گەنجان ؛ گۆرانی و میوزیك پارێزەری مانەوەی ناسنامەی كوردە

مەهدی محەممەد – زاری كرمانجی :

گەنجان پێیان وایە گۆرانی و میوزیك شان بەشانی زمان و فەرهەنگ و مێژوو، گرنگە بۆ هەر نەتەوەیەك، گەنجێك دەڵێت “گرنگی گۆرانی و میوزیك لەوەدایە، دوژمنان چەندە هەوڵی قڕكردنی كوردییان دابێت، دوو ئەوەندەش كارییان لەسەر سڕینەوەی هونەر و كولتوورەكەی كردووە، چونكە پێیان وابوو هۆكارێكە بۆ مانەوە و بەرزكردنەوەی ئیرادەی شۆڕش و بەرخودان و ڕۆحی بەرەنگاربوونەوە.” گەنجێكی دیكەش دەڵێت “هونەری كوردی وەك درەختێكی بەرز و سەوز وایە، ڕەگەكەی مێژووە و لقەكانیشی داهاتوون بۆ بە زیندوو ڕاگرتنی نەتەوەیەك.” یەكێكی دیكەش باس لەوە دەكات گۆرانی و میوزیك زمانێكە هەموو نەتەوەكانی دیكە لێی تێ دەگەن، بۆیە ئەگەر كورد لە ڕابردوو چەندە پێویستی بە هونەری گۆرانی و میوزیك هەبوو بێت، لە ئێستادا زیاتر پێویستی پێیەتی، چونكە گۆرانی و میوزیك شۆڕشێكی بێ چەك و بێ كوشتنە لە پێناو گەیاندن و دەستەبەركردنی مافەكانی نەتەوەیەك .”

كەلسوم حەسەن : هونەری كوردی وەك دارێكە، ڕەگەكەی مێژووە، لقەكانی داهاتووە

كەلسوم حەسەن دەڵێ “هونەر و میوزیك، دوو بەشی گرنگی ژیان و كولتووری هەر كۆمەڵگایەكن كە دەتوانێت بە ئاسانی، نەتەوە جیاوازەكان بە یەكتر ببەستێتەوە و وشە و هەست و نەهامەتییەكانیان بە یەكتر بگەیەنن،” كەلسوم هونەری كوردی بە درەختێكی سەوز و گەش پێناسە دەكات و دەڵێ”ڕەگەكەی مێژووە، لقەكانیشی داهاتوون، بۆیە زۆر گرنگە بایەخی زیاتر بە هونەر و میوزیكی كوردی بدرێت و هیچ كاتێك ڕێگە نەدرێت بێ گیان و بێ هەست بێت، بۆ ئەوەی هەردەم مەشخەڵەكەی بە گەشاوەیی بمێنێتەوە و پەیام و مافە نەتەوەیییەكانی كورد سنووری تەواوی وڵاتان ببڕێت،”
كەلسوم زۆربەی كاتەكانی بە گوێگرتن لە گۆرانییە كۆن و ڕەسەنەكانی كورد بەسەر دەبات و دەڵێ “ئەو چێژ و خۆشییەی لە گۆرانییە ڕەسەنەكاندا هەیە، لە گۆرانییە مۆدێرن و سەردەمییەكاندا نییە، بۆیە زۆربەی كاتەكانم بە گوێگرتن لە گۆرانییە ڕەسەنەكان بەسەر دەبم و وە هیچ كاتێكیش گۆرانییە سەردەمییەكان نەیتوانیوە جێی بە گۆرانییە ڕەسەنەكان لەق بكەن، چونكە ئەوان سەرمایەكی زیندوویی نەتەوەیەكن و خۆرییان هەرگیز ئاوا نابێت. “

سەبری عەبدوڵڵا : دوژمنان لە پاڵ سیاسەتی قڕكردنی كورد، كاریان بۆ سڕینەوەی هونەر و كولتوورەكەشی كردووە

