ئا: محەمەد هەسنانی
زۆرن ئەوانەی دڵسۆزانەی سەردەمانێك لە پێناو ئازادی كوردستان و كوردایەتی دووچاری ئاوارەیی و دەربەدەری و نەهامەتی بوونەتەوە، هەرگیز ئامادەنەبوونە خۆیان رادەستی رژێم بكەن و پشت لە خاك و گەل و نشتمانەكەیان بكەن، یەكێك لەوانە ملال زێڕۆ عەلی مۆكی، خەڵكی دەڤەری بارزان، بە درێژای تەمەنی تێكۆشاوە و هەمیشە سینگی كردۆتە قەڵغان لە پێناو ئازادی و پاراستنی نیشتمانەكەی.
ملال زێڕۆ عەلی مۆكی، لەدایكبووی 1917 وەك خانەوادەكەی بۆ زاری كرمانجی باسیان لیوەكرد، ئەو تەمەنی تەنها سێ ساڵ دەبێت كاتێك باوكی شەهید دەبێت، بەمەش لەسەر رێبازی باوكی بەردەوام دەبێت، لەكاتی پێگەیشتنی هەست و سۆزی كوردایەتی و نشتیمان پەروەری زیاتر لا دروست دەبێت، لە پێناو ئازادی كوردستان و گەلەكەی بە درێژایی تەمەنی خەباتی كردووە و تێكۆشاوەو یەكێك بووە لەو قارەمانانەی كە مێژوو شانازیان پێوە دەكات و چەكی پێشمەرگایەتی كردۆتە شان و دووچاری ئاوارەیی و سەختییەكان بووەتەوە”.
ناوبراو لە ساڵی 1933 ئاوارەی وڵاتی توركیا دەبێت، دوای گەڕانەوەیان، لەگەڵ چەند هەڤاڵێكیان دەستگیر دەكرێن و نزیكەی سێ ساڵ زیندانی دەكرێن لە لایەن دەزگا سیخورییەكانی رژێمی ئەوكاتی عێراق، دوای ئازادكردنی لە ساڵی 1936 جارێكی دیكە بەشداری لە خەبات و جولانەوەكەی خەلیل خۆشەوی دەكات، بەمەش ساڵێكی تریش زیندانی دەكرێت”.
لە كاتی دامەزراندنی كۆماری مهاباد، لە گەڵ شێخ ئەحمەد بارزانی و بارزانی نەمر بەشداری لە پاڵِپشتی كۆمار دەكات، لەزوربەی بەرگرییەكانی هێرشەكانی ئێران بۆ سەر كۆماری بەشداری دەكات و رۆڵی كارای دەبێت، لە یەكێك لە هێرشەكان بە سەختی بریندار دەبێت، ئەمەش وادەكات بگەڕێتەوە كوردستان و بەشداری لە رێڕەوە مێژووییەكەی بارزانی نەكات بۆ یەكێتی سوڤیەتی جاران”.
لە كاتی ئاوارە بوونیدا دوو خێزانی بە منداَلەوە لە دەرد و مەینەتیدا كۆچی دوای دەكەن و هیچیان نامێنن، لە ساڵی 1948 دیسان لەگەڵ شێخ ئەحمەدی بارزانی، لە موسڵ بۆ ماوەی سێ ساڵ زیندانی دەكرێت و دواتر دوور دەخرێنەوە بۆ ناوچەی شەڕەفان تا كاتی گەڕانەوەی بارزانی نەمرو هەڤاڵانی لەیەكێی سوڤیەت، ملال زێڕۆ عەلی مۆكی، لە ساڵی پەنجاكان جارێكی دیكە ژیانی هاوسەری پێكدەهێنێتەوە”.
دوای دەستپێكردنی شۆڕشی ئەیلوول و بەردەوام بوون لەسەر خەبات و كۆڵنەدانی لە ساڵی 1963 جارێكی دیكە بریندار دەبێت، دوای نەهامەتی و زیندان و دەردەسەری زۆر، لەگەڵ بارزانی دەست دەكاتەوە بە خەبات و دەبێتەوە بە پێشمەرگە و وەك پێشووتر بەشداری لە خەبات و بەرخودانەكان دەكات، تا بە چۆك داهێنانی رژێم و دان نان بە مافەكانی گەلی كورد لە رێكەوتننامەی 11ی ئاداری ساڵی 1970 كە رۆژێكی مێژووی بوو”.
دواتر لەگەڵ رێكەوتنامەكەی جەزائیر جارێكی دیكە بە خێزان و ماڵ و منداڵیەوە لەگەڵ هەڤاڵانی ئاوارەی وڵاتی ئێران و توركیا دەبنەوە، هەرگیز ئامادە نابن خۆیان رادەستی رژێم بكەن و ژیانی ئاوارەیی و دەربەدەری هەڵدەبژێرن”.
تا دوای راپەڕینە مەزنەكەی ساڵی 1991ی باشووری كوردستان، بەردەوام دەبێت لە خەبات و تێكوشان تا ساڵی 2007 ماڵئاوایی یەكجاری لە خاك و نیشتیمانەكەی دەكات، وەك هەزاران قارەمانی دیكە ناویان بە زیندووی ماوەتەوە، ئەوان تێكۆشاون تا گەلەكەیان ئازاد بێت”.
