ئەشقی مەلا شێرۆكی
لە مێژووی گەلاندا هەندێک ڕۆژ هەن کە تەنها بە ژمارەیەک لە ڕۆژەکانی ساڵ ناژمێردرێن، بەڵکو دەبنە بەشێک لە یادەوەریی نەتەوەیی و سیاسیی گەل. بۆ گەلی کوردستان، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧ یەکێک لەو ڕۆژانەیە؛ ڕۆژێک کە گەلی کوردستان بەشداریی لە پرۆسەیەکی گشتیی دەنگدان کرد و خواستی خۆی سەبارەت بە داهاتووی سیاسیی خۆی دەربڕی.
گەلی کورد، وەک هەر گەلێکی دیکەی جیهان، لە دیدی خۆی مافی ئەوەی هەیە داوای مافە نەتەوەیی و سیاسییەکانی بکات و بە ڕێگە سیاسی و مەدەنییەکان دەنگی خۆی بگەیەنێت. ئەم پرسە لە دیدی کوردەوە تەنها پرسێکی ئەمڕۆ نییە؛ بەڵکو پەیوەندیی بە مێژوویەکی درێژ لە خەبات، قوربانی و داواکارییە نەتەوەییەکانەوە هەیە.
لە مێژووی خەباتی کورددا، ناوی ڕێبەرانی زۆر بە خەباتی نەتەوەییەوە گرێدراوە؛ لە شێخ عەبدوڵسەلام بارزانی و شێخ ئەحمەد بارزانییەوە تا مەلا مستەفا بارزانی، و لەوەشەوە تا نەوەکانی دوای ئەوان. ئەم زنجیرەیە لە دیدی زۆرێک لە کوردەوە، بەردەوامیی خەباتێکە بۆ پاراستنی ناسنامە، ماف و بڕیاردانی کورد بەسەر چارەنووسی خۆیدا.
مەلا مستەفا بارزانی لە مێژووی هاوچەرخی کورددا بە یەکێک لە ناسراوترین ڕێبەرانی ئەم خەباتە دادەنرێت؛ ڕێبەرێک کە ناوی لەگەڵ خەباتی پێشمەرگە و داواکاریی مافە نەتەوەییەکانی کورد گرێدراوە.
لە قۆناغی ڕیفراندومی ٢٠١٧دا، ڕۆڵی سەرۆک مەسعود بارزانی لە بەرەوپێشبردنی پرۆسەکە بە دیاریکراوی گرنگ بوو.
بارزانی تەنها ناوی سەرۆکێک نەبوو کە لە سەرەوەی پرۆسەیەک بوەستێت؛ بەڵکو خۆی بوو بە یەکێک لە سەرەکیترین دەنگە سیاسییەکانی ئەو پرۆسەیە. لە پێش ئەنجامدانی ڕیفراندوم، بە ڕوونی جەختی لەسەر ئەوە کردەوە کە پرۆسەکە دەکرێت و لە کاتی دیاریکراودا ئەنجام دەدرێت. لە گفتوگۆیەکی لەگەڵ «الحیاە» لە مانگی ئاب ٢٠١٧دا، بارزانی گوتی بڕیاری ڕیفراندوم لەلایەن سەرکردایەتی سیاسیی کوردستانەوە دراوە و ئەو پرۆسەیە بە دیدی ئەوان مافێکی گەلە
لە مانگەکانی پێش ڕیفراندۆمدا، بارزانی بە ئاشکرا ڕایگەیاند کە ڕیفراندۆم دەکرێت و لە هەمان کاتدا چاوەڕوانیی هەموو ئەو کۆسپ و فشارانە دەکرێت کە دەتوانرێت لە دژی پرۆسەکە دروست بکرێن. لە وتارێکی لە سۆراندا لە ئەیلوولی ٢٠١٧، ڕایگەیاند کە بڕیاری ڕیفراندۆم بڕیارێکی تاک یان حیزبێک نییە، بەڵکو بە بڕیاری سەرکردایەتی سیاسی کوردستان و بە پەیوەندی بە خواستی گەلی کوردستانەوەیە.
