مامامۆستایەكی زانكۆ: دیپلۆماسی و بێلایەنی هەرێمی كوردستان لە كاریگەرییە ڕاستەوخۆكانی شەڕی ئێران و ئیسرائیل پارستووە
ڕاپۆرت- زاری كرمانجی
مامۆستایانی زانكۆ و چاودێرانی سیاسی لە ڕاپۆرتێكی زاری كرمانجی دەڵێن: سەركردایەتی هەرێمی كوردستان بە سەرۆكایەتی مەسرور بارزانی، هەوڵیان داوە نەبنە بەشێك لەو كێشانەی كە لە ناوچەكەدا هەن، بەتایبەتیش شەڕی نێوان ئێران و ئیسڕائیل، ئاماژەش بەوەدەكەن: ” كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، بەتایبەتی ئەمریكا و وڵاتانی ئەوروپا، سەقامگیریی كوردستان بە بەشێك لە هاوسەنگی هێزی عێراق دەزانن، ئەمەش وەك ڕێگرییەكە لە هەر هەڕەشەیەكی ڕاستەوخۆ.
د. زوبێر ڕەسوڵ، دكتۆرا لە زانستە سیاسییەكان و پەیوەندییە نیودەوڵەتییەكان، بە زاری كرمانجی راگەیاند:” هەرێمی كوردستان سیاسەتێكی هاوسەنگانە پەیڕەو دەكات و لە ناوچەیەكی سەختی جیۆپۆلیتیكی سیاسیدایە لەبەر ئەمەشە هەوڵدەدات سیاسەتێكی هاوسەنگ بەكاربهێنێت ونەبێتە بەشێك لە كێشەكان، هەوڵیان داوە نەبنە بەشێك لەو كێشانەی كە لە ناوچەكەدا هەن، واتە ئەوە وایكردوە كە هەرێمی كوردستان ئەمجارە بە سەلامەت لەو دۆخە دەربچێت و نەبێتە بەشێك لەو ململانەیە و ئێران كوردستانی بە شوێنێك نەبینی بۆ ناردنی پەیامی بۆ نەیارەكانی جا ئیسرائیل بێت یان ئەمەریكا”.
ئاماژەی بەوەشدا:” سەردانەكەی سەرۆكی هەرێمی كوردستان لە مانگی ٥ی ٢٠٢٤ بۆ تاران وای كرد كە هەرێمی كوردستان بە دوور بێت لەو گرژی و ئالۆزییەی كە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەیە و لەو ڕۆژەوە قۆناغێكی نوێ لە پەیوەندیەكانی حكوومەتی هەرێمی كوردستان و ئێران دەستی پێكرد و ئێران جۆرێك دڵنیای دا كە هەرێمی كوردستان نابێتە جێگەی نەیارانی ئێران و سەردانەكە لە ئاستی میدیایی ئێران زۆر گرینگی پێدرا و پەیامەكی نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكی هەرێمی كوردستان، رۆڵێكی زۆری هەبوو كە ئیدانەی ئەو تۆپبارانەی كرد كە ئیسرائیل دەیكردە سەر ئێران.
د. نیار محیەدین، مامۆستای زانكۆ، بەزاری كرمانجی گووت:”سەڕەرای هەبوونی هەندێك لێكەوتەی ئابووری و دەروونی، بەڵام دوایین شەڕی ١٢ ڕۆژەی نێوان ئێران و ئیسرائیل، بە هۆی چەند هۆكارێكی جیۆپۆلەتیكی و ستراتیجی و ناوخۆیی، كاریگەرییەكی كەم و سنوورداری لەسەر هەرێمی كوردستان هەبووە. ئەمەش لەبەر چەند هۆكارێك بووە یەكێك لە هۆكارەكان ئەوەبوو كە هەر لە سەرەتاوە هەرێمی كوردستان هەڵوێستێكی وریا و بێلایەنی هەیە كە لە ململانێكانی هەرێمی پاراستووە و دەسەڵات دارانی كورد لە هەرێمی كوردستان بە بەردەوامی خۆیان لە لایەنگیری لەگەڵ ئێران یان ئیسرائیل بەدوور گرتووە، لەبری ئەوە سەرنجیان لەسەر پاراستنی سەقامگیریی ناوخۆیی و هاوسەنگی دیپلۆماسی بووە”
.
