ئادار عەبدوڵڵا – زاری کرمانجی
بە پێی ماڵپەڕەکانی جیهانی : ئاشکرایان کردووە کە جەڵتەی دڵ لە کەسانی بەساڵاچوودا بە پلەی یەکەم هۆکاری نەخۆشی تاجی خوێنبەرەکانە (CAD)، کە کۆبوونەوەی پلاکی خوێن سنووردار دەکات بۆ ناو دڵ، زۆرجار بەهۆی پچڕانی پلاکی دڵەوە دەستپێدەکات. هۆکارە سەرەکییەکانی مەترسی بریتین لە بەرزی پەستانی خوێنی درێژخایەن بەرزی کۆلیسترۆڵ، نەخۆشی شەکرە و جگەرەکێشان هەروەها پرۆسەی پیربوون دەبێتە هۆی ڕەقبوونی ماسولکەکانی دڵ و گۆڕانی بۆرییەکانی خوێن.
هۆکارە سەرەتاییەکان و هۆکارەکانی مەترسی
نەخۆشی تاجی خوێنبەرەکان (CAD): هۆکارێکی سەرەکییە، کە پلاکی (چەوری و کۆلیسترۆڵ) لە خوێنبەرەکاندا کۆدەکاتەوە و دەبێتە هۆی ڕەقبوون و تەسکبوونەوەیان.
پلاکی ناو خوێنبەرەکان دەتوانێت بتەقێت و دەبێتە هۆی مەین کە بە تەواوی ڕێگری لە ڕۆیشتنی خوێن دەکات دەبێتە هۆی جەڵتەی دڵ.
هەروەها پەستانی بەرزی درێژخایەن زیان بە خوێنبەرەکان دەگەیەنێت و لاوازی دەکات.بەتایبەت لە کەسانی بەساڵاچوودا زۆر باوە (زیاتر لە 25%ی ئەو کەسانەی تەمەنیان لە سەرووی 65 ساڵەوەیە)، ئەمەش مەترسی زیاد دەکات چونکە ئاستی بەرزی کۆلیسترۆڵی LDL گیرانی خوێنبەرەکان زیاد دەکات.
ئەو هۆکارانەی تایبەت بە بەساڵاچووان دەگرێتەوە :
پیربوونی خوێنبەرەکان: پیربوونی سروشتی دەبێتە هۆی ڕەقبوونی خوێنبەرەکان و کەمبوونەوەی کارکردنی دڵ.
نەخۆشییە هاوبەشەکان و لاوازی: نەخۆشییە هەبووەکان و کەمبوونەوەی تەندروستی جەستەیی دەتوانێت بەڕێوەبردنی بارودۆخی تەندروستی قورستر بکات.
کەمبوونەوەی یەدەگی دڵ: دڵی بەساڵاچوو توانای کەمتری هەیە بۆ بەڕێوەبردنی فشاری کتوپڕ یان کەمبوونەوەی ئۆکسجین.
هۆکارەکانی شێوازی ژیان: خۆراکی ناتەندروست (خوێ/چەوری زۆر)، کەمی چالاکیی جەستەیی و جگەرەکێشان.
