کاتێک نەخۆشخانەی پێشکەوتوو دەبێتە زیندانی بێباکی!
پەری عومەر خەیلانی
چاوەڕوانیی کوشندە لە هۆڵی نەشتەرگەریدا:
کاتێک تەندروستی دەبێتە قوربانیی بێباکی و بازرگانیی پزیشکی.
لە کاتێکدا نەخۆشخانە پێشکەوتووەکان بە بینای بریقەدار، ئامێرە مۆدێرنەکان و پاکوخاوێنیی نموونەیی شانازی دەکەن، بەڵام زۆرجار لە پشت ئەم ڕووکەشە جوانانەوە، ڕەفتار و ئەتەکێتی پیشەیی لە خاڵی سفردایە.
ئەزموونی تاڵی نەخۆشێک کە پێشوەختە بۆ ماوەی هەشت مانگ لە ژێر چارەسەری چڕی گەدەدا بووە و تەنیا لەسەر موغەزی ژیاوە، نموونەیەکی زەق و دڵتەزێنە لەو فەوزا و ناڕێکییە کارگێڕی و مۆراڵەی لە ناوەندە پزیشکییەکاندا دەبینرێت.
بەپێی نەخشەی کاتیی نۆبەتی نەشتەرگەرییەکە، نەخۆش کاتژمێر چواری پاشنیوەڕۆ لە نەخۆشخانە داخل کرا، کەچی لە بری ئەنجامدانی پرۆسەکە لە کاتی خۆی، یارییەکی دەروونیی درێژخایەن و نامۆ دەستی پێ کرد، سەرەتا گوترا کاتژمێر هەشت دەبرێتە ژووری عەمەلیات، پاشان کاتەکان یەک بە دوای یەک بۆ نۆ، دە و یازدە درێژکرانەوە، و سەرئەنجام لە کاتژمێر ١٢ی شەو (واتە دوای تێپەڕبوونی زیاتر لە هەشت کاتژمێر چاوەڕوانیی بێباکانە و بێ خستنە ڕووی هۆکارێک) برایە ژووری نەشتەرگەری، کە لەوێشدا نیو سەعاتی تر ڕاگیرا و لە کۆتاییدا لە کاتژمێر ١٢ی شەو تاوەکو کاتژمێر دووی نیوەشەو لە ژووری نەشتەرگەریدا مایەوە.
ئەم پشکنین و چاوەڕوانییە درێژخایەنە، لە حاڵەتێکدا کە نەخۆش نزیکەی ١٩ کاتژمێر بوو هیچ خۆراکێکی نەخواردبوو، تەنیا دواخستنی کات نەبوو، بێ هیچ ڕوونکردنەوە و داوای لێبووردنێک لە لایەن پزیشکەوە، بەڵکو توندوتیژییەکی دەروونیی قورسیش بوو بەرانبەر نەخۆشێک کە لە پێشوەختەدا لە گێژاوی ترس لە نەشتەرگەری و لاوازیی جەستەییدا دەیناڵاند.
وانەی جیهانی: کاتێک کات و مۆراڵ پێوەری سەرەکیی نەخۆشخانەن
ئەم جۆرە فەوزایە لە ڕەفتاری کارگێڕی و پزیشکیدا تەنیا کێشەیەکی ناوخۆیی نییە، بەڵکو لە سیستمە تەندروستییە پێشکەوتووەکانی جیهاندا بۆ ئەم مەبەستە چەندین پرەنسیپی توند پەیڕەو دەکرێن:
- لە سیستمی تەندروستیی بەریتانیا (NHS)، پێشێلکردنی کاتەکانی نەشتەرگەری و دواخستنی بێهۆکار بەبێ هۆکاری لەپڕی کلینیکی، دەبێتە هۆی لێپێچینەوەی توندی کارگێڕی، چونکە دەزانرێت هەر کاتژمێرێک دواکەوتن کاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر دابەزینی بەرگریی جەستەی نەخۆش هەیە.
