کاتێک ململانێی حزبی دەگۆڕێت بۆ خاکنەویستی و سڕینەوەی قەوارە

قەوارەی هەرێمی کوردستان؛ لە قووڵایی ئەنفالەوە بۆ لوتکەی دەستوور

زولێخا رەسول حسین

ئەو قەوارە سیاسی و دەستوورییەی ئێستای هەرێمی کوردستان، تەنها دەستکەوتێکی ئیداری نییە، بەڵکو بەرەنجامی زیاتر لە سەد ساڵ خەبات، قوربانیدان و بەرخۆدانی بێپچڕانی گەلی کوردە لە مێژووی هاوچەرخدا. کورد لەژێر سایەی حوکمی دڕندانە و تۆتالیتاری ڕژێمە یەک لەدوای یەکەکانی عێراقدا، گەورەترین تراجیدیای مرۆیی وەک ئەنفال، کیمیاباران، جینۆساید و زیندەبەچاڵکردنی چەشتووە؛ قوربانیگەلێک کە لە پێناو ئازادیدا دراون و هاوتایان لە مێژووی ناوچەکەدا نییە.
سەرەڕای ئەوەی مێژووی هاوچەرخ پڕ بووە لە پارچە پارچە کردنی خاک و ستەمی ژێردەستەیی، بەڵام گەلی کورد چاوەڕوانی بەزەیی کەسی نەکردووە و بەردەوام لە شۆڕشی چەکداری و مەدەنییدا بووە. لوتکەی ئەم مێژووە لە دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس لە ساڵی ٢٠٠٣ ڕەنگی دایەوە؛ کاتێک کورد بووە ئەکتەرێکی سەرەکی لە داڕشتنەوەی عێراقی نوێ و نووسینەوەی دەستووردا. لەو وەرچەرخانە مێژووییەدا، کیانی کوردی بازددانێکی گەورەی هاویشت و قەوارەی هەرێم وەک قەوارەیەکی شەرعی و فیدراڵی لە دەستووردا چەسپێنرا. بۆیە، هەر جۆرە باسێک لەسەر لاوازکردن یان هەڵوەشاندنەوەی ئەم قەوارەیە، پشتگوێخستنی ڕاستەوخۆی مێژوویەکی پڕ لە خوێن و قوربانیدانی نەتەوەییە.

پێگەی یاسایی و ئاستەنگەکانی بەردەم قەوارەی هەرێم:

دوای ساڵی ٢٠٠٣، پێگەی هەرێمی کوردستان لە قۆناغی «دیفاکتۆ» و ڕاستییەکی سەر زەوییەوە، بوو بە واقیعێکی یاسایی و نێودەوڵەتی. لە دەستووری ساڵی ٢٠٠٥ـی عێراقدا، بە تایبەتی لە ماددەی ١١٧ـدا، دانیشتوانی عێراق دەنگیان بە فیدراڵییەتی هەرێمی کوردستان دا، ئەمەش گەورەترین ددانپێدانانی یاسایی بوو بە کیانی سیاسیی کورددا لە مێژووی هاوچەرخدا. بەپێی ئەم دەستوورە، هەرێم خاوەنی دەسەڵاتی یاسادانان، جێبەجێکردن و دادوەریی خۆیەتی و هیچ لایەنێک ناتوانێت بە بڕیارێکی یەک لایەنە ئەم قەوارەیە هەڵبوەشێنێتەوە، چونکە هەموارکردنەوەی دەستووری عێراق ڕەزامەندیی گەلی کوردستانی دەوێت.
بەڵام لە ئێستادا، ئەم قەوارە دەستوورییە ڕووبەڕووی زنجیرەیەک ئاستەنگی ناوخۆیی و دەرەکی بووەتەوە. لە لایەکەوە، ململانێ سیاسییەکان و هەناردەکردنی کێشە دارایی و ئابوورییەکان بۆ بەغدا، و لە لایەکی ترەوە، بەکارهێنانی دادگای فیدراڵی بۆ کەمکردنەوەی دەسەڵاتە دەستوورییەکانی هەرێم، مەترسییەکی ڕاستەقینەیان لەسەر ناوەرۆکی فیدراڵییەت دروست کردووە. بۆیە پاڵپشتیکردنی ئەم قەوارەیە تەنها پاراستنی دەسەڵاتێکی سیاسی نییە، بەڵکو پاراستنی دواین سەنگەری یاسایی و نەتەوەیی گەلی کوردە کە بە خوێنی هەزاران شەهید هاتووەتە بەرهەم.

قەوارەی هەرێم لە دەرەوەی کێبڕکێی حزبی و سۆشیاڵ میدیایە:

هەڵگرتنی دروشمی «هەڵوەشاندنەوەی قەوارەی هەرێم» و بەکارهێنانی وەک چەکێک بۆ فشاری سیاسیی ناوخۆیی، یاریکردنە بە هێڵە سوورەکان. لەم نیشتمانەدا، بە تەقریبی لە دەرگای هەر ماڵێک بدەیت، خوێنی شەهیدێکی ڕزگاریخوازی تێدایە کە گیانی خۆی بەخشی تا ئەمڕۆ ئەم قەوارەیە بەپێوە بێت؛ بۆیە هەر جۆرە کەمپێپەدانێک بەم کیانە، بەفیڕۆدانی ڕاستەوخۆی خوێنی ئەو شەهیدانەیە. کاتی ئەوە هاتووە لایەنە ناوخۆییەکان پێداچوونەوە بە گوتاری خۆیاندا بکەن و پێوەری سیاسەتیان لایک و کۆمێنتی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان نەبێت. چونکە لێدانی بەردەوام لەم قەوارەیە، تەنها ڕێگا خۆش دەکات بۆ ئەوەی نەیارانی دەرەکی بە ئاسانی پەلی بۆ بهێنن. پرسی مانەوەی هەرێم دەبێت لە دەرەوەی هەموو ململانێ و ڕەخنەیەکی حزبی بێت.
بۆ مسۆگەرکردنی ئەم مانەوەیەش، هێنانەکایەی ئیدارەیەکی یەکگرتوو و ناوەندێکی دەسەڵاتی بەهێز کە خاوەن بەرنامەیەکی نیشتمانی بێت، تاکە زامنی دروستکردنی ئابوورییەکی سەقامگیرە؛ چونکە حوکمڕانیی حەکیمانە لە ئابوورییەکی بەهێز جیا ناکرێتەوە. بەداخەوە، تا ئێستا نەکراوە ئەو یەکڕیزییە نیشتمانییە مسۆگەر بکرێت. لێرەوە، وەک هەنگاوێکی خێرا و چارەنووسساز بۆ پاراستنی شەرعییەت و سەلامەتیی ئەم قەوارەیە، پێویستە بە زووترین کات پەرلەمانی کوردستان دابمەزرێتەوە و کارا بکرێت؛ تا ببێتە چەترێک بۆ یەکخستنی بڕیارەکان و ڕاگرتنی ئەو ململانییە سیاسیانەی کە دەیانەوێت چارەنووسی نەتەوەیەک بکەنە قوربانیی بەرژەوەندیی کاتی.