ئێران کاتژمێرەکانی بێ ئینتەرنێتی لە ١٠٠٠ کاتژمێری تێپەر کرد

ئادار عەبدوڵڵا – زاری کرمانجی

ڕێک شەش هەفتە لەمەوبەر لە ڕۆژی شەممە ٢٨ی ڕەشەمێ، #ئێران بوو بە قوربانیی ڕەشەبای ئینتەرنێت کە دوای ١٠٠٨ کاتژمێر زیانەکانی ڕێوشوێنی سانسۆر ڕۆژانە گەشە دەکەن و زیان بە بژێوی ژیان دەگەیەنن و مافی دیجیتاڵی و مرۆڤی ئێرانییەکان پێشێل دەکەن.

پچڕانی ئینتەرنێت لە ئێران ئێستا لە ٤٣ هەمین ڕۆژی خۆیدایە دوای ٩٨٤ کاتژمێر. لە کاتێکدا خەڵکی گشتی لە تۆڕی زانیاری نیشتمانی ناوخۆییدا سنووردارە، بەکارهێنەرانی هەڵبژێردراو لەلایەن ڕژێمەوە دەخرێنە لیستی سپی بۆ ئەوەی گێڕانەوەی بەدیل لە ڕێگەی سۆشیال میدیاوە بگەیەننە جیهانی دەرەوە.
بەپێی داتاکانی گرووپی چاودێری ئینتەرنێتی نێتبلۆکس ڕەشەبای ئینتەرنێتی سەرتاسەری ئێران تا ١١ی نیسانی ٢٠٢٦ هەزار کاتژمێری تێپەڕاندووە و ئەمەش وەک یەکێک لە درێژترین کوژانەوەی ئینتەرنێت لەسەر ئاستی وڵات کە تۆمارکراوە. ڕەشەباکە لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ دەستیپێکردووە، دوای هێرشە سەربازییەکان کە ئەمریکا و ئیسرائیل تێیدا بەشداربوون، زۆربەی دانیشتووانەکەی لە دۆخێکی “تاریکی دیجیتاڵی”دا قەتیس بوون بەجۆرێک دەستڕاگەیشتن بە ئینتەرنێتی جیهانی بۆ نزیکەی ١%ی ئاستی ئاسایی کەمبووەتەوە.
وردەکارییە سەرەکییەکان سەبارەت بەم دۆخە بریتین لە:
کاریگەری بەرفراوان: داخستنی زیاتر لە ٩٠ ملیۆن کەس دەگرێتەوە، ئەمەش ڕێگری دەکات لە دەستگەیشتن بە هەواڵە نێودەوڵەتییەکان، پەیوەندیکردن لەگەڵ خێزانەکانیان لە دەرەوەی وڵات، یان بەکارهێنانی ئەپەکانی وەک ئینستاگرام و واتسئەپ و تێلێگرام.
ئینترانێتی نیشتیمانی لەبری ئینتەرنێتی جیهانی، بەکارهێنەران سنووردار دەکرێن بە تۆڕێکی زانیاری نیشتمانی (ئینترانێت) کە لەلایەن دەوڵەتەوە کۆنترۆڵ دەکرێت، کە تەنها دەستڕاگەیشتن بە خزمەتگوزارییە ناوخۆییە پەسەندکراوەکان دابین دەکات. لە کاتێکدا خەڵکی گشتی هەندێک بەرپرس و بەکارهێنەرانی پەسەندکراو دەستڕاگەیشتن بە وێبی جیهانی دەهێڵنەوە، کە چالاکوانان وەک شێوازێک بۆ کۆنترۆڵکردنی گێڕانەوەکان وەسفی دەکەن. ئامانجی ڕەشەکوژییەکە سنووردارکردنی بڵاوبوونەوەی زانیارییە لە کاتی شەڕ و شاردنەوەی سەرکوتکردنی ناوخۆیی.
درێژترین کوژانەوەی تۆمارکراو ئەم ڕووداوە ژمارەیەکی پێوانەیی نوێ و تاریکی تۆمارکردووە بۆ درێژترین کوژانەوەی بەردەوامی ئینتەرنێت لە وڵاتێکدا، کە کوژانەوەکانی پێشووی ئێرانی تێپەڕاندووە،
لە کاتێکدا هەندێک لە ئێرانییەکان VPN یان لە حاڵەتە دەگمەنەکاندا تێرمیناڵەکانی ستارلینکیان بەکارهێناوە بۆ تێپەڕاندنی سنووردارکردنەکان