هەرهاووڵاتییەك چەكەكەی تۆمار كرا بێت لای خۆی دەمێنێتەوە”
ڕاپۆرت-محەمەد هەسنانی
بەپێی ڕاپۆرت و بەدواداچوونی زاری كرمانجی دوای ئەوەی بڕیار و یاسای نوێی تایبەت بە چەك دەرچوو، هاووڵاتییانی سنووری ئیدارەی سەربەخۆی سۆران بەشێوەیەكی بەرچاو ڕوویان كردە بەڕێوەبەرایەتی كاروباری ناوخۆی سۆران بۆ تۆمار كردنی چەكەكانیان، ئەمەش كاریگەری هەبووە بۆ كەمكردنەوەی ڕێژەی تاوان.
دانا یاسین، هاووڵاتییەكی دانیشتووی شاری سۆرانە، بە زاری كرمانجی ڕاگەیاند، چەك مەترسیدارە ئەركە لە دەست پارێزەرانی وڵات و هێزە ئەمنییەكان بێت نەك لە دەستی هاووڵاتییانی ئاسایی، چونكە بەداخەوە بەتایبەت لە ساڵانی ڕابردوو ئەم دیاردەیە باو و بەرچاو بوو، بەڵام خۆشبەختانە دوای بڕیاری حكوومەت كە یاسایی تایبەت بە چەك دەرچوو، ئەو دیاردەیە بەشێوەیەكی بەرچاو ڕووی لەكەمبوونەوە كردووە”.
ئەو هاووڵاتییە، دەشڵێت: دوای بڕیارەكە زۆر بەكەمی دەبینین كەسێكی ئاسایی چەكێكی بەدەستەوەبێت، ئەگەر هەشبێت دیارە تۆمار كراوە، چونكە حكوومەت و هێزە ئەمنییەكان ڕێگری لەو جۆرە كارە دەكەن، وێڕای دەستبەسەر داگرتنی چەكەكانیان خاوەنەكەشی دووچاری لێپێچینەوە و دادگە دەكرێتەوە، بۆیە وەك هەستكردن بە بەرپرسیاریەتی ئەركە هەموو هاووڵاتییەك ئەو چەكانەی لایانە تۆماری بكەن، چونكە دواجار لە بەرژەوەندی خۆی و كۆمەڵگەكە دەبێت”.
ئەسما عەبدوڵڵا، توێژەری بواری كۆمەڵایەتی، بە زاری كرمانجی گووت: هەر شتێك پەیوەندی بە نائارامی و پشێوی وڵاتەوە هەبێت، ئەركە هێزە ئەمنییەكان بە كاری خۆیان هەڵبستن و ڕێوشوێنی پێویستی لەوبارەیەوە بگرنەبەر، هەروەك بڕیاری حكوومەتی هەرێمی كوردستان لەم چەند ساڵەی ڕابردوو تایبەت بە یاسای چەك، پێویست و لەجێی خۆی بوو، بۆ نموونە پێشووتر دەمانبینی بەشێكی بەرچاو لە مێرمنداڵ و گشت تەمەنە جیاوازەكان چەكیان بەدەستەوەبوو یان لەناو ئۆتۆمبێلەكان لەگەڵ دەرچوونیان لە ماڵ هەڵیان دەگرت، ئەوەش لە چەندین ڕووەوە مەترسیدار بوو، لەوانە ئەنجامدانی تاوان، بۆ هەڕەشە كردن، یان تەقەكردنی هەڕەمەكی و چەندین كاری دیكەی نایاسایی”.
ئاماژە بەوەشدەدات: خۆشبەختانە دوای ئەوەی یاسایی نوێی تایبەت بە چەك لە هەرێمی كوردستان دەرچوو، ئەو جۆرە دیاردانەی چەك هەڵگرتن لەلایەن هاووڵاتییانەوە بەشێوەیەكی بەرچاو كەمی كردووە، هەروەها ڕێژەی تاوانیش ڕۆژ لە دوای ڕۆژ لە كەمبوونەوەدایە، بۆیە ئەركە لەسەر تاكەكانی كۆمەڵگە لەكاتی ئەو جۆرە بڕیارانە بەشانازیەوە بە پیرەوە بچن و پێیەوە پابەندبن، لەپێناو كۆمەڵگەیەكی ئارام و خۆشگوزەرانی”.
لای خۆیەوە عەقیدی مافپەرەوەر هەرێم فازل تەها، بەڕێوەبەری كاروباری ناوخۆ لە ئیدارەی سەربەخۆی سۆران، بە زاری كرمانجی ڕاگەیاند: دوای ئەوەی یاسایەكی نوێ دەرچوو تایبەت بە چەك، هۆشیاری زۆر دروست بوو لای خەڵك و بەشێوەیەكی بەرچاو ڕوویان تێكردووین بۆ تۆمار كردنی چەكەكانیان، بۆ ئەوەی بەبێ مۆڵەت چەك هەڵنەگرن، هەروەك لەلایەن پۆلیس و ئاسایش بازگەی پێكەوەیی هەیە كە جاربەجار لە هەندێ شوێن دادەنرێن، بۆ دەستبەسەر داگرتنی ئەو چەكانەی كە بەبێ مۆڵەتن و بە دەست هاووڵاتییانەوەیە، بەپێی ئەو یاسایەی كە دەرچووە خاوەنەكانیان مامەڵەیان لەگەڵ كراوە و دراونەتە دادگە، بەڵام بەشێوەیەكی گشتی دیاردەی چەكی بێ مۆڵەت لە سنوورەكەمان زۆر كەمی كردووە و بەردەوامیش ناوە ناوە خەڵكانێك سەردانمان دەكەن بۆ تۆمار كردنی چەكەكانیان”.
لە وەڵامی ئەو پرسیارەی كە كەسانێك وابیر دەكەنەوە ئەگەر چەكەكانیان تۆمار بكەن لە دەستیان دەچێت؟ بەڕێوەبەری كاروباری ناوخۆ لە ئیدارەی سەربەخۆی سۆران، ئاماژەی بەوەدا:”نەخێر بەپێی یاسایی نوێی چەك ڕێكارەكان دیاریكراون، هەر هاووڵاتییەك چەكی خۆی تۆمار كردووە بۆی هەیە چەكەكەی لای خۆی بێت و هەڵیشی بگرێت، بەڵام كۆمەڵێك مەرج هەیە، بۆ نموونە ئەگەر جۆرە چەكێك مۆڵەتی پێنەدرا حكوومەت بە موزایەدە لە خاوەنەكەی دەكڕێتەوە و بەپێی خەمڵاندنی چەكەكەی پارەكەی پێدەداتەوە”.
