رێبوار حەمەلاو شوانی
دوای تێپەڕینی 30 ساڵ بە سەر رزگارکردنی هەولێری پایتەختی کوردستان لە چەنگ ڕژێمێکی دڕندە کە تا ئێستاش بەردەوامە لە مووشەک باران و درۆنبارانکردنی هەرێمی کوردستان و بە هەڵوەستەکردن و سەرنجدان لەسەر ڕووداوەکانی 31ـی ئابی ساڵی 1996، ئەو رۆژ و پێشهاتە رووداو و وەرچەرخانێکی مێژووییە بە شێوەیەک ئەو پلان و ستراتیژییەی سەرکردایەتی سیاسی کوردستان و بەتایبەتی سەرۆک بارزانی بۆ دەرکردنی داگیرکەر بە داگیرکەر، سەرکەوتنێکی گەورەیە بۆ پووچەڵکردنەوەی پیلانگێری نەیارانی کوردستان. لەسەر بنەمای ئەو نووسینانەی جەنابی سەرۆک بارزانی لە بەرگری پێنجەمی کتێبی (بارزانی و بزوتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد) بە هەڵسەنگاندن و بەراوردن و لۆژیک ودیکۆمێنتەتەکان سەرنج دەخەنە سەر ڕەهەندەکان ئەم ڕووداو و وەرچەڕخانە مێژووییەکان.
یەکەم: زەمینەسازی بۆ داگیرکاری و رادەستکردنی هەولێری پایتەختی کوردستان و رووداو و پێشهاتەکانی 31ـی ئابی 1996، بووە هۆی تێکچوونی هاوسەنگی هێز و بەتایبەتی بە دەستوەردانی ئێران هەموو شتێک رووی لە تێکچوون کرد. پەلاماردانی ئێران، لە ناوچەی باشماخەوە و لەشکرکێشی بۆ نێو خاکی هەرێمی کورستان بۆ سەر حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران بە چاوساغی و هاوکاری یەکێیی لە کۆیەوە و ئینجا هێرش بۆ سەر بارەگاکانی حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران، هێرش و پەڵاماردانی کەمپی جەژنیکان و ئینجا هێرشی مووشەکی بۆ سەر خێوەتگەی پەنابەرانی حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران و لە کاتێکدا هەوڵەکانی سەرۆک بارزانی لەگەڵ شاندی سەربازی ئێران بۆ چارەسەری کێشەکان بوون. هەروەها لەکاتێکدا هێزە سەربازییەکانی ئێران پێداگری ئەوەیان دەکرد، لە ڕانییەوە بچنە حاجی ئۆمەران، بۆ پەڵاماردانی حامیەی رەواندز، بێ ئەوەی ڕەزامەندی فەرمی وەربگڕن، بەڵام لەلایەن پارتی دیموکراتی کوردستانەوە ڕێگریان ڵێکرا، ئەو هەڵوێستە نیشتیمانپەوەرانە و کوردپەروەرانە و بوێرانەی پارتی دیموکراتی کوردستان ڕێگەی نەدا خەونی داگیرکەران بێتە دی و مێژووییەکی پڕ سەروەری لە خەباتی رزگاریخوازی کوردستان تۆمارکرا.
دووەم هێرش و پەلاماردانی رۆژی 16ـی ئاب، هەوڵێکی داگیرکەرانەی نەیارانی کوردستان بوو بۆ تێکدانی هاوسەنگی و ئاسایش و سەقامگیری و نەهێشتنی قەوارەی هەرێمی کوردستان بە هاوکاری و چاوساغی یەکێتیی، لە کاتێکدا پارتی دیموکراتی کوردستان بە هەنگاوە کوردپەوەرانە و نیشتیمانپەرەوەرەکانی بۆ ڕێگریکردن لە داگیرکردنی خاکی کوردستان، لە رۆژی 16ی ئابی 1996، ڕێککەوتننامەی و دەستپێشخەری ئاشتی بە هێرشی هاوبەشی ئێران و یەکێتی لە ژێر ناو نیشانی (فاتیحە بۆ پارتی) لە هەموو لایەکەوە دەستیپێکرد. لە رۆژی 20ی ئابی 1996 ئێران بە تۆپخانە سەنگەرەکانی هێزەی پێشمەرگەی کوردستانیان بۆردومان کرد؛ لە ئەنجامی ئەو کارە نامەردانە و دوژمنکارانەیەدا دەیان پێشمەرگە شەهید و بریندار بوون؛ ئەو پەلاماردانانە لە کاتێکدا بوو، وێرای ئەوەی پارتی دیموکراتی کوردستان، زڵهێزانی وەک ئەمەریکا و ئەورووپا و وڵاتانی ناوچەکە و جیهانی لە دەستوەرانی ئێران و پەلاماردانی کوردستان ئاگادار کردبووەوە.
