مهاباد كەریم شێرۆكی
كاتێك لە تەموزی ٢٠١٩ دا كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان بە سەرۆكایەتی مەسرور بارزانی دەستبەكاربوو، هەرێمەكە لەبەردەم تاقیكردنەوەیەكی مێژوویی و دەگمەندا بوو. هێشتا مەرەكەبی سوێندخواردنی یاسایی وەزیرەكان وشك نەببووەوە، زنجیرەیەك ئاڵنگاری جیهانی، ناوچەیی و لە هەمووشیان سەختتر، (ئاڵنگاریی ناوخۆیی) ڕوویان لە هەرێم كرد. زۆرێك لە چاودێرانی سیاسی پێیان وابوو ئەم كابینەیە لەژێر قورسایی قەیرانەكاندا چۆك دادەدات، بەڵام بۆ مەسرور بارزانی، ئەم قەیرانانە نەبوونە وێستگەی وەستان، بەڵكو بوونە هاندەرێك بۆ سەلماندنی خۆڕاگری و داڕشتنەوەی بناغەی (دەوڵەتداری)لەسەر بنەمای چاكسازیی ڕیشەیی.
كابینەی نۆیەم لەگەڵ دەستبەكاربوونیدا، ڕووبەڕووی سێ ئاڵنگاریی گەورەی دەرەكی بووەوە كە وەك (زریانێكی بێدەنگ) وابوون، لەوانە پەتای كۆڕۆنا و قەیرانی تەندروستی جیهانی لە سەرەتای ٢٠٢٠دا، جیهان بەهۆی پەتای كۆڕۆناوە لە جوڵە وەستا. نرخی نەوت بۆ یەكەمجار لە مێژوودا گەیشتە سفر و بازاڕەكان داخران. لە كاتێكدا وڵاتانی خاوەن ئابووریی زەبەلاح لەرزین، حكومەتی هەرێم بە پلانێكی توند و وردی تەندروستی و دارایی، توانی هاوسەنگییەك لەنێوان پاراستنی ژیانی خەڵك و بەردەوامیی پڕۆژە ستراتیژییەكاندا دروست بكات. هەروەها بڕینی بودجە و شەڕی نان، حكومەتی فیدراڵ لە بەغدا، بودجە و شایستە داراییەكانی هەرێمی وەك كارتێكی فشار بەكارهێنا. ئەمە تەنها كێشەیەكی دارایی نەبوو، بەڵكو هەوڵێك بوو بۆ تێكشكاندنی شكۆی سیاسیی هەرێم. لێرەدا (خۆڕاگریی دارایی) سەرۆكوەزیران دەستی پێكرد؛ ئەو ڕەتیكردەوە مافە دەستوورییەكانی هەرێم بكاتە قوربانی فشاری كاتی. لەلایەكی دیكەوە هەرێمی كوردستان لەم حەوت ساڵەدا كەوتە ژێر هێرشی مووشەكی و درۆنی و فشارە ئەمنییەكان بۆ تێكدانی سەقامگیرییەكەی. ئامانجەكە ڕوون بوو: تۆقاندنی وەبەرهێنەران و نیشاندانی هەرێم وەك ناوچەیەكی نائارام. بەڵام سیاسەتی دانبەخۆداگرتنی حكومەت و بەهێزكردنی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان، پێگەی هەرێمی وەك (قەڵایەكی ئارام) لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست چەسپاند.
ئەمانە هەمووی لەلایەك بەڵام سەختترین بەشی كاركردنی كابینەی نۆیەم، ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو كۆسپانە بوو كە لە ناوخۆوە بۆی دروست دەكران. هەندێك لە لایەنە سیاسییەكانی ناوخۆی هەرێم، لەبری ئەوەی لە كاتی قەیرانەكاندا پشتیوانی حكومەت بن، بوونە بەشێك لە فشارەكان. ئەم لایەنانە لە چەندین قۆناغدا هەوڵیان دا ، ڕێگری لە گەڕانەوەی داهاتی ناوخۆ بۆ خەزێنەی گشتی بكەن بە مەبەستی شكستهێنان بە كارنامەی حكومەت. هەروەها موزایەدەی سیاسیان بە قوتی خەڵك دەكرد، لە كاتێكدا سەرۆكوەزیران خەریكی دانوستانێكی سەخت بوو لەگەڵ بەغدا، هەندێك لایەن لە ناوخۆوە هانی خەڵكیان دەدا و وێنەیەكی چەواشەكارییان نیشان دەدا، وەك ئەوەی كێشەكە لە هەولێر بێت نەك بەغدا، فشارە ناوخۆییەكان گەیشتنە ئاستی هەڕەشە بۆ دابەشكردنی هەرێم و هەڕەشەكردن بە جیاكردنەوەی هەولێر و سلێمانی و ڕاگەیاندنی دووئیدارەیی، بەڵام مەسرور بارزانی بە حیكمەت و سووربوون لەسەر (یەكپارچەیی خاكی هەرێم)، ڕێگەی نەدا ئەم پیلانە سەر بگرێت. ئەو سەلماندی كە حكومەت بۆ هەموو كوردستانە، نەك بۆ ناوچەیەكی دیاریكراو. ئەوەی جێگەی سەرنجی ناوەندە لێكۆڵینەوەكانە، ئەوەیە كە مەسرور بارزانی لەبەرامبەر ئەم هەموو گوشارە ناوخۆیی و دەرەكییانەدا پاشەكشەی نەكرد. ئەو دروشمی (كوردستانێكی بەهێزتر)ی