” هەر دوو بەشەكە لە نزمترین بەشەكانی زانستی دانراون”
مستەفا دۆلەمەری- زاری كرمانجی:
بەشی كۆمەڵناسی و دەرونزانی دوو بەشی گرینگ و پێویستن بۆ كۆمەڵگە، بەڵام ئەم دوو بەشانە لە كۆمەڵگەی كوردی لە ئاستێكی نزمدان و وەكو پێویست گرینگیان پێنەدراوە، بەشێك لە قوتبییانیش پێیان وایە، هەلی دەست كەوتنی كار لەم دووبەشانە زۆر كەمە.
زاری كرمانجی لەو راپۆرتەدا، بۆچوونی قوتابییان و مامۆستایانی زانكۆی وەرگرتووە، لە بارەی گرینگی ئەم دوو بەشانە، هەروەها ئەم بەشانە تاچەند هەلی كار دەرەخسێنن لە هەرێمی كوردستاندا؟.
جمعە كازم قوتابی بەشی كۆمەڵناسی، لە زانكۆی سۆران، دەڵێت:” بە ئارەزوی خۆم ئەم بەشەم هەڵبژارد، لە سەرەتادا بەرچاو روونیەكم لەسەر ئەو بەشەش هەبوو، ئەگەر وەك خۆی جێبەجێ بكرێت لە رێگەی ئەم بەشە زیاتر بە كۆمەڵگە ئاشنا دەبین و تێڕوانینمان سەبارەت بە كێشەو گرفتەكانی كۆمەڵگە دەگۆڕێت، بەشیوەیەكی زانستی و فراوانتر دەڕوانینە كێشەو گرفتەكانی كۆمەڵگە، بەڵام لە كوردستان گرینگی بەم بەشە نادرێت چونكە كۆمەڵگەیەكی داخراوە، دەیەوێت لەسەر هەمان كلتووری كۆن بمێنێتەوە و پێیان وایە، ئەم زانستە گۆڕانكاری لە كۆمەڵگەدا دەكات، ئەمەش هۆكارێكە بۆ ئەوەی كە بە لاواز سەیری ئەم زانستە بكرێت .
زیاتر گووتی:” سەرباری گرینگی نەدان بەم بەشە، گرفتێكی دیكەش هەیە، ئەوەیە دەستكەوتنی هەلی كارە، لەم بەشەدا لە هەرێمی كوردستان بەداخەوە دەستكەوتنی هەلی كار زۆر ئەستەمە، ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوە كە بەشیك لە قوتابییان ئارەزویان كەمبێتەوە بۆ ئەم بەشە.
كاروان محەمەد، سەرۆكی بەشی كۆمەڵناسی لە زانكۆی سۆران، بە زاری كرمانجی گووت:” هەردوو بەشی كۆمەڵناسی و دەرونزانی، یەكێكن لە دوو بەشە هەرە سەرەكیەكان و دوو بەشی زۆر پێویستی ئێستای كۆمەڵگەن، راستە لە وڵاتانی دەرەوە گرینگی ئەم دوو بەشە زۆر لە پێشترە ئەگەر بەراورد بكەین بە هەرێمی كوردستان، چونكە لە دەرەوە رەنگە زیاتر هەست بە گرینگی و پێویستی ئەم دوو بەشە كرابێت ئەمەش لەبەر ئەوەیە كە مامەڵە لەگەڵ ژیانی رۆژانەی ئەو كۆمەڵگانە دەكرێت، ئەگەر لە كوردستان وەكو پێویست گرینگیان پێنەدراوە ئەمە پەیوەندی بە سیاسەتی گشتی حكومەت و وەزارەتە پەیوەندیدارەكانەوە هەیە، بەشێكیش خودی زانكۆكانەوەیە هۆكارن كە لەوانەیە نەیان توانیبێت وەكو خۆیان پیشان بدەن كەچەندە گرینگن، هەروەها تێڕوانینی كۆمەڵگەش هۆكارێكی ترە، لەوانەیە تێگەیشتنێكی هەڵە سەبارەت بەم بەشانە هەبووبێت و پێیان وایە، ئەم دوو بەشە پێویست نەبن بۆ ئێستای كۆمەڵگە.
سەرۆكی بەشی كۆمەلناسی، دەڵێت:” ئەم بەشانە لاواز نین و دوو بەشی زیندووی نێو كۆمەڵگەن، بەڵام لەوانەیە تێگەیشتنی كۆمەڵگە بۆ ئەم بەشانە لە ئاستی پێویست دا نەبێت، خێزانێكی كوردی پێی وایە، ئەگەر منداڵەكەی بچێتە بەشێكی دیكە باشترە لەوەی كەبێت لەم دوو بەشە زانستیە بخوێنێت، ئەمەش هۆكارەكەی دەگەڕێتەوە كە هەستی بە گرینگی ئەم دوو زانستە نەكردووە.