- لە نەخۆشخانە سەرکەوتووەکانی ئەوروپا و ئەمریکادا، سیستمی (پێشوەختە ئاگادارکردنەوەی نەخۆش) (Patient Notification Protocol) کارا کراوە؛ ئەگەر گۆڕانکارییەک لە خشتەی پزیشکدا ڕووبدات، نەخۆش و کەسوکارەکەی بە ڕوونکردنەوەی فەرمی و داوای لێبووردنەوە ئاگادار دەکرێنەوە، نەک بە جێهێشتنیان لە نادیاری و گێژاوی چاوەڕوانیدا.
چارەسەرەکان: چۆن کۆتایی بەم دیاردە نادروستە بهێنین؟
بۆ ڕێگریکردن لە دووبارەبوونەوەی ئەم جۆرە پێشێلکارییانە و گەڕاندنەوەی شکۆ بۆ پیشەی پزیشکی، پێویستە ئەم هەنگاوانە بنرێن:
- دامەزراندنی سەکۆیەکی چاودێریی سەربەخۆ: دروستکردنی لێژنەیەکی چاودێری لە وەزارەتی تەندروستی بۆ بەدواداچوونی سکاڵای نەخۆشان سەبارەت بە فەوزای کات و دواکەوتنی نەشتەرگەرییەکان بە مەبەستی سزادانی کارگێڕی و ماددیی کەمتەرخەمان.
- پەیڕەوکردنی سیستمی الکترۆنیی کات (Digital Scheduling): بۆ ئەوەی هەر نەخۆشێک بتوانێت لە ڕێگەی ئەپڵیکەیشنەوە چاودێریی کاتی ڕاستەقینەی نۆبەتەکەی بکات و نەخۆشخانە ناچار بێت پابەندی خشتەکان بێت.
- پەرەپێدانی کلتووری هۆشیاریی پیشەیی و ئەتەکێت: خستنەوەی بابەتی (ئەتەکێتی پزیشکی و پەیوەندیی دەروونی لەگەڵ نەخۆش) وەک ماددەیەکی بنەڕەتی لە خولەکانی بەردەوامیی پزیشکاندا، بە جۆرێک پزیشک تەنیا وەک بازرگانێک یان چارەسەرکارێکی تەکنیکی سەیر نەکرێت، بەڵکو وەک مرۆڤدۆستێک مامەڵە بکات کە بەرپرسیارە لە پاراستنی دەروون و جەستەی نەخۆش.
ئەم جۆرە هەڵسوکەوتە ساردوسڕە لەلایەن بەشێک لە پزیشکانەوە، کە مرۆڤایەتییان لەبیر کردووە و تەنیا پێوەرێکی دارایی و مۆدێلی بازرگانانە دەبینن، نیشانەی نەبوونی کلتووری بەڕێوەبردن و نەبوونی ویژدانی پیشەیییە.
کاتی ئەوە هاتووە لایەنە پەیوەندیدارەکان و کۆمەڵگە سنوورێک بۆ ئەم بێباکییە دابنێن، چونکە پاراستنی شکۆی مرۆیی، ڕێزلێنانی کاتی نەخۆش و ڕەچاوکردنی دۆخی دەروونییان دەبێت لە سەرووی هەموو دەستکەوتێکی ماددییەوە بێت.
تێبینی:
- کاتی هەموو مرۆفێک بریتییە لە تامەنی ئەو مرۆڤە، ناکرێ پزیشکێک بەها بۆ کاتی نەخۆش دانەنێت و هەشت کاتژمێر لەچاوەڕوانیێکی نادیاری ئاماژە پێنەکراو بیهێڵێتەوە، کاتی خۆیشی بە داهات بپێوێ و بە بەهاتری بزانێت.
- سیستەم و کارگێڕی نەخۆشخانە ڕۆڵی چییە، ئەگەر نەتوانێ کاتی نەخۆش ڕێک بخات بەبێ ئەوەی هێندەی ماندوو بکات؟
- سوێندی پیشەگەری پزیشک لەکوێیە، ئەوکاتەی لەپێناو داهات و بەرژەوەندی پشت لە پیشەگەریبوون دەکات؟
بەهیوای چاکسازی گشتی، بەتایبەت دەزگا تەندرووستی، چونکە پەیوەستە بە ژیانی مرۆڤەوە.