گەنجان بەراورد بە ساڵانی 90 ەكان، زیاتر گوێ لە گۆرانی كوردی دەگرن و بەشێك لە میوزیكژەنەكانیش گۆرانیی و میوزیكە كۆن و ڕەسەنەكانیان بە شێوەیەكی سەردەمیانە نوێ كردووەتەوە، بەڵام ئەو جۆرە كارە سەبری عەبدوڵڵا ی نیگەران كردووە و پێی وایە لە جوانی و بەرزی هونەرەكە دراوە و دەڵێ “ناكرێت و نابێت دەستكاری بكرێت و دەبێت وەك خۆی بگاتە گوێی بیسەر، سەبری دەڵێت “ساڵانی 90 ەكان بەشی زۆری گەنجان گۆییان لە گۆرانی و هونەری توركیی و فارسی دەگرت و گۆرانییە ڕەسەنەكان فەرامۆش كرابوون، بەڵام لەم ساڵانەی ڕابردوو ئاستی تێگەیشتنی گەنجان زیاتر بووە و پلانی ناحەزان و دوژمنان شكستیان خواردووە و هونەر و گۆرانی و میوزیكی كوردی ڕۆژ بە ڕۆژ لە گەشانەوە دایە و بایەخی زیاتری پێ دەدرێت،” سەبری بە هەموو شێوەیەك نوێكردنەوەی گۆرانییە ڕەسەنەكان ڕەت دەكاتەوە و دەڵێ “گۆرانی كلاسیك و فۆلكلۆری كوردی، كە بە دەنگێكی ناوازە و ڕەسەن گوتراون، چێژی تایبەتی خۆیان هەیە و بە دەستكاریی كردنییان گەورەیی و چێژی خۆیان لەدەست دەدەن و لە چوارچێوەی ڕەسەنایەتی نامێننەوە، بۆیە دەستكاریكردنیان بە ناوی مۆدێرنە كردن و گونجاندنیان بە میوزیكی سەردەم، تاوانێكی گەورەیە لە هونەری ڕەسەنی كوردی دەكرێت و بە هەر شێوەیەك بێت دەبێت ئەو كارە كۆتایی پێ بهێنرێت،”
سەبری جەخت لەوە دەكاتەوە كە هونەری گۆرانی گوتن تەنیا ڕێگایەك نییە بۆ دەربڕین، بەڵكوو ئامرازێكی بەهێزە بۆ گۆڕانكاری كۆمەڵایەتی و بەرەنگاربوونەوەی دیاردە قێزەونەكانی نێو كۆمەڵگە و پیلانی دوژمنان لە سەر نەتەوەی كورد “لە ڕابردوو و لە ئێستاشدا، گۆرانی تەنیا میوزیك و هۆنراوەیەك نەبووە، بەڵكوو لە پاڵ ئەوەدا چەندین ئامانجی گەورە هەبوونە، بەشێكیان بۆ هۆشیاری خەڵك و بەشێكی دیكەشیان بۆ بیر هێنانەوە و گێڕانەوەی مێژوو و داستان و چیرۆكی ئەفسانەیی و هەشیانە بۆ بەرزكردنەوەی ڕۆحی شۆڕشگێڕی و بەرخودان و هەستی نەتەوەیی گوتراوە لە بەرامبەر پیلانی ناحەزان و دوژمنانی كورد، بۆیە گرنگی گۆرانی و میوزیكی كوردی لەوە دایە كە چەندە دوژمنان هەوڵی قڕكردنی كوردییان دابێت، ئەوەندەش كاریان لەسەر سڕینەوەی فەرهەنگ و هونەری گۆرانی و میوزیك و كولتوورەكەی كردووە، بەڵام لە كۆتایەكەشدا گۆرانی ڕەسەنی كوردی تا ئێستاش بە بەرزی ماوەتەوە و زیندووە.”

