هەرمن ئەحمەد
کوشتنی ژن لەو روانگەیەوە كە ژنبوونی كەسی كوژراو پاڵنەر بێت لای بكوژەكەی، جا پاساوەكە هەر شتێك بێت، تاوانێکی قێزەونە، وەنەبێت تەنیا لەنێو كۆمەڵگەی كوردستانییشدا هەبێت، بەڵكو لە چەندین کۆمەڵگە و وڵاتی جیهاندا هەبووە و بەردەوامیشە. بەڵام كاتێ تاوانەكانی ژنكوشتن روو دەدەن، بكوژ، میدیاكان، یا شرۆڤەكاران باس لە چەند هۆكارێك دەكەن، كە وایكردووە ئەم ژنە یا ئەم ژنانە بكوژرێن.
سالاریی پیاو و شەرەفبوونی ژن: زۆر لە تاکەکانی کۆمەڵگە، کە بە بیركردنەوەیەكی کۆن و بەرتەسكەوە دەژین، وای دەبینن ژنانی ماڵبات و بنەماڵە، شەرەفی ماڵبات و بنەماڵەن، بۆیە كاتێك ژنەكە (لە دیدی ئەوانەوە) رەفتارێكی نابەجێ دەكات یا لە نەریت لادەدات، شەرەفی ماڵبات و بنەماڵە دەچێ و ئیتر بۆ تاهەتایە ئابڕوویان دەتكێت، جا پیاوگەلێك بۆ ئەوەی ئەو شەرەفەیان نەچێ! و ئەو لەكەیە لە نێوچەوانی ماڵبات و بنەماڵە بسڕنەوە! ژنەكە دەكوژن و شانازییش بەم تاوانەوە دەكەن! لێ بەداخەوە تا ئێستا كەسێك نیە لەو پیاوانە بپرسێت: ئەرێ بۆچی تۆ كاتێ خۆت هەمان ئەو كارەی ئافرەتەكە دەكەیت، شەرەف و ئابڕووی ماڵبات و بنەماڵەت ناچێت؟ بۆچی پێت وایە ئەو ژنە شەرەفی تۆ و ماڵباتەكەتە؟ بەڵام تۆی پیاو شەرەفی كەس نیت؟
ناهۆشیاری و پاشكەوتوویی بەشێكی زۆر لە ئەندامەكانی كۆمەڵگە: زۆر جار تاوانەكانی ژنكوژی، لەلایەن کەسە ناهوشیار و ناڕۆشنبیرەکانەوە کە خۆیان لە چوارچێوەی ئەو دەسەڵاتە تووندوتیژییەدا گەورە بوون، ئەنجام دەدرێت، ئەوەش لەو حاڵانەدا كە پشتبەستن بە بیركردنەوەیەكی هەڵە، ئەو دەسەڵاتە دەدەن بە خۆیان و بە ناوی پارستنی (ئایین و ڕەوشت)ەوە ژیان لە ژنێك دەسەننەوە و ئەو تاوانە ئەنجام دەدەن. لە هەمووی كارەساتتر ئەوەیە كە كەسی بكوژ، پاساوەكەی هەرچییەك بێت، لە كۆتاییدا ئەو لەو سۆنگەیەوە دەستی دەچێتە ئەو تاوانە و بوێریی ئەنجامدانی ئەو تاوانەی لا دروست دەبێت، كە بەرامبەرەكەی ژنە، واتە ئەو ژنێك دەكوژێت و ژنكوشتنیش تا رادەیەك لەنێو نەریتی كۆنی كۆمەڵگەدا رێگەپێدراوە!
نموونەیەکی زیندووی تاوانی کوشتن لە مانگە پیرۆزەی رەمەزاندا لە هەولێر ڕووی دا، ئەویش کۆمەڵکوژیی خێزانی (مامۆستا كەمال خدر) بوو لەلایەن (دكتۆر سیروان)ی زاوایانەوە. سەرنج بدەن، لە میدیاكان، راستە هەموان بەگشتی سەركۆنەی تاوانەكە دەكەن و تاسانێكی گشتی رووی داوە، هەروەها بكوژ خۆیشی دانی ناوە بە تاوانەكەیدا و بە دەیان شایەدیش هەن، بەڵام زۆر لە میدیاكاران، ناڕاستەوخۆ هۆكاری ئەو تاوانە گەورەیە دەخەنە ئەستۆی ژن!
جا سەیری ئەم كارەساتە، زۆربەی تاوان لێكراوان و كوژراوان ژنن، كەچی خەڵكێك خەتای ژن دەگرێت و هۆكاری ئەو تاوانە گەورەیە دەگەڕێنێتەوە بۆ ژن، كەسانێك دەڵێن: ”ژنێك بەنهێنی شووی بە دكتۆر سیروان كرد، بۆیە ئەوە رووی دا! كەسانێكی دیكە دەڵێن: ”ژنێك بە نهێنی پەیوەندیی لەگەڵ دكتۆر سیروان هەبووە، بۆیە ئەو تاوانە كرا!“ هەندێكی تر دەڵێن: ”خۆ ژن، ژنی نەخواردووە، با هاوسەری دكتۆر سیروان رازی بوایە بە ژنی دووەمی! تا ئەو تاوانە روو نەدات!“ خەڵكیكیش دەڵێن: ”جا گریمان دكتۆر سیروان پەیوەندیی نهێنیی لەگەڵ ژنێكی تردا هەبووە، بۆچی هاوسەرەكەی ماڵ لە خۆی تێكدەدا و دەتۆرێ و ناچێتەوە بۆ ماڵەكەی خۆی بۆ لای دكتۆر سیروان تا ئەو تاوانە روو نەدات؟“ كەسانێكیش دەڵین: “ئەگەر خەسووی دكتۆر سیروان و ژنخوشكەكەی دنەی هاوسەری دكتۆر سیروانیان نەدایە بۆ تۆران و نەچوونەوە، ئەو تاوانە رووی نەدەدا!“ لەوانەش زۆر خراپتر ئەوەیە چەند میدیاكارێك زۆر نابەرپرسانە وێنەی ژنی پیاوێكی تر بڵاو دەكەنەوە و دەڵێن: ”ئەم ژنە لەگەڵ دكتۆر سیروان پەیوەندیی هەبووە و هۆكاری سەرەكیی ئەو تاوانانەیە!“
دڵنیام هەمووتان ئەم دێڕانەی چیرۆكانەتان لە میدیاكانەوە بیستووە و بینیوە، جا سەرنج بدەن و بزانن میدیا و تاكەكانی كۆمەڵگە، چەند بێڕەحم و بێویژدانن بەرامبەر ژن و چۆن كوشتنی ژن حەڵاڵ دەكەن و چۆن پاساو بۆ تاوانەكانی ژنكوژی دەدۆزنەوە، ئاخر بەلای ئەوانەوە: كاتێ ژنێك دەكوژرێت، خەتای ژنێكی ترە و هۆكار ژنێكی ترە و پاڵنەر ژنێكی ترە، بكوژیش بێتاوانە!، ئاخر كۆمەڵگە چۆن بەم حاڵە پێش دەكەوێت؟
