ئادار عەبدوڵڵا _ زاری کرمانجی
کێشەی هۆرمۆنەکان کاتێک ڕوودەدات کە جەستەت زۆر یان کەم لە هەندێک هۆرمۆن دروست بکات بیر لە هۆرمۆنەکانی وەک نێردراوی بچووک بکەرەوە کە لە خوێنتدا گەشت دەکەن بە جەستەت دەڵێن چۆن گەشە بکەیت و بخەویت و وزە بەکاربهێنیت.
بەپێی ماڵپەڕەکانی تەندروستی جیهانی : دەریان خستووە لە کچاندا ئەم کێشانە دەبنە هۆی دروستبوونی زیپکەی زۆر و گۆڕینی کێش و نایەکسانی سوڕی مانگانە.
کێشەی هۆرمۆنەکان چین؟
کێشەی هۆرمۆن لە کچاندا زۆرجار بریتییە لە ئیسترۆجین و پرۆجسترۆن کە سوڕی مانگانە کۆنتڕۆڵ دەکەن، یان ئەنسۆلین کە شەکری خوێن کۆنتڕۆڵ دەکات.
هۆکارەکان لە کچانی باڵغبوو: زۆر ئاساییە هۆرمۆنەکانی کچ لە تەمەنی هەرزەکاریدا بگۆڕدرێن کە هەندێک کاتێکی دەوێت تا جەستە هاوسەنگیان بکات.
. PCOS: نەخۆشی هێلکەدانی فرە کیسی (PCOS) نەخۆشییەکی باو و لەو کاتە درووست دەبێت کە کچێک زۆر “هۆرمۆنی پیاو” دروست دەکات.
کێشەکانی غودەی دەرەکی: غودەی دەرەکی وزەت کۆنتڕۆڵ دەکات ئەگەر زۆر خێرا یان زۆر خاو کاربکات ئەوا کێشەی تەندروستی دروست دەکات.
شێوازی ژیان: نەخەوتنی پێویست، فشاری دەروونی زۆر، یان خواردنی خراپیش دەتوانێت هۆرمۆنەکان تێکبدات.
نیشانەی کێشەی هۆرمۆنەکان لە زۆر ڕووەوە دەردەکەون. هەندێک لە نیشانە باوەکانی کچان بریتین لە:
ناڕێکی سوڕی مانگانە: هەبوونی سوڕی مانگانە کە درەنگ بێت، قورس بێت، یان زۆر بە ئازار.
کێشەکانی پێست و قژ: دروستبوونی زیپکەیەکی زۆر، یان گەشەکردنی مووی زیادەی جەستە (وەک لەسەر دەم و چاو یان سنگ).
گۆڕانی کێش: زیادبوونی لەناکاوی کێش یان کێشە لە دابەزاندنی کێشدا. هەستکردن بە ماندوێتی زۆر بەردەوام، تەنانەت دوای خەوتنیش.
زۆرجار پزیشکان پێشنیاری خواردنی ژەمە تەندروستەکان و وەرزشی بەردەوام و خەوتنی باش دەکەن بۆ ئەوەی یارمەتی هاوسەنگکردنیان بدات.
