ئا/ مستەفا دۆلەمەری
پسپۆرێكی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان لە زانكۆی سۆران ئاماژەی بەوە دەكات، سەردانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان بۆ ئیماراتی یەكگرتووی عەرەبی، بڕگەیەكی بەرچاوە لە پەرەپێدانی پەیوەندییەكانی هەرێم لەگەڵ ئیمارات بەتایبەتی دەوڵەتانی كەنداو بەگشتی، لەبەر ڕۆشنایی گۆڕانكارییە جیۆپۆلیتیكییەكانی ئەم دواییەی ناوچەكە. ئەم سەردانە هەڵگری گرنگییەكی بەرچاوی سیاسی و ئابوورییە، هەوڵەكانی هەردوولا بۆ پتەوكردنی هاوبەشی خۆیان و چەسپاندنی ئامادەیی خۆیان لە هاوسەنگی هێزی ناوچەییدا ئاشكرا دەكات.
د.مەهدی ئەمین ستونی، مامۆستای زانكۆی سۆران و پسپۆری پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان، لە دیمانەیەكی زاری كەمانجی ئاماژەی بەوەكرد:” سەردانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان بۆ ئیماراتی یەكگرتووی عەرەبی لە كاتێكدایە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە گشتی و ناوچەی كەنداو بە تایبەتی شایەتی گۆڕانكاری خێران، لەوانە دابەزینی ناسنامەی ئەمریكی و پەرەسەندنی ركابەریی ئێران و توركیا لە ناوچەكەدا، بەتایبەتی دوای گۆڕانكارییە ناوچەییەكانی ئەم دواییە، لەدەستدانی ناسنامەی ئێران لە هیلالی شیعی و هەڕەشەكانی ئەمریكا بۆ لێدانی ئێران. لەو چوارچێوەیەدا هەرێمی كوردستان هەوڵدەدات تۆڕێكی هاوسەنگ لە پەیوەندییەكانی دەرەوە دروست بكات كە خزمەت بە بەرژەوەندییە ستراتیژییەكانی بكات و بوونی خۆی وەك ئەكتەرێكی نیمچە سەربەخۆ بەرز بكاتەوە. لای خۆیەوە ئیمارات سیاسەتێكی كارا لە دەرەوە پەیڕەو دەكات و بەدوای پێگەیەكی نوێدا دەگەڕێت لە بوارەكانی پەیوەندی جیۆپۆلەتیكی بەتایبەت عێراق و كوردستان.
ئەو پسپۆرەی یاسای نێودەوڵەتی، روونی كردەوە:” چەند رەهەندێك هەن سەبارەت بە سەردانەكەی سەرۆكی هەرێم بۆ دەوڵەتانی كەنداو، وەكو رەهەندی سیاسی سەبارەت بە پتەوكردنی پەیوەندییەكانی نێوان هەرێم و وڵاتانی كەنداو، بەتایبەتی ئیمارات، كە چەند كاریگەرییەكی هەیە، وەك پشتیوانی سیاسی ناڕاستەوخۆ بۆ پێگە و سەركردایەتی هەرێم لە گۆڕەپانی عێراقدا و هەوڵێك بۆ دروستكردنی هاوسەنگی لە پەیوەندییەكانی ناوچەكە لەگەڵ زلهێزەكانی ناوچەكە، دوور لە پشتبەستنی تەواو بە ئێران یان توركیا و كردنەوەی كەناڵەكان بۆ هاوكاری ئەمنی و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر، بەتایبەت لە ژێر ڕۆشنایی ئەزموونی مەیدانی هەرێم لە ڕووبەڕووبوونەوەی داعش، و پەیوەندی ئابووری و وەبەرهێنان، ئیمارات ئارەزووی هەمەچەشنكردنی وەبەرهێنانە دەرەكییەكانی دەكات، كوردستانیش بەهۆی سەقامگیری ڕێژەیی و سیاسەتە ئابوورییە هاندەرەكانییەوە ژینگەیەكی گونجاوە، بوارەكانی هاوكاری بریتین لە وزە، بەتایبەت نەوت و گاز، ژێرخانی و ئاوەدانكردنەوە و گەشتیاری و وەبەرهێنانی خانووبەرە.
