پێكەوەژیان فاكتەری بەردەوامبوونی ژیان لە نێوان پێكهاتەكانی كوردستان

وەیسی سەعید وەیسی

فرە ئایینی و فرەنەتەوەیی و یەكتر قبووڵكردن و مرۆڤ دۆستی كلتووری رەسەنی خەڵكی كوردستانە، ‌ بووەتە بەشێك لە مێژووی دێرینی گەلەكەمان، رەگ و ریشەی لەناخ و باوەر و قەناعەتی باو باپیرانماندا هاتووە، شتێكی تازەنییە نە بەفشاری دەرەكییە نە بۆ رازیكردنی ئەم و ئەوە، بەڵكو بەرهەمی تێگەیشتنی كوردانەیە لە حەقیقەتی ئیسلام و ئیرادەی خوای گەورە…
بەمەش زیاتر كوردستان جوانتر بووە، سەرەڕای جوانی بە شاخ و چیاو دۆڵەكانییەوە بوونی پێكهاتە جیاوازەكانی ئایینی و نەتەوەیی جوانییەكی تری بەخشیووەتە كوردستان.
كلتوری بەیەكەوە ژیان بۆتە فاكتەری بەهێز لەسەر ئاستی دەرەوە بۆ پیشاندانی سیمای مرۆڤدۆستانەی خەڵكی كوردستان، هۆكاری بەردەوامی ژیانە لەنێوان پێكهاتەكانی كوردستان …
لەگەڵ ئەوەی كوردستان بە چەندین قۆناغی سەخت و دژوارداگوزەری كرد، بەڵام هەمیشە شوێنی پێكەوە ژیانی هەموو ئایین و نەتەوە و مەزهەبێك بووە، بە جیاوازی ئایین و زمان و بیروبۆچوونەوە لە ژێر چەترە گەورەكەی كوردستان كۆبووینەوە و بەیەكەوە بەرپەچی زولم و ستەمەیان دایتەوە، ئەمەش شانازیەكی گەورەیە بۆ خەڵكی كوردستان و سەروەریەكەی دەگەرێتەوە بۆ تێگەیشتنی گەلی كوردستان لە حەقیقەتی ئیسلام وەك ئایینێكی لیێبوردە و میهرەبان، هەروەها رێبەرانی بزووتنەوەی رزگاریخوازی گەلی كوردستان، فاكتەرێكی ترن بۆ چەسپاندن و بڵاوكردنەوەی بنەماكانی پێكەوەژیان و داكۆكی كردن لە مافی پێكهاتەكان …
100 ساڵ بەر لە ئێستا شێخ (عەبدولسەلام بارزانی) بۆ ئاوەدانكردنی كۆمەڵگەیەكی مرۆڤ دۆستانە، كە تێیدا كەرامەتی مرۆڤ پارێزراو بێت، گیانی لێبوردەیی، یەكتر قبووڵكردن و پێكەوەژیانی ئاشتیانە لەناو خەڵكی دەڤەری بارزاندا جێگیركرد..
بۆیە گەر تەنها گوندی (بارزان) بە نموونە وەربگرین ئەم راستیەمان بۆ بەدیار دەكەوێت كە جگە لە وەی (بارزان) لانكی شۆڕش و كوردایەتی بووە لە هەمان كاتیشدا باوەردارانی چەندین ئایین بەبێ جیاوازی لە ئەرك و ماف دا یەكسان بووینە و هەستیان بە هیچ جیاوازیەك نەدەكرد و شوێنی خواپەرستی باوەردارانی هەرسێ ئایین (موسلمان -مەسیحی -جوو) لەتەك یەك بوون، بۆیە كاتێك قەشەی بەناوبانگ (وێكگرام) دێتە دەڤەری بارزان دەبینێ شێخ عەبدولسەلام بارزانی زیاتر لەوان لە خەمی باوەردارانی هەموو ئایینەكان دایە بێ جیاوازی خۆشحال و سەرسام دەبێت بە شێخ دەڵێت ئەوەی تۆ دەكەی بۆ پێكەوەبوون بە ئێمە ناكرێت، بۆیە دەگەرێتەوە…
دوای ئەوەی (شێخ عەبدولسەلام بارزانی) لە لایەن عوسمانییەكانەوە بە بیانووی دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی كوردستان لە سێدارەدرا، (شێخ ئەحمەد)بارزانی ئەم بنەما هزرییانەی بە شێوەیەك كردە كردەوە تا بووە بەشێكی گرنگ لە فەرهەنگ و كلتوری خەڵكی بارزان…
وە نەبێت پاراستنی ئەم فەرهەنگە جوانە تەنها لە قۆناغێكی دیاریكراوی مێژوودا بووبێت، بەڵكو بە درێژایی مێژوو هەمیشە هەوڵی پاراستن و قوڵكردنەوەی ئەم كلتوورە دراوە.
لەسەردەمی زێڕینی شۆڕشی ئەیلوولی مەزن بارزانی نەمر بەبێ جیاوازی هەموو پێكهاتە ئایینی و نەتەوەیی و مەزهەبییەكانی لەژێر سەركردایەتی شۆڕش، بۆ یەك ئامانج ومەبەست كۆكردنەوە و بەرپەچی زولم و ستەمیان دەدایەوە، تەنانەت بە پێداگیری بارزانی نەمر حكوومەتی ئەو كاتی عێراق دانی بە مافی هەموو نەتەوە و ئایینەكانی نا، دوای رێككەوتنامەی (11)ئادار لەگەڵ ئەوەی بەپێی یاسای ئەوكاتی عێراق رێگا پێ نەدراوبوو جگە لە موسلمان هیچ باوەردارێكی تر ببێتە قایمقام، بەڵام پێ داگیری و سووربوونی بارزانی نەمر وای كرد رەحمەتی ( فڕەنسۆ هەریری )كە ئایینی ئاشووری بوو بكرێتە یەكەمین قایمقامی قەزای چۆمان.