سادق حەمەدەمین : گۆرانی و میوزیكی كوردی، ڕۆحی نەتەوەیەكە

بە لای سادق حەمەدەمین، گۆرانی و میوزیك ڕۆحی نەتەوەی كوردە “ڕاستە گۆرانی و میوزیك كاریگەری ڕاستەوخۆی هەیە لە سەر دەروون و جەستەی مرۆڤ، بەڵام لەهەمانكاتیش بووەتە بەشێكی گرنگ لە زیندوو هێشتنەوەی هەر نەتەوە و گەلێك، چونكە ڕۆڵی هونەر هیچی كەمتر نەبووە لە شۆڕش و بەرخودان دژ بە داگیركەری و سیاسەتی قڕكردن، بەردەوام لە پاڵ شۆڕشەكان هانی شۆڕشگێڕەكانی داوە و سەرچاوەیەك بووە بۆ بەهێزبوونی ئیرادە و ڕۆحی بەرەنگاری، بۆیە دەڵێم گۆرانی و میوزیك ڕۆحی نەتەوەی كوردە و دووانەیەكی لێك دانەبڕاون و بەردەوام پێكەوە دەمێننەوە،”
سادق بە سەرسامییەوە قسە لەسەر ئەوە دەكات كە میوزیك و گۆرانی كوردی لە نێو بەربڵاوی هونەری پۆپ و ڕۆك و هیپ هۆپ و میوزیكی مۆدێرن، باڵادەستی خۆی پاراستووە و نەكەوتووە “لەم چەند ساڵەی دوایی بە خێرایی هونەری پۆپ و ڕۆك و هیپ هۆپ و میوزیكی مۆدێرن لە كوردستان بڵاوبوونەوە و ماوەیەك گەنجانی سەرقاڵ كرد، بەڵام دواتر كاڵ بووە و گەنجان گەڕانەوە بۆ لای گۆرانییە ڕەسەنەكانی كوردی، كەواتە دەتوانین بڵێن هێز و ڕۆحی گۆرانی و میوزیكی كوردی بەهێزترە لەوانی دیكە، بۆیە زەحمەتە بتوانن بە ئاسانی بەسەر هونەری كوردی سەربكەون،”
سادق داوا لە هونەرمەندانی كورد دەكات كار لەسەر ژیاندنەوەی گۆرانییە كۆنەكان بكەن “پێویستە هونەرمەندە گەنجەكانی كورد، دڵسۆز بن بەرامبەر بە ڕۆحی هونەرمەندە كۆچكردووەكانی نەتەوەكەیان كە سەردەمانێك دەنگ و ڕەنگی ئازادی و بوونی نەتەوەكەیان بوون، كار بكەن بۆ ژیاندنەوە و نوێكردنەوەی گۆرانییەكانیان و ئاشنایان بكەن بە نەوەی ئێستا، بەردەوام هێزی پێ بدرێتەوە بۆ ئەوەی ئەو هونەرە بە نەمری و بەرزی بمێنێتەوە.”

كارێز محەممەد : بەشێك لە گۆرانی ڕەسەنی كوردی، بوونەتە ترێند لە نێو تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان و لە نێو گەلانی جیهان دەستاودەستی پێ دەكرێت

كارێز محەممەد بەشێك لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان بە شۆڕشی ئاشناكردن و بڵاوكردنەوەی میوزیك و گۆرانی ڕەسەنی كوردی ناو دەبات و دەڵێ “گەنجانی كورد شۆڕشێكی باشیان دەستپێكردووە و ڕۆڵێكی گرنگ دەبینن لە بڵاوكردنەوەی میوزیك و گۆرانی ڕەسەنی كوردی لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانی وەك (یوتیوب، ئینستاگرام، تیك تۆك) و گۆرانی و میوزیك جاروبار دەبنە ترێند و دەستاودەستی پێ دەكرێت لە نێوان گەلانی جیهان،”
كارێز باس لەوەش دەكات گەنجانی كورد بە گشتی گوێ لە گۆرانی كوردی دەگرن و دەشڵێت “ئەم گوێگرتنە لە ناوچەیەكەوە بۆ ناوچەیەكی دیكە جیاوازە، بە حوكمی كاریگەری كولتووری و ناوچەی جوگرافی، پێشتر لە باشووری كوردستان زیاتر گەنجان گوێیان لە گۆرانی توركی و فارسی و ئینگلیزی دەگرت، لە ڕۆژهەڵات كوردی و فارسی و لە باكوور كوردی و توركیی و لە ڕۆژئاوا كوردی و عەرەبی، بەڵام ئێستا تەواوی گەنجانی كورد گوێی لە گۆرانی كوردی دەگرن و كەمتر گوێ لە گۆرانی بیانی دەگرن،”
كارێز دەشڵێت “ئەگەر سەردەمانێك دوژمنانی كورد هەوڵیان داوە كولتوور و فەرهەنگ و هونەری كوردی لاواز بكەن و كۆتایی پێ بهێنن، بەڵام سەرەڕای ئەم هەموو دژایەتییە، گۆرانی و كولتووری كوردی زیندوو ماوە و بەهێزتر بووە و بگرە لە نێو كولتوور و فەرهەنگی ئەواندا باڵا دەست بووە و لەبەرامبەریشدا ئەوانی ناچار كردووە لاوازی فەرهەنگ و كولتوور و هونەرەكەی خۆیان، بە كولتوور و هونەری كورد دەوڵەمەند بكەن،”
كارێز ئەوەش دەڵێ “دەوڵەمەندی زمانی كوردی و فەرهەنگەكەی و ڕەنگدانەوەی لە ناو ئاواز و هۆنراوەكاندا، گۆرانی و میوزیكی كوردی باڵا كردووە و بەرەو لووتكەی بردووە، بۆیە پاراستنی ئەو میراتە نەتەوەیە بەر لە هەمووان لەسەر شانی گەنجان و نەوەی ئێستایە .”