رێبوار حەمەلاو شوانی
31ی ئاب ، درێژەپێدەری ئەو پیلانگێرییە هەرێمایەتی و نێوخۆییانە بوون دژی بە دۆزی كورد و دەستكەوتەكانی ئەو زنجیرە شەڕە ناوخۆیانەیە كە لەناوەڕاستی شەستەكانی سەدەی رابردووەوە بە خیانەتی ساڵی 66ەوە دەست پێدەكات. ئەو بۆچونانە هەڵەن كە دەڵێن ئەگەر پارتی پەنای بۆ سوپای عێراق نەبردایەو ڕوداوی 31ی ئابی 1996 ئەنجام نەدرایە پارتی ئەو هێزەی ئێستا نەدەبو، چونكە هەر لە سەرەتای دامەزراندنی پارتییەوە سەدان هەورازو نشێوی تێپەڕاندوە بەهۆی ئەوەی لە پێناو بەرژەوەندی گەلەكەمان پارتی دامەزراوە بۆیە كەناڵی سەركەوتنی پارتی زۆرن لەكاتی هەر هێرشێكدا كە دەكرێنە سەری، بۆیە ڕوداوی 31 ئاب كاردانەوەیەك بوو بۆ ئەو سیاسەتە هەرێمییەی كە دژە بە پارتی و گەلی كورد گیرابویە بەر لەوكاتەدا.لەگەڵ ئەوەی زیاتر لە دوو ساڵ بوو ئاگری شەڕی ناوخۆ هەڵگیرسابوو، بەڵام تاڕادەیەك بەرەكانی رووبەڕووبوونەوەی یەكتر لە هەردوو لا، بەهۆی ئاگربەست هێوربووبوونەوە. پارتی دیموكراتی كوردستان سەرقاڵی یادكردنەوەی یۆبیلی زێڕینی حزبەكەی بوو، چەندین میوانی گرنگ و دۆستی كوردستان و پارتی بەشداری یادكردنەوەكە بوون، ئەوەی پارتی بیری لێنەدەكردەوە، شكاندنی ئاگربەست و ئەو هێرشە لە ناكاوە بوو، كە لە چەند میحوەرێكەوە یەكێتی بەهاوكاری ئێران كردیە سەری.
ئەوەش دوای ئەوە هاتووە كاتێك هێزەكانی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان بە پشتیوانی راستەوخۆی سووپای پاسداران رێككەوتننامەی پاریس یان پێشێلكرد، كە تاكە ئومێدێك بوو بۆ كۆتاییهێنان بە شەڕی براكوژی.ئەوە بوو كاتێك سوپای پاسدارانی ئێران بە چاوساخی هێزەكانی یەكێتی نیشتمانی كوردستان سنورەكانی هەرێمی كوردستانیان بەزاند و لە كۆتایی مانگی تەمموزی ساڵی 1996 پەلاماری بارەگاكانی حزبی دیموكراتی كوردستانی ئێرانیاندا, مێژوویش گەواهیدەرە ،پارتی دیموكراتی كوردستان نەچووە ژێرباری ئەو هەموو فشارانەی، كە خرانە سەری.
كریس كۆچێرا، لەبارەی قەبارەی ئەو هێزە ئێرانیەوە لەكتێبەكەی خۆی بەناوی بزووتنەوەی نەتەوەیی كورد و ویستی سەربەخۆیی دەڵێت “سەدان كامیۆنی تۆپهەڵگری ١٣٠ملم و 150 ملم دەیان موشەكەی جۆراوجۆری كاتیۆشا و دەیان موشەكی حوسێن”، ئێران دەستكێشی یەكێتی ئەو هێرشەیان بۆ ناو خاكی هەرێمی كوردستان ئەنجامداوە.كە سوپای پاسدارانی ئێران بە چاوساخی یەكێتی زۆربەی ناوچەكانی ژێر دەسەڵاتی پارتی كەوتە بەردەست، كە لەلایەكی دیكەوە پەكەكە بەرەیەكی بەرفراوانی شەڕیان لە دژی پارتی دیموكراتی كوردستان كردبووەوە، بەشێوەیەك پەكەكە لە دەڤەری بادینان و پاسدار و یەكێتیش لە سۆران بڕیاریاندابوو كۆتایی بە پارتی بێنن.لە هەفتەی یەكەمەوە شەڕ تا دەهات گەورەتر دەبوو، گیانی پەنابەرانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان لە كۆیە و جێژنیكان و ناوچەكانی دیكەی كوردستان.