بە هەمان شێوە سەرۆك بارزانی رۆڵێكی گەورەی بینیوە لە دەستەبەركردنی مافی پێكهاتەكانی كوردستان بە جۆرێك، هەمیشە پێداگری لەسەر ئەوە كردووە، كە پێویستە سەرجەم پێكهاتە ئایینی و نەتەوە جیاوازەكانی، ئازادانە مومارەسەی ئەركی ئایینی و نەتەوەیی خۆیان بكەن و مافەكانیان جێگیر بكرێت، چونكە هەر هەموویان بەشێكی گرنگی گەلی كوردستانن و مافی هەمووانیش پارێزراوە و نابێت هیچ جیاوازیەك هەبێت، تەنانەت هەر بە هەوڵەكانی بەرێزیان مافی پێكهاتەكان لەكاتی نووسینەوەی دەستووری عێراق دەستەبەركرا.
وێرای ئەوەی بەردەوام باوەشی كوردستان كراوە بووە بۆ سەرجەم ئەو هاووڵاتییانەی بەهۆی هێرشی تیروریستانی داعش ماڵ و حالی خۆیان جێهێشتووە و روویان لە هەرێمی كوردستان كردووە، تەواوی مافەكانیان لەژێر دەستەڵاتی حكوومەتی هەرێمی كوردستان بۆ دابینكراوە و سەر و ماڵیان پارێزراوبووە.
پەرلەمانی كوردستانیش وەك باڵاترین دامەزراوەی یاسادانان ڕۆڵێكی گرنگی هەبووە لە بەرجەستەكردنی بیرۆكەی پێكەوەژیانی ئاشتییانە لەو یاساو بڕیارانەی كە پەسەندی كردوون و پەیوەستبوون بە فەراهەمكردن و پارێزگاریكردن لە مافی پێكهاتەكان لە هەرێمی كوردستان، كە گرنگترینیان یاسای ژمارە(1)ی ساڵی1992ی هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستانە، كە لەڕێی سیستمی كۆتا مافی پێكهاتەكانی لەنێو پەرلەمانی كوردستاندا مسۆگەر كردووە، هەروەها یاسای ژمارە(5)ی ساڵی 2015 مافی پێكهاتەكانی لە دەستەڵاتی راپەڕاندن و سەرجەم دامودەزگاكانی هەرێمی كوردستان مسۆگەر كردووە.
كابینەی نۆیەم گرنگی زۆری بە مافی پێكهاتەكان لە هەرێمی كوردستان داوە، تەنانەت یەكێك لە بنەماكانی كاركردنی ئەم كابینەیە پاراستن و بەهێزكردنی پێكەوەژیانە لە هەرێمی كوردستان، كە بۆ یەكەم جار لە مێژووی حوكمرانی هەرێمی كوردستان، دۆسیەی پێكهاتەكان جیاكرایەوە، كە یەكێك بوو لە خواستە سەرەكییەكانی پێكهاتەكان، بە جۆرێك لەم كابینەیەدا وەزیرێكی هەرێم تایبەت بە پێكهاتەكان بوونی هەیە.
بێگومان هەموو ئەمانە فاكتەری سەرەكی بوون تا‌ دیارترین كەسایەتی ئایینی (پاپا فرانسیس پاپای ڤاتیكان) لە مانگی ئاداری رابردوو سەردانی هەرێمی كوردستان بكات و جیاواز لە شوێنەكانی تری عێراق گەورەترین رێورەسمی ئایینی لەگەڵ دە هەزار كەس لە هەولێری پایتەخت سازبكات.
ئەمەش رووداوێكی مێژوویی و دەستكەوتێكی گەورە بوو كاریگەری گرنگی دەبێت لەسەر ناو و پێگەی هەرێمی كوردستان و پاڵپشتی نێودەوڵەتی، چونكە ڤاتیكان ئەگەر چی وەك دەوڵەت بچووكە، بەڵام مەڵبەندێكی گەورەی ئایینییە كە سەرپەرشتی یەك ملیارد و سێسەد ملیۆن مەسیحی دەكات و خاوەن ئاڵا و نوێنەرە لە نەتەوە یەكگرتووەكان.
لە ئێستادا لە هەرێمی كوردستان ئامادەكاری دەكرێت بۆ نووسینەوەی دەستوور دڵنیایی دراوە كە دەستووری هەرێمی كوردستان رەنگدانەوەی كۆمەڵگەی كوردستانی دەبێت، ویست و خواستی زۆرینەی كوردستانیان لە خۆ دەگرێت، گەلی كوردستان شانازی دەكات بە پێكەوە ژیانی ئاشتیانەی نەتەوە و ئاینەكان لە كوردستان، بە سەدان ساڵە بە یەكەوە دەژین، كە تا دێت توندو تۆڵتر دەبێت، بۆیە پێویستە دەستووری كوردستان رەنگدانەوەی ئەو تایبەتمەندییە بێت، گرنگە هەموو لایەكمان پارێزگاری لە كلتووری پێكەوە ژیان و یەكتر قبوڵ كردن بكەین، تا هەمیشە كوردستان هەر بە شوێنی فرە ئایینی و فرە نەتەوەیی بمێنێتەوە.