نووسین و ئامادەکردنی: کرێکار قادر ڕوستایی
نووسەر لە بواری پزیشکیی تەواوکاری، شارەزا و خاوەن ١٧ ساڵ ئەزموونی تیۆری و پراکتیکی لە بواری چارەسەری بە کەڵەشاخ
لە ڕوانگەی پزیشکیی تەواوکاری (Complementary Medicine) و بنەماکانی فیزیۆلۆژیای مرۆڤەوە، ناوچەی فەقەرەی حەوتی مل (C7) تەنها خاڵێکی ڕووکەشی یان پێستیی ئاسایی نییە، بەڵکو وەک ناوەندێکی سەرەکیی فیزیۆلۆژی و دەماری (Physiological & Neural Center) پانتاییەکی ستراتیژی لە جەستەدا داگیر دەکات. ئەم ناوەندە بەهۆی هەڵکەوتەی ئەناتۆمی و پەیوەندییە ڕاستەوخۆکەی بە کۆئەندامی دەماریی ناوەندی و سووڕانی خوێنەوە، خاوەن کاریگەرییەکی بنەڕەتییە لەسەر ڕاگرتنی هاوسەنگیی گشت کۆئەندامەکانی لەش (Homeostasis).
١. ناوەندی کۆنتڕۆڵی دەماریی ناوەندی (CNS Interface)
ئەم خاڵە دەکەوێتە نزیک بەشی خوارووی بڕبڕەکانی مل و سەرەتای سنگی پشت، کە لە ڕووی ئەناتۆمییەوە خاڵی بەیەکگەیشتنی ڕێڕەوە سەرەکییەکانی دەمارە. هاندانی ئەم ناوچەیە لە ڕێگەی کەڵەشاخەوە، فەرمانێکی خێرا بۆ کۆئەندامی دەماریی ناوەندی دەنێرێت تا کاردانەوەی هەبێت بەرانبەر بە ڕێکخستنەوەی لێدانەکانی دڵ، پەستانی خوێن و گرژییە ماسولکەییەکان.
٢. ناوەندی ڕێکخستنی هۆرمۆنی و ڕژێنەکان (Hormonal Regulation Center) ئەم خاڵە لە زانستی پزیشکیی تەواوکاریدا بە «پۆمپی هۆرمۆن (PH)» ناسراوە؛ چونکە لە ڕێگەی پەیوەندییە دەمارییە ڕاستەوخۆکەیەوە بە سیستەمی هۆرمۆنی (Endocrine System)، لە کاتی کەڵەشاخدا فەرمان بۆ ڕژێنەکان دەنێرێت تا هاوسەنگیی هۆرمۆنی ڕێک بخەنەوە. ئەم پرۆسەیە ڕۆڵێکی سەرەکی دەبینێت لە بەهێزکردنی بەرگریی لەش و پاکژکردنەوەی شانەکان لە ماددە ژەهراوییەکان.
٣. ناوەندی کۆبوونەوەی پاشماوەکان و سستیی لێشاوی خوێن (Microcirculation Stagnation Center)
لە ڕووی فیزیۆلۆژییەوە، ناوچەی پشتەوەی مل و نێوان هەردوو شان بەهۆی کەمجووڵییەوە، خێرایی و لێشاوی خوێن لە بۆڕییە وردەکانیدا خاو دەبێتەوە و خوێن بە ئاسانی پێیدا تێناپەڕێت.
ئەم سستییە وای لێ دەکات ببێتە ژینگەیەک بۆ کۆبوونەوە و نیشتنەوەی خڕۆکە تێکشکاوەکان، کریستاڵە لیمفاوییەکان و پاشماوە زیانبەخشەکان. ئەنجامدانی کەڵەشاخ لەم ناوەندەدا، دەبێتە هۆی پاککردنەوەی ژینگەی شانەکان، لابردنی پاشماوەکان، و دووبارە چالاککردنەوەی خوێنڕۆیشتن بەرەو مێشک و سەرووی لەش.
٤. ناوەندی هاوسەنگی و ڕێکخستنی پەستانی خوێن (Blood Pressure Regulation Center) ئەم خاڵە ڕۆڵێکی فیزیۆلۆژیی باڵا دەبینێت لە کۆنتڕۆڵکردن و دابەزاندنی پەستانی خوێنی مێشک و سەرووی لەش. لە کاتی بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن (زەخت)دا، هاندانی ئەم ناوەندە دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی بارگرانیی دەماری و هەمۆدینامیکی لەسەر ماسولکەی دڵ، ئەمەش یارمەتی گەڕاندنەوەی هاوسەنگی دەدات بۆ سەرانسەری سووڕی خوێن لە لەشدا.
دا


































































