نووسین و ئامادەکردنی : کرێکار قادر ڕوستایی
زۆر جار لە دوای ئەنجامدانی کەڵەشاخی تەڕ، لە شوێنی بریندارکردنی ڕووکەشی پێست و لە دوای دەرچوونی خوێن، چەند دڵۆپە شلەیەکی ڕوون یان کەمێک زەردباو لەسەر پێست دەردەکەون. ڕەنگە ئەم دیاردەیە بۆ هەندێک کەس جێی پرسیار یان سەرنج بێت، بەڵام لە ڕووی زانستی و فیسیۆلۆژییەوە هۆکارێکی تەواو سروشتی هەیە.
بوونی شلەی شانەیی (Interstitial Fluid): لەشی مرۆڤ لە نێوان خانەکانیدا بڕێک شلەی گرنگی تێدایە کە لە ڕووی زانستی و پزیشکییەوە لە پاڵاوتنی پلازمای خوێنەوە دروست دەبێت؛ ئەم شلەیە بەرپرسە لە گواستنەوەی خۆراک و ئۆکسجین بۆ خانەکان و پاکژکردنەوەی شانەکان.
لە ڕووی فیزیۆلۆژیای لەشی مرۆڤەوە، شلەی شانەیی (Interstitial Fluid) لە بنەڕەتدا لە ئەنجامی پاڵاوتنی پلازمای خوێن لە ناو لوولە خوێنە وردەکاندا (کاپیلارییەکان) دروست دەبێت. کاتێک خوێن دەگاتە ناو شانەکانی لەش، بە هۆی پەستانی ناو لوولە خوێنەکانەوە بەشێک لە شلەی پلازما (کە پێکهاتووە لە ئاو، ماددە خۆراکییەکان و کانزا پێویستەکان) دەچێتە دەرەوە و دەبێتە ئەو شلە شانەیییەی کە تەواوی خانەکانی لەشی پێ دەورە دراوە.
بۆچی دەوترێت ئەم شلەیە « نزیکە لە پلازما »؟
لە ڕووی زانستی و پزیشکییەوە، ئەم شلەیە لە بنەڕەتدا هەمان پێکهاتەی سەرەکیی پلازمای خوێنی هەیە (وەکو ئاو، ئەلیکترۆلایتەکان یان کانزا تواوەکان، و ماددە خۆراکییە گرنگەکان)، بەڵام جیاوازییە سەرەکییەکەیان لەوەدایە کە ڕێژەی پرۆتین لە شلەی شانەیدا زۆر کەمترە؛ هۆکارەکەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە گەردە گەورەکانی پرۆتین ناتوانن بە ئاسانی لە دیواری تەنکی موولوولەکانی خوێن (کاپیلارییەکان) تێپەڕن و بچنە دەرەوە.
کاریگەریی هێزی هەڵمژینی و ڕاکێشانی کوپەکە تەنها کاریگەریی لەسەر خوێنی ناو موولوولەکانی خوێن نییە، بەڵکو بەهۆی ئەم پەستانە فیزیۆلۆژییەوە، سەرجەم ئەو شلە شانەیی و لیمفاییانەش کە لە قوولایی شانەکانی ژێر پێستدا هەن، بەرەو ڕووی ڕووکەشی پێست ڕادەکێشرێن و دەهێنرێنە دەرەوە.
دەرچوونی ئەم شلەیە بەڵگەیەکی زانستییە بۆ چالاکبوونی پرۆسەی پاڵاوتن و پاکژکردنەوەی شانەکانی لەش لە ماددە پاشماوەکان. کەواتە، کەڵەشاخ تەنها پرۆسەیەکی دەرکردنی خوێن نییە، بەڵکو ڕێکارێکی پێشکەوتووی فیزیۆلۆژییە بۆ پاکژکردنەوەی قووڵی شانەکان و گەڕاندنەوەی هاوسەنگی بۆ باری تەندروستیی لەش.
تێبینی : دەرکەوتنی ئەم شلە ڕوونە هیچ جۆرە کێشە یان مەترسییەکی تەندروستی دروست ناکات؛ بە پێچەوانەوە، نیشانەیەکی دڵنیاکەرەوەیە بۆ سەرکەوتنی پرۆسەی ئەنجامدانی کەڵەشاخ و بەهێزکردنی سووڕی لیمفایی و شانەیی لەو ناوچەیەدا.

































































