لافاو عوسمان
پێگەی یاسایی و سیاسیی هەرێمی كوردستان لە چوارچێوەی دەستووری ساڵی ٢٠٠٥ی عێراقدا، تەنها دانپێدانانێكی ئاسایی نییە، بەڵكو قەوارەیەكی فیدراڵیی چەسپاوە كە بە كۆتوبەند و گەرەنتیی توندی دەستووری پارێزراوە. خوێندنەوەی ماددەكانی ١١٧ و ١٢٦ی دەستوور، بە ڕوونی هێزی ئەم پێگەیە و مەحاڵبوونی هەڵوەشاندنەوەی لەلایەن دەسەڵاتەكانی بەغداوە دەسەلمێنێت.
یەكەم: ماددەی ١١٧ (بڕگەی یەكەم) بە ڕوونی دەڵێت: «ئەم دەستوورە لە ڕێكەوتی جێبەجێكردنیەوە، دان بە هەرێمی كوردستان و دەسەڵاتە هەبووەكانیاندا دەنێت وەك هەرێمێكی فیدراڵی».
ئەم دەقە بەو مانایەیە كە دەستوورەكە خۆی قەوارەی هەرێمی دروست نەكردووە، بەڵكو دانپێدانانی فەرمی و كۆتایی بە واقیعێكی یاسایی و سیاسی پێشینەدا ناوە، ئەمەش شەرعیەتێكی مێژوویی و دەستوورییە پێ بڕیوە كە ناتوانرێت پاشەكشەی لێ بكرێت.
دووەم: قەڵغانی هەمواركردن (ماددەی ١٢٦)
ماددەی ١٢٦ گەورەترین بەربەستی یاساییە لەبەردەم هەر هەوڵێك بۆ دەستكاریكردنی پێگەی هەرێم. بەپێی (بڕگەی چوارەمی) ئەم ماددەیە كە دەڵێت: «ناكرێت هیچ هەموارێك لە دەقەكانی دەستووردا بكرێت كە ببێتە هۆی كەمكردنەوەی دەسەڵاتەكانی هەرێمێك… ئیلا بە ڕەزامەندی یاسادانانی (پەرلەمانی) هەرێمی پەیوەندیدار و ڕەزامەندی زۆربەی دانیشتوانی لە ڕاپرسییەكدا».
ئەم بڕگەیە “مافی ڤیتۆ”ی تەواوی داوەتە هەرێمی كوردستان، چونكە كاتێك دەستوور بۆ كەمكردنەوەی بچووكترین دەسەڵاتی هەرێم مەرجی ڕەزامەندی پەرلەمان و گەلی كوردستان دابنێت، ئەوا بەپێی بەهێزترین بنەماكانی تەفسێری یاسایی (من باب أولی)، هەڵوەشاندنەوەی گشتیی قەوارەی هەرێم بەبێ ڕەزامەندی خەڵكەكەی بە تەواوی مەحاڵ و نادەستوورییە.
پرسیار ئەوەیە كێ دەتوانێت هەرێم هەڵوەشێنێتەوە؟
لە ڕوانگەی یاسای دەستوورییەوە، هیچ كام لە دەسەڵاتە فیدراڵییەكانی بەغدا چ پەرلەمانی عێراق بە دەركردنی یاسا، چ حكومەت بە مەرسووم، و چ دادگای باڵای فیدراڵی بە بڕیار، خاوەنی چەمكی سەروەریی ڕەها نین بۆ هەڵوەشاندنەوەی هەرێمی كوردستان، چ جای بڕیاری حیزب و سەركردەكان!. چونكە عێراق بەپێی ماددەی ١ی دەستوور دەوڵەتێكی فیدراڵییە، و سیستمی فیدراڵی بەبێ وجودی هەرێمی كوردستان هەرەس دەهێنێت و هەڵدەوەشێتەوە!
لەسەر ئەم بنەمایە، تەنها لایەنێك كە بتوانێت بڕیار لەسەر چارەنووس و مان یان نەمانی ئەم قەوارەیە بدات، تەنها و تەنها «گەلی كوردستان خۆیەتی» ئەویش كاتێك لە ڕێگەی ڕاپرسییەكی گشتیی ئازاد و فەرمییەوە، خۆی بڕیاری گۆڕینی پێگەی سیاسی و ئیداریی خۆی بدات. لە دەرەوەی ئەم ویستە، هەرێمی كوردستان قەوارەیەكی دەستووریی نەگۆڕە.
ئەوانەی ماوە ماوە بەگوێی خەلكی كوردستاندا دەچپێنن گوایە هەرێم هەلدەوەشێتەوە، سیاسی بێئاگان لە پێگەی هەرێم لە دەستووردا.