سێیەم: لەگەڵ چڕبوونەوەی هێرش وپەلاماردانەکانی سەر کوردستان و خەونی کۆتایی هێنان بە قەوارەی هەرێمی کوردستان، مافی بەرگریکردن و بەرپەرچدانەوە لە پێناو گەڕانەوەی هاوسەنگی دەبێتە زەروورەتێکی مێژوویی، بەتایبەتی بیرۆکەی بەکارهێنانی دوژمن بەرانبەر داگیرکەر کارتێکی بەهێز و کاریگەرە بۆ مانەوە، ئەو سیاسەت و پلانە لە سەر بنەمای زانستی ( دفع اڵافسد بالفاسد )، بۆیه بهكارهێنانی كارتی حكوومهتی ئهو كاتهی عێراق بۆ ڕێگریكردن له مهترسییهكی گهورهتر له سهر قهوارهی ههرێمی كوردستان و لهبارچوونی دهستكهوتهكان لهلایهن ئێرانهوه، ئهو پلان و كارته بهكارهێنرا و خهونی نهیارانی كورد شكستی پێهێنرا.
چوارهم: بهكارهێنانی پلانی ( دفع اڵافسد بالفاسد) له رۆژی 31ی ئابی 1996 ، پێشهاتێكی مێژوویی گرنگ بوو بۆ گهڕانهوهی هاوسهنگی و ئاسایش بۆ ههولێری پایتهخت و ههموو ههرێمی كوردستان، بهتایبهتی دوای ئهوهی عێراق به گژ دهستوهردانهكانی ئێراندا چووه و لهوهش گرنگتر ئهوه بوو كه هیچ سهرباز و دهزگهیهكی ههواڵگری عێراق بۆی نهبوو بێته نێو شاری ههولێرهوه و تهنها به ڕێگهی تۆپخانه و جموجۆڵی سهربازی كورتخایهنهوه، بهشداربوون و دوای ماوهیهكی كورت به فهرمانی سهركردایهتیی پارتی دیموكراتی كوردستان پاشهكشێیان كرد. ئهوهی جێگهی سهرنجه پهیوهندیی بەردەوامی سهرۆك بارزانی بوو لەگەڵ رۆبێرت پێڵترۆ، یاریدەری وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا، بۆ کاروباری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە شهوی 31ـی ئاب و پرسیاری لەسەر بەکارهێنانی سوپای عێراق کرد.
لەو کاتەدا سەرۆک بارزانی زۆر ڕاشکاوانە وەڵامی دایەوە و گووتی: “کاتێک ئێران مافی دەستوەردانی سەربازیی هەبێت لە ناوچەکەدا، بۆچی عێراق ئەو مافەی نەبێت؟” ئەوە بوو کاتێک رۆژی 31ی ئابی 1996 پلانەکە جێبەجێکرا و لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا هێزەکانی ئێران و یەکێتیی تووشی داڕمانێکی سەخت بوونەوە و هەولێری پایتەختی کوردستان لە تاریکستانی و داگیرکەرکاری و تاڵانچییەکان ڕزگاری بوو، سەروەری و شکۆ و ئازادی و بۆ هەولێر و کوردستان گەرایەوە.
بۆیە، رووداوی 31ـی ئاب، نەک هەر وەرچەرخانێکی مێژوویر بوو ،بەڵکو بڕیارێکی لە جێگەی خۆی و ستراتیژی بوو بۆ ڕێگریکردن لە کۆتایی هێنان بە قەوارەی هەرێمی کوردستان و هەموو ئەو دەستکەوتانەی کە دەیان ساڵ بوو گەلی کورد خەباتی بۆ دەکرد، تێکشکانی خەونی داگیرکەر و دوژمنێکی سەرسەختی کورد و کوردستان بوو، سەرکەوتنی گەورەترین پلانی ستراتیژی بوو ئەویش بەکارهێنانی داگیرکەر دژی داگیرکەر بۆ ڕێگریکردن لە کۆتاییهێنان بە خەون و ئامانجی دەیان ساڵەی نەتەوەیەک.