ئەوەشی خستەڕوو: “ئەم بێلایەنییە یارمەتیدەر بووە لەوەی هەرێمی كوردستان نەبێتە گۆڕەپانی شەڕ بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی بە وەكالەت. هەروەها هەردوو وڵاتی ئێران و ئیسرائیل وریا بوون لە فراوان نەكردنی مەودای ڕووبەڕووبوونەوەكەیان. بەتایبەت لە تێوەگلانی ڕاستەوخۆی هەرێمی كوردستان لە دوژمنایەتییەكانیاندا، هەرچەندە ئێران ناو بەناو ئیسرائیلی بەوە تۆمەتبار كردووە كە تۆڕی هەواڵگری لە ناو خاكی هەرێمی كوردستان هەبووە، بەڵام هیچ بەڵگەیەكی جەوهەری یان پەرەسەندنی سەربازی لە كاتی دوایین شەڕدا لە هەرێمی كوردستان ئێرانی نەكردە ئامانج، لە لایەكی ترەوە پێدەچێت ئێران خۆی لە كردنەوەی بەرەیەكی نوێ لە هەرێمی كوردستان بە دوور گرتبێت بۆ ئەوەی ڕێگری لە ناسەقامگیریی زیاتری عێراق بكات و دووربكەوێتەوە لە ئیستفزازی ئەمریكا و نوێنەرایەتییە دیپلۆماسییەكان كە ئامادەییان لە هەرێمی كوردستاندا هەیە”.
ئەو مامۆستایەی زانكۆ دەشڵێت:” هەرێمی كوردستان خاوەنی دامەزراوەی ئەمنیی بەهێزە كە هەماهەنگیی لەگەڵ هاوبەشە نێودەوڵەتییەكان هەیە، لەوانەش ئەمریكا، بۆ ڕێگریكردن لە هەڕەشەكان. ئەم ڕێگرییە، لەگەڵ پەیوەندییە دیپلۆماسییەكانی ناوچەكە توانی وێنەكەی وەك ناوچەیەك كە تاڕادەیەك سەقامگیر لە عێراقدا پیشان بدات و بەشداربێت لە دابڕاندنی لە ململانێ فراوانەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەتایبەت لە دوایین شەڕی ١٢ ڕۆژەی نێوان ئێران و ئیسرائیل، لە كۆتایدا دەتوانین بڵێین دیپلۆماسی و بێلایەنی، هەرێمی كوردستانیان لە كاریگەرییە ڕاستەوخۆكانی شەڕی ئێران و ئیسرائیل پارستووە.
د. مەهدی ئەمین ستونی، مامۆستای زانكۆی سۆران و پسپۆری پەیوەندییە نیودەوڵەتیەكان، دەڵیت:” هەرێمی كوردستان ساڵانێكە سیاسەتێكی دەرەكی هاوسەنگ پەیڕەو دەكات كە لەسەر بنەمای بێلایەنی ئەرێنی و تێوەگلان نەكردن لە ململانێكانی ناوچەییدا، هیچ لایەك ئامادەیی سەربازی ڕاستەوخۆیان لەناو هەرێمدا نییە، ئەمەش وای لێدەكات ڕاستەوخۆ بكرێتە ئامانج و ئێران سەرەڕای قسە توند و تیژەكانی، وریایە بازنەی ڕووبەڕووبوونەوە لەناو عێراقدا فراوان نەكات، چونكە درك بەوە دەكات كە تێكدانی سەقامگیریی كوردستان دەتوانێت كاردانەوەی نەخوازراوی ناوخۆیی و دەرەكیی لێبكەوێتەوە”.
ئەوەش دەخاتەڕوو :” سەركردایەتی سیاسی هەرێم بە وردی پەیوەندییەكانی دەرەوەی خۆی بە تایبەت لەگەڵ وڵاتانی هەستیاری وەك ئیسرائیل بەڕێوەدەبات و ناڕوونی سیاسی دەپارێزێت بۆ ئەوەی ئیستفزازی ڕاستەوخۆ نەبێت، كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، بەتایبەتی ئەمریكا و وڵاتانی ئەوروپا، سەقامگیریی كوردستان بە بەشێك لە هاوسەنگی هێزی عێراق دەزانن، ئەمەش خۆی وەك ڕێگرییەك لە هەر هەڕەشەیەكی ڕاستەوخۆ كاردەكات.