د. مەهدی ستوونی، دەڵێت:” ئاڵوگۆڕی ئابووری لە نێوان هەولێر و ئەبوزەبی لە ساڵی 2007 دەستیپێكرد، وەبەرهێنانی ئیماراتی لە كەرتی وزەی هەرێمی كوردستان. ئیمارات یەكەم وڵاتی جیهان بوو كە دەستی بە كارەكانی كرد لە كێڵگە نەوتی و گازییەكانی ناوچەكەدا و لەو چوارچێوەیەدا كۆمپانیای داناغازی ئیماراتی ئێستا ڕۆڵێكی سەرەكی دەگێڕێت لە بەرهەمهێنانی غاز لە كێڵگەی كۆرمۆر كە گەورەترین كێڵگەی غازە لە هەرێمی كوردستان كە دەكەوێتە ناوچەی چەمچەماڵ لە پارێزگای سلێمانی. دەتوانین بڵێین ڕەهەندی كولتووری و مرۆیی پەیوەندییەكان ئاماژەیە بۆ خواستی ئیماراتییەك بۆ فراوانكردنی دەسەڵاتی نەرمی خۆی لە كوردستان لە ڕێگەی پشتیوانی لە پرۆژە مرۆییەكان و پەروەردە و میدیاكانەوە هەیە، لەوانەیە هاوكاری لە بوارەكانی گەشەپێدانی كۆمەڵگا و ئاڵوگۆڕی كولتووریدا هەبێت، كە پەیوەندییە جەماوەرییەكان شانبەشانی پەیوەندییە فەرمییەكان بەهێزتر دەكات.
ئاماژەی بەوەشدا:” ئاڵەنگارییەكانی بەردەم پەیوەندی نێوان دەوڵەتانی كەنداو و هەرێمی كوردستان سەرەڕای ئەرێنییەكان، چەندین كۆسپ سەرهەڵدەدەن، وەك دابەشبوونی سیاسی ناوخۆیی، بوونی ناكۆكی نێوان پارتە گەورەكانی كوردستان وەك پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتی نیشتمانی كوردستان، توانای هەرێم بۆ داڕشتنی سیاسەتی دەرەكی یەكگرتوو بەرامبەر دەوڵەتانی كەنداو لاواز دەكات و شەرعییەتی سیاسی و دەستووری، هەر جۆرە پەیوەندییەكی ڕاستەوخۆی كەنداو لەگەڵ هەرێم دەتوانێت پرسیار لەسەر شەرعییەتی ئەو جۆرە پەیوەندییە لە چوارچێوەی فیدراڵی عێراقدا دروست بكات، بەتایبەتی ئەگەر بەبێ هەماهەنگی لەگەڵ بەغدا ڕووبدات، بویە حكومەتی فیدراڵی عێراق ڕەخنەی هەیە سەبارەت بە جموجۆڵە دەرەكییەكانی هەرێم. و هەستیاری پەیوەندی لەگەڵ ئێران و توركیا و ئەگەری هەر نزیكبوونەوەیەك لەگەڵ كەنداو كاریگەری لەسەر پەیوەندییەكانی هەرێم لەگەڵ ئەوان هەبێت و پێویستی گۆڕینی پەیوەندییەكان لە چوارچێوەی ڕەمزییەوە بۆ هاوبەشی دامەزراوەیی تۆكمە.
د.مەهدی ستوونی، لەكۆتایی قسەكانیدا گووتیشی:” سەردانەكەی سەرۆكی هەرێمی كوردستان بۆ ئیمارات، هەنگاوێكی ستراتیژییە بۆ پتەوكردنی پەیوەندییەكانی هەرێم لەگەڵ دەوڵەتانی كەنداو و كردنەوەی ئاسۆی نوێ بۆ هاریكاریی سیاسی و ئابووری و كولتووری بەڵام، سەركەوتنی ئەو پەیوەندیانه بەنده به ئیرادەی هەڕدوولا بۆ زاڵبوون بەسەر ئاستەنگەكان و بەدیهێنانی هاوسەنگی له نێوان هیوا و واقیعی سیاسی ئاڵۆز له عێراقدا و ئەم سەردانە نوێنەرایەتی مۆدێلێك دەكات بۆ ئەوەی كە دەتوانێت سەرەتای گۆڕانكارییەكی جۆری بێت لە پەیوەندییەكانی لایەنە نا دەوڵەتییەكان(non-state) لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەگەڵ زلهێزەكانی كەنداو كە لە هەڵكشاندان.