ئەوە ئەو هێزانە بوون كە دەیانەویست هەموو هەرێمی كوردستان بخەنە سەر ئێران و بیكەینە نموونەی دووەمی ئوستانی كوردستان، بەو مەرجەی ئێران دەسەڵاتی نەتەوەیی پارتی لەم بەشەی كوردستان رابماڵێت، بەشێوەیەم ئەوە لە 1996 كرا، پیلانێكی مەترسیدار و خیانەتكارانە بوو بۆ لكاندنی بەشێكی ئازادكراوی كوردستان بە ئێرانەوە، تاوەكو ئەو هیلالە شیعیەی لەوەتی ئێران هەیە خەونی پێوە دەبینێ، شاگردەكانیان بۆی بهێننە دی، بەڵام ئەوەبووهاوپەیمانان و ئەمریكا خۆیان راستەوخۆ هاتنە سەرخەت و كۆتاییان بەو خەونەی یەكێتی لە ٦٦ و ئێرانیەكان هێنا كە هەرێمی كوردستانیش ببێتە بە بەشێك لەو هەژموونەی كە ئێران لە عێراقدا هەیەتی.یەكێتی بەوەش نەوەستا، هێزێكی گەورەی دەربازی ناو ئێران كرد و لە ئێرانەوە هێزەكەی ناردە ناوچە سنوورییەكانی سیدەكان بۆ ئەوەی لەوێوە بەرەو ناوچەی سۆران و مێرگەسۆر و بارزان پەلبهاوێت و تەواوی دەڤەرەكە كۆنتڕۆڵ بكات. لە زۆر ناوچەی دیكەش پەكەكە پەلاماری هێزی پێشمەرگەی پارتی دەدا، پارتی تا ئەوكات لە پێگەی بەرگریدا كەوتبووە دۆخێكی سەخت، زیانێكی زۆر بەر هێزەكانی كەوتبوو. بۆیە گەیشتە ئەو بڕوایەی لە نێوان مان و نەمانی خۆی و قەوارەی هەرێمی كوردستان و پاراستنی گیانی پەنابەرانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان، یان تەسلیمكردنی ئەو بەشەی خاكی هەرێمی كوردستان بە نەیارە سەر سەختەكانی، یان گۆڕینی هاوكێشەی شەڕ و كۆتاییهێنان بەو مەترسیە گەورەیە، بڕیارێكی سەخت بدات. ئەگەرچی پارتی ئارەزووی نەدەكرد، ئەو بڕیارە بدات، بەڵام وەك دواتر سەركردەكانی ئەو حزبە ڕایانگەیاند، پێیانوابوو بۆ مانەوەی ئەو ئازادی و دیموكراسییەی كوردستان و دوورخستنەوەی ئەو مەترسییە لەسەر داهاتووی كوردستان، بە ناچاری دەبێ داوای هاوكاری لە حكومەتی ئەوكاتی عێراق بكەن. هاتنەپێشەوەی حكومەتی عێراق هاوكێشەی شەڕی گۆڕی. بەرەبەیانی31ی ئابی 1996 شەڕ لە زۆربەی میحوەرەكانی هەولێر دەستی پێكرد و چەند تانكێكی سوپای عێراق بەرەو هەولێر هاتن و تەنیا چەند كاتژمێرێك مانەوە و دواتر گەڕانەوە شوێنەكانیان.
