نوسین و ئامادەکردنی: کرێکار قادر ڕوستایی
نوسەر و شارەزا لەبواری چارەسەری پزیشکی تەواوکاری
زێرووی پزیشکی (Hirudo medicinalis) بۆ ماوەی هەزاران ساڵ لە ناوەندە پزیشکییە کۆنەکاندا بەکارهاتووە، بەڵام لە ئێستادا و لە سەدەی ٢١دا، زانست دووبارە بایەخی ئەم زیندەوەرە بچووکەی دۆزیوەتەوە.
ڕێکخراوی خۆراک و دەرمانی ئەمریکی (FDA) لە ساڵی
٢٠٠٤دا زێرووی وەک “ئامرازێکی پزیشکی” ناساند. نهێنی سوودەکانی زێروو لەو ماددە کیمیاییە بێشومارانەدایە کە لە نێو لیکی (تەوژمی) دەمیدا هەن.
پێکهاتە بایۆلۆژییەکانی لیکی زێرووی پزیشکی
کاتێک زێروو مرۆڤ دەگەزێت، زیاتر لە ١٠٠ جۆر ماددەی بایۆلۆژی چالاک دەڕژێنێتە ناو پێستت و خوێنی مرۆڤەوە، کە گرنگترینیان ئەمانەن :
١_ هیرۆدین (Hirudin) بەهێزترین ماددەی سروشتییە بۆ ڕێگریکردن لە مەیینی خوێن (Anticoagulant) ئەم ماددەیە دەبێتە هۆی ئەوەی خوێن شلی بمێنێتەوە و نەمەیێت.
٢_ کالین (Calin) ئەمیش ڕێگری لە مەیینی خوێن دەکات، بەڵام کار لەسەر پەڕەکانی خوێن دەکات.
٣_ فراوانکەری دەمارەکان (Vasodilators): ماددەی وەک (Histamine-like substances) کە دەبنە هۆی فراوانبوونی دەمارەکانی خوێن و زیادکردنی هاتووچۆی خوێن بۆ شوێنی
برینەکە.
٤_ ماددەی سڕکەر (Anesthetic) زێروو ماددەیەکی سڕکەر دەڕژێنێت بۆ ئەوەی چارەخوازەکە هەست بە ئازاری گەستنەکە نەکات.
5٥_ ماددەی دژە هەوکردن (Anti-inflammatory) یارمەتی کەمکردنەوەی هەوکردن و ئاوساوی دەدات.
سوودە زانستی و پزیشکییەکانی زێرووی پزیشکی:
١_ لە نەشتەرگەرییە وردەکان و چاندنەوەی ئەندامەکان بەکاردێت
ئەمە گرنگترین بەکارهێنانی زێرووە لە پزیشکی مۆدێرندا. کاتێک پەنجەیەک یان گوێچکەیەک دەبڕێتەوە و دواتر دەچێندرێتەوە، زۆرجار خوێن لەناو دەمارەکاندا دەوەستێت و دەمەیێت (Venous Congestion)، ئەمەش دەبێتە هۆی مردنی شانەکان. زێروو بە مژینی خوێنە کۆنەکە و ڕشتنی ماددەی دژە مەیین، یارمەتی دەدات خوێنی نوێ بگاتە ئەندامە چێندراوەکە و ڕێگری لە مردنی شانەکان دەکات.
٢_ چارەسەری نەخۆشییەکانی جومگە (Arthritis) لیکی زێروو ماددەی دژە هەوکردنی تێدایە. لێکۆڵینەوەکان دەریانخستووە کە بەکارهێنانی زێروو بۆ ئەو کەسانەی سەوەفانی ئەژنۆیان هەیە، ئازار و ئاوساوییان بە شێوەیەکی بەرچاو کەمدەکاتەوە و جوڵەی جومگەکانیان باشتر دەکات، هەندێکجار کاریگەرییەکەی لە
دەرمانە کیمیاییەکان زیاترە.
٣_ نەخۆشییەکانی دڵ و دەمار بەهۆی هەبوونی ماددەی “هیرۆدین”، چارەسەری بەزێروو یارمەتیدەرە بۆ ئەو کەسانەی کە کێشەی
مەیینی خوێنیان هەیە. ئەمە مەترسی جەڵتەی دڵ و مێشک کەمدەکاتەوە، چونکە خوێن شل دەکاتەوە و سوڕی خوێن چالاک دەکات.
٤_ چارەسەری کێشەکانی پێست و زیپکە دەکات، زێروو یارمەتی پاککردنەوەی خوێن دەدات لەو ناوچانەی تووشی هەوکردنی توند بوون. بۆ چارەسەری هەندێک جۆری زیپکە، ئەکزیما و سەدەفییە بەکاردێت، چونکە هەم هەوکردنەکە کەمدەکاتەوە و هەم سوڕی خوێن لە پێستدا باشتر دەکات.
٥_ پاراستنی قاچی کەسانی تووشبوو بە شەکرە نەخۆشانی شەکرە زۆرجار تووشی کێشەی کەمبوونی سوڕی خوێن دەبن لە قاچەکانیاندا، ئەمەش دەبێتە هۆی دروستبوونی برینی مەترسیدار (Gangrene). زێروو یارمەتی گەیاندنی خوێن دەدات بەو شوێنانە و ڕێگری دەکات لە بڕینەوەی قاچی نەخۆشەکە.
ئایا زێرووی پزیشکی مەترسی هەیە؟
هەرچەندە زێروو سوودی زۆرە، بەڵام دەبێت ڕەچاوی ئەم خاڵانەی خوارەوەش بکرێت :
١_ پێویستە زێرووی پزیشکی بێت، نابێت زێرووی گۆماوەکان بەکاربێت چونکە بەکتریا دەگوازنەوە. زێرووی پزیشکی لە تاقیگە و ژینگەی پاکدا بەخێو دەکرێن.
بۆ کێ نابێت؟
بۆ ئەو کەسانەی کەمخوێنی (Anemia) توندیان هەیە، یان ئەوانەی نەخۆشی خوێن شلی (Hemophilia)یان هەیە (خوێنیان نامەیێت)، یان ئافرەت دووگیان، نابێت زێروو بەکاربهێنن.
٢_ زێرووی پزیشکی دەبێت لەژێر چاودێری کەسانی شارەزا و پسپۆڕدا ئەنجام بدرێت، بۆ ڕێگری لە هەوکردنی شوێنی گەستنەکە.
تێبینی: زێرووی پزیشکی تەنها چارەسەرێکی کۆن و ئاسان نییە، بەڵکو کارگەیەکی کیمیایی بچووکە کە پێکهاتەی هێندە دەوڵەمەندی تێدایە کە زانستی دەرمانسازی تا ئێستا نەیتوانیوە هەموویان پێکەوە لە یەک حەبدا کۆبکاتەوە. ئەمەش وای کردووە کە زێرووی پزیشکی نموونەیەکی باڵای هاوکاریی نێوان سروشت و پزیشکی بێت.