بەڵام گرنگیی ڕۆڵی سه رۆك بارزانی تەنها لەوەدا نەبوو کە ڕیفراندوم بانگەشە بکا؛ گرنگییەکە لەوەدا بوو کە لە قۆناغێکی پڕ لە فشار و مەترسی و هەلومەرجێکی ناسکدا، بەرپرسیارێتی سیاسیی ئەو پرۆسەیەی وەرگرت
لەو ڕۆژانەدا فشارە سیاسییەکان زۆر بوون؛ لە ناوخۆ و دەرەوە هەوڵی دواخستن و ڕێگری لە ئەنجامدانی ڕیفراندوم درا. بەڵام لە کۆتاییدا، ڕیفراندوم لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧ ئەنجام درا. ئەنجامەکەش بوو بە بەڵگەیەکی سیاسی بۆ ئەوەی کە بەشێکی زۆری دەنگدەران بە «بەڵێ» دەنگیان داوە.
لە جەبهەکاندا پێشمەرگە بەردەوام بوو لە پاراستنی خاک و خەڵکی کوردستان، و لە هەمان کاتدا لە ناوخۆی کوردستان پرۆسەیەکی سیاسی بۆ ڕیفراندوم بەڕێوەدەچوو،
لەو نێوانەدا، ڕۆڵی سەرۆک مەسعود بارزانی بە تایبەتی گرنگ بوو؛ چونکە ئەو لە هەمان کاتدا لەگەڵ قورساییەکانی شەڕی داعش، مەسەلەی داهاتووی سیاسیی کوردستانیشی بەردەوام لەسەر مێزی گفتوگۆی ناوخۆ و نێودەوڵەتی هێشتەوە،
ئەمە ڕاستە کە دواتر ڕیفراندۆمەکە ڕووبەڕووی فشار و ملمەلانێی سیاسی و یاسایی بوو. به لام بارزانی هەوڵی دا پرسی ڕیفراندوم لە چوارچێوەی پرۆسەیەکی سیاسی بێت، نە جەنگێکی نوێ،. لە دیدی زۆرێک لە کوردەوە، گرنگیی ڕیفراندوم تەنها لە ئەنجامەکەی نییە؛ گرنگییەکەی لە خودی ئەوەدایە کە گەلی کوردستان بە شێوەیەکی گشتی هەستی خۆی بەرامبەر داهاتووی سیاسیی دەربڕی،
بۆیە، کاتێک لە ڕیفراندوم دەدوێین، نابێت ڕۆڵی سەرۆک مەسعود بارزانی لە پرۆسەکەدا بە تەنها یەک ڕستە تێپەڕێنین.
ئەو ڕۆڵێکی سیاسیی سەرەکیی لە بەرەوپێشبردنی پرۆسەکە هەبوو؛ لە ڕاگەیاندنی بڕیارەکە و ڕاگرتنی هەڵوێستەکەیەوە تا بەڕێوەبردنی گفتوگۆ و ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ فشارە سیاسییەکان،
ڕیفراندوم بە تەنیایی نە دەتوانرێت بە کۆتاییی پرسی کورد دابنرێت، نە دەکرێت بە یەک ڕۆژ کورت بکرێتەوە. ئەوە قۆناغێک بوو لە پرۆسەیەکی درێژی خەبات و گفتوگۆ و هەوڵی سیاسی.
ڕیفراندوم بۆ گەلی کورد وەرچەرخانێکی مێژوویی بوو؛ نە بەو مانایەی کە هەموو کێشەکانی کوردستانی یەکجار چارەسەر کرد، بەڵکو بەو مانایەی کە پرسی داهاتووی سیاسیی کوردستانی خستە ناو قۆناغێکی نوێی بیرکردنەوە و گفتوگۆ،
لەو ڕووداوەدا یەک وانەی گەورە بۆ هەموو کوردستان هەیە: کاتێک گەلی کوردستان لەسەر بنەمای بەرژەوەندیی نەتەوەیی یەک دەگرێت، دەنگ و ئارەزووی سیاسیی ئەو گەلە دەبێتە هێزێکی گرنگ لە هاوکێشەی سیاسی. و کورد کاتێک یەک دەگرێت، دەنگی بەهێزتری هەیە
ئەمەش ئەوەیە کە ڕیفراندوم بۆ کوردستان تەنها بیرەوەرییەکی سیاسی نییە؛ وانەیەکی نەتەوەییە. وانەکە ئەوەیە کە ناکۆکیی سیاسی دەتوانێت هەبێت، بەڵام ناکۆکی نابێت ببێتە هۆی لەدەستدانی بەرژەوەندیی گشتیی کورد.