پارتی دیموكراتی كوردستان سەرەڕای ئەوەی هەر لە دروستكردنی پەرلەمانی كوردستان و پێكهێنانی حكومەتی هەرێمی كوردستان هەموو جۆرە سازشێكی كرد، بۆ ئەوەی ئاشتی كۆمەڵایەتی و یەكڕیزی بەرپاببێت، تەنانەت لە دەنگی دەنگدەرانی و پۆست و مافی خۆی خۆش بوو، بەڵام لایەنی بەرامبەر، ئەو سازشكردنانەی پارتی، كە لە پێناو بەرژەوەندی گشتی كردی، بە بێهێزی پارتی لێكدایەوە.ئەو كات پارتی سەرجەم هێز و چەكەكانی خستە سەر هێزی یەكگرتووی پێشمەرگەی كوردستان، كە ئەو كات حكومەت لە دەستی یەكێتیدا بوو، بەڵام لایەنی بەرامبەر، لە یەكەمین هەلی دا، ئەو چەكانەی لە دژی پارتی بەكارهێنایەوە، پارتی وەك وەڵامدانەوەی ئەو هەموو نادادپەوەرانەیە و هەوڵەكان بۆ سڕینەوەی یەكجارەكی و ڕاكێشانی دەستی دەرەكی بۆ هەرێمی كوردستان، داوای هاوكاری لە حكومەتی عێراق كرد، هەر ئەوكاتیش ئەوەی نەشاردەوە و بە ئاشكرا ڕایگەیاند مەترسیەكە لەسەر قەوارە و دامەزراوەكانی هەرێمی كوردستان زۆر گەورە بووە، بۆیە بۆ دوورخستنەوەی ئەو مەترسییە و ڕێگریكردن لە پلانی دەرەكی و شەڕی بەوەكالەتی پەكەكە، ناچاربوو ئەو ئەلتەرناتیڤە هەڵبژێرێت. ئەمەریكا و وڵاتانی هاوپەیمانیش ئەو هەقیقەتەیان بە باشی دەزانی، بۆیە هیچ كاردانەوەیەكی ئەوتۆیان نەبوو، چونكە پێیان وابوو بە سەركەوتنی پیلانی هاوبەشی بەرەی دژ بە پارتی، هێزە ئازادیخواز و دیموكراسییەكان، گورزی گەورەیان بەردەكەوێت.
دوای 31ی ئاب، باشتربوونی رەوشی ژیانی خەڵك و ئاسایشی هەولێر و دەورووبەری و ناوچەكانی دیكەی سنووری دەسەڵاتی پارتی، نەك ڕەوایەتی بەو بڕیارەی پارتی بەخشی، بەڵكو وایكرد جەماوەری پارتی و زۆر خەڵكی دیكەش، بە شانازی و دەستكەوتی بزانن، چونكە قۆناغێكی جیاوازی لەگەڵ خۆی هێنا. هەولێری لە نائارامی و نادڵنیایی لە ژیان و داهاتوویان، گواستەوە قۆناغی ئارامی و گەشە و دڵنیابوون لەسەر و ماڵی خۆیان. بۆیە ئێستا پارتی بە یەكێك لە ڕووداوەكانی شەڕی ناوخۆی دەزانێ و هیچ كاتێكیش نایشارێتەوە، یەكێتیش بە خاڵێكی ڕەش و خیانەتی دەزانێت. مێژوو گەواهیدەرە كە ،یەكێتی بەهۆی دەسپێشخەربوونی لە هەڵگیرسانی شەڕی ناوخۆ و لێكدانەوەی نالۆژیكی بۆ دۆخی سیاسی ئەوكات و خواستی لەمێژینەی بۆ تاكڕەوی و بەدەرنانی پارتی و هێزەكانی دیكە لە گۆڕەپانی سیاسی كوردستان، تووشی ئەو هەڵە مێژووییە هات، هەروەك ئەو هەڵەیەی بەشێك لە سەركردەكانی یەكێتی، لە 16ی ئۆكتۆبەری 2017 لە كەركووك كردیان، ئەنجامەكەی هەموو گەلی كورد تووشی زیانێكی گەورە بوونەوە . بەشێكی زۆری خاكی هەرێمی كوردستانیش كەوتەوە ژێر دەستی میلیشا وپاسدار و بەكرێگیراوەكانیان. 26ساڵ دوای رووداوە مێژوویەكەی 31 ی ئابی 1996، كە بە وەرچەرخانێكی گەورە هەژماردەكرێت لە مێژووی هەرێمی كوردستاندا، كاتێك ئەوانەی پێیانوابوو كە هەولێر گوندێكی گەورەیە، خۆیان دانیان بەوە دانا كە دوای 31 ئاب بووە پێنجەم شاری ئارامی جیهان و ناوەندێكی گرنگی دیپلۆماسییە نەك هەر لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەڵكو لە هەموو جیهان دا.ئەوەش وایكرد كە نەك هەر هیلالی شیعی بەلكۆ جاش فاشیزمەكانیش تێشك بشكێنرێت