نەكردە قوربانی بەرژەوەندیی حیزبی. كاتێك گوشاریان لێكرد بۆ ڕاگرتنی یاسای چاكسازی، ئەو زیاتر پێداگری لەسەر بڕینی دەستی گەندەڵی و ڕێكخستنەوەی خانەنشینی كرد. ئەم خۆڕاگرییە سیاسییە وایكرد كە نەیارانی ناوخۆ و دەرەوە تێبگەن كە لایەنی بەرامبەریان سەركردەیەك نییە لەژێر فشاردا بڕیاری هەڵە بدات یان سازش لەسەر مافە گشتییەكان بكات. سەرەڕای هەموو ئەو ئاستەنگانە، كابینەی نۆیەم توانی نەخشەی ئابووریی كوردستان لە ئابوورییەكی بەكاربەرەوە بگۆڕێت بۆ ئابوورییەكی بەرهەمهێن. گرنگترین دەستكەوتەكان شۆڕشی كشتوكاڵی و هەناردەكردن، بۆ یەكەمجار لە مێژووی هەرێمی كوردستاندا، كەرتی كشتوكاڵ كرا بە جێگرەوەی نەوت. هەناردەكردنی هەنار، سێو، هەنگوین و بەرهەمە ناوخۆییەكان بۆ بازاڕەكانی ئەوروپا و كەنداو، وەرچەرخانێكی مێژوویی بوو. حكومەت توانی متمانە بۆ جوتیار بگەڕێنێتەوە و سەبەتەی كوردی بكاتە براندێكی جیهانی.هەروەها بە دیجیتاڵكردن و پڕۆژەی (هەژماری من) ئەمە گەورەترین چاكسازیی دارایی بوو. گۆڕینی سیستەمی مووچە لە(كاشەوە بۆ بانكی)، نەك هەر شەفافیەتی دروست كرد، بەڵكو كۆتایی بە دیاردەی بندیوار و گەندەڵی هێنا. ئەم پڕۆژەیە هەرێمی كوردستانی خستە سەر نەخشەی دارایی جیهانی و پەیوەندیی نێوان هاووڵاتی و حكومەتی كردە دیجیتاڵی، كابینەی نۆیەم نەیھێشت قەیرانی دارایی پڕۆژە ستراتیژییەكان ڕابگرێت. دروستكردنی شەقامی ١٥٠ مەتری هەولێر، ١٠٠ مەتری سلێمانی، و چەندین ڕێگای دووساید لە ئیدارە سەربەخۆكان، لەگەڵ دروستكردنی گەورەترین بەنداوەكان (وەك گۆمەسپان ) بۆ پاراستنی ئاسایشی ئاو، نیشانەی ئەوە بوون كە حكومەت چاوی لە ئاییندەیەكی دوورە.ئەم كابینەیە بوێریی ئەوەی هەبوو دەست بۆ برینە كۆنەكان ببات. ڕێكخستنەوەی مووچە، خانەنشینی، و نەهێشتنی پلەبەرزكردنەوەی نایاسایی، دادپەروەریی كۆمەڵایەتی بۆ هەزاران كەس گەڕاندەوە، هەروەها سەرەڕای ڕاگرتنی هەناردەی نەوت، حكومەت كاریكرد بۆ زیادكردنی بەرهەمهێنانی كارەبا لە ڕێگەی غازی سروشتی و وزەی خۆرەوە، كە ئەمەش هەنگاوێكی زانستییە بەرەو ئابووریی سەوز.
ئێستا كە سەیری ئەم حەوت ساڵە دەكەین، دەبینین كابینەی نۆیەم تەنها حكومەتێكی خزمەتگوزار نەبووە، بەڵكو حكومەتێكی بونیادنەر بووە. مەسرور بارزانی سەلماندی كە سەركردایەتیكردن لە كاتی ئارامیدا ئاسانە، بەڵام سەركردەی ڕاستەقینە ئەو كەسەیە كە لەناو زریانەكاندا، كاتێك شەپۆلەكان لە ناوخۆ و دەرەوە هێرش دەكەن، دەتوانێت ڕێڕەوی كەشتییەكە بپارێزێت. ئەو ئاڵنگارییە سیاسییانەی كە حیزبەكان بۆ ئەم كابینەیەیان دروستكرد، نەك هەر نەبووە هۆی ڕووخانی، بەڵكو وایكرد حكومەت زیاتر پشت بە داهاتی ناوخۆ و توانای گەنجانی كوردستان ببەستێت. ئەمڕۆ هەرێمی كوردستان خاوەنی ژێرخانێكی بەهێزتر، سیستەمێكی بانكیی مۆدێرنتر و كەرتی كشتوكاڵیی گەشەسەندووە.
حەوت ساڵەی كابینەی نۆیەم، چیڕۆكی سەركەوتنی ئیرادەیە بەسەر قەیراندا. مەسرور بارزانی بەم حەوت ساڵە، نەك تەنها كێشە كاتییەكانی چارەسەر كرد، بەڵكو بناغەی كوردستانی بۆ داهاتوو داڕشتەوە. ئەم كابینەیە سەلماندی كە خۆڕاگری كلیلی سەركەوتنە و هیچ هێزێكی ناوخۆیی یان دەرەكی ناتوانێت ڕێگری لە بونیادنانی كوردستانێكی بەهێز بكات، كاتێك ئیرادەیەك هەبێت كە لە ئاستی داخوازییەكانی میللەتەكەیدا بێت. ئێستا هەرێمی كوردستان، گەشبینترە بە ئاییندە، چونكە دەزانێت سەركردایەتییەك هەیە كە لەژێر هیچ گوشارێكدا دەستبەرداری خەونی گەورەی نەتەوەكەی نابێت. حەوت ساڵ تێپەڕی، بەڵام كارە گەورەكان وەك مێژوویەكی زێڕین لە یادەوەریی ئەم نیشتمانەدا دەمێننەوە.