ئاشكراشی كرد:” بەشی زانستی كۆمەڵناسی لە زانكۆی سۆران بە بەراورد لەگەڵ زانكۆكانی دیكە لە ئاستێكی بەرزدایە، واتە وەكو بەشی كۆمەلناسی لە پێش هەموو زانكۆكانی دیكەین، بۆ پلانی داهاتوومان وەكو سەرۆكایەتی بەش و زانكۆ لە داهاتوو پلانی فراوانكردن و بەرەوپێش بردنی بەشی كۆمەڵناسیمان هەیە و لە رووی كواڵێتیشەوە بەرەو پێشەوەی ببەین، ئەگەر ئەو پلانەی كە دامان ناوە وەكو خۆی جێبەجێ بكرێت، دەتوانین هەنگاوێكی زۆر بەرەوپێشەوە بڕۆین لە رووی باشتر ناساندنی بەشی كۆمەڵناسی لە كۆمەڵگەدا.
سەحەر ناجح، قوتابی بەشی دەرونزانی، لە زانكۆی سۆران، دەڵێت:” زانستی دەرونزانی بۆ مرۆڤ زۆر گرنگە كە یارمەتیمان دەدات بۆ باشتركردنی بڕیارەكانیان و كەمكردنەوەی كێشە كۆمەڵایەتییەكان و باشتر پێشبینی كردنی رەفتاری داهاتوویان، هەموو ئەمانە یارمەتیان دەدات بۆ پەیوەندیەكی باشتر، پیشەیەكی سەركەوتوو و متمانە بەخۆبوونی زیاتر.
سەحەر ناجح، دەشڵێ:” هۆكاری لاواز بینینی زانستی دەرونزانی بە رێژەیەكی زۆر بۆ حكومەت و وەزارەتی خوێندنی باڵا دەگەڕێتەوە، چونكە زۆر بایەخیان بەم بەشە نەداوە نەیان توانیوە بە باشی بیناسێنن، تاوەكو ئێستاش زانستی دەرونزانی مافی خۆی تەواو پێنەدراوە.
لای خۆشیەوە، كاروان كاكەبرا سەرۆكی بەشی دەرونزانی لە زانكۆی سۆران، بە زاری كرمانجی راگەیاند:” زۆربەی كات ئێمە شتەكان بەچاو دەبینین و ئەو شتانە دەبینین كە لە كۆمەڵگەدا ئەو كەسانەی لەو بەشانە دەردەچن چیان دەست دەكەوێت، ئەمەش كارێكی دروست نییە، نابێت تەنیا بەچاو شتەكان ببینین، وەزارەتی خوێندنی باڵاو توێژینەوەی زانستی لە كاتی وەرگرتنی قوتابییان كە لەو كاتەدا لەگەڵ وەزارەتی پەروەردە هەماهەنگیان هەیە، بەشەكانی دەرونزانی و كۆمەلناسیان لە نزمترین بەشەكانی زانستی دانروان، ئەمەش پەیوەندی بە لایەنی پەیوەندیدارەوە هەیە.
سەرۆكی بەشی دەرونزانی، ئاماژە بەوەشدەدات:” لە وڵاتانی دەرەوە زۆربەی خێزانەكان پسپۆڕی دەرونیان هەیە، ئەگەر گرفتێكیان هەبێت دەچن بۆ لای بۆ ئەوی كێشەكەیان چارەسەر بێت، بەڵام لە وڵاتی ئێمە ئەو شتە بوونی نییە، زۆربەمان شەڕمان بینیوە جا چ ئەنفاڵ بێت یاخود كیمیا باران یا هەر جەنگێكی دیكە بێت، ئەگەر خۆشمان نەمان بینیبێت، لەوانەیە دایك وباوك و كەس و كارەكانمان بینیبێتیان، لەوانەیە بەم هۆكارە تووشی دڵەراوكێ یان دەروونی بووبن، ئەمانەش زۆربەی كات كاریگەریان لە سەر نەوەكانیان رەنگ دەداتەوە، بۆ نموونە دایك و باوكێك كە بەردەوام توڕەن یان هەر گرفتێكی تر لەوانەیە هۆكارەكەی بۆ جەنگ بگەڕێتەوە، بۆیە لێرە هەبوونی دەرونزانی و هەروەها هەبوونی سەنتەری رێنمایكردنی دەرونی گرینگیەكی زۆر و تایبەتی هەیە، بەڵام كە خەڵك شەرم ئەكات بچیت بۆ ئەو شوێنانە دەبینین كێشەكان گەورەتر دەبن لە كۆتایدا چەندین كێشەی دیكەی لێدەكەوێتەوە”.