ئەگەر ڕیفراندوم بە یەکێک لە گرنگترین نموونەکانی کۆکردنەوەی دەنگی کوردستان دەبینرێت، ئەوا پێویستە ئەم یادە ببێتە هۆی بیرکردنەوە لە قۆناغێکی نوێ: قۆناغی یەکگرتوویی نەتەوەیی.
بۆیە، لە یادەوەریی ڕیفراندومدا، پێشنیارێکی سیاسی و نەتەوەیی دەتوانرێت بخرێتە بەردەم هەموو لایەنە سیاسییەکانی کوردستان:
بانگهێشتکردنی کۆنگرەیەکی نەتەوەیی بە ناوی «کۆنگرەی ئاشتیی نەتەوەی کورد».
کۆنگرەیەک کە تێیدا هەموو لایەنە سیاسییە کوردییەکان، حیزبەکان، ڕێکخراوە مەدەنییەکان، ڕۆشنبیران، زانایان، نووسەران و کەسایەتییە نەتەوەییەکان بەشداری بکەن؛ نە بۆ سڕینەوەی جیاوازییە سیاسییەکان، بەڵکو بۆ دانانی سنوورێکی ڕوون لە نێوان جیاوازیی سیاسی و بەرژەوەندیی نەتەوەیی.
ئامانج ئەوە بێت کە هەموو جیهان ببینێت کە کوردستان، لەگەڵ هەموو جیاوازییە سیاسییەکانی، کاتێک پرسەکە پەیوەندی بە چارەنووسی نەتەوەییەوە هەیە، توانای گفتوگۆ، یەکگرتن و دروستکردنی هەڵوێستی هاوبەشی هەیە.
کۆنگرەی ئاشتیی نەتەوەی کورد دەتوانێت پەیامێکی نوێ بۆ ناوخۆ و دەرەوە بێت: کوردستان تەنها یادەوەریی خەباتی ڕابردوو نییە؛ کوردستان دەتوانێت بۆ داهاتوو پلان و دیدگای هاوبەش هەبێت.
ڕیفراندوم وانەی یەکگرتووییە؛ ئەگەر ئەو وانەیە بە باشی تێبگەین، قۆناغی داهاتوو دەبێت قۆناغی یەکڕیزی، گفتوگۆ و دانانی بەرژەوەندیی گشتیی کورد لە سەرووی ناکۆکییە تاکەحیزبییەکان بێت.
لە یادکردنەوەی ئەو ڕۆژە مێژووییەدا، پەیامەکە دەبێت ڕوون بێت:
لە یادی ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧دا، پیرۆزبایی لە هەموو ئەو کوردانەی دەکەین کە بەشداربوونیان لەو پرۆسەیە بەشێک بوو لە مێژووی سیاسیی کوردستان.
پیرۆزبایی لە هەموو گەلی کوردستان؛
پیرۆزبایی لە پێشمەرگە و خەباتکارانی ڕێگای ماف و ئازادی؛
پیرۆزبایی لە هەموو ئەو لایەنە سیاسییە کوردستانییەی کە لەو قۆناغەدا بە شێوەی جیاواز بەشدارییان کرد؛
و یادەوەریی ڕێز و شانازی بۆ هەموو ئەو کەسانەی کە لە مێژووی خەباتی کورددا قوربانییان داوە.
ڕێز بۆ یادی ڕیفراندوم؛
ڕێز بۆ دەنگی گەلی کوردستان؛
