نووسینی: سەردار فتاح برادۆستی
لە چەند ساڵی دواییدا، هەرێمی کوردستان وەک زۆرێک لە کۆمەڵگا مۆدێرنەکان، شایەتی گەشەکردنی هەندێک دیاردەی کۆمەڵایەتی بووە کە کاریگەری لەسەر ژیانی گەنجان بەجێدێڵێت. لە گرنگترین ئەو دیاردانەش، ئاڵودەبوون بە نێرگلە، درەنگ خەوتن و زۆرکات بەسەربردن لە کافتریاکانن. ئەم دیاردانە تەنها کاریگەری لەسەر تەندروستی تاکەکان بەجێناهێڵن، بەڵکو لەسەر پڕۆسەی خوێندن، ژیانی خێزانی، بەرهەمداری و ئایندەی گەنجانیش کاریگەری بەرچاویان هەیە. بۆیە پێویستە بە چاوی لێکۆڵینەوە و چارەسەری جدی لێیان بڕوانرێت.
*ئاڵودەبوون بە نێرگلە
لە ماوەی دواییدا نێرگلەکێشان لە نێوان هەندێک لە گەنجانی هەرێمی کوردستاندا بە شێوەیەکی بەرچاو بڵاو بووەتەوە. زۆربەی جارەکان کاریگەری هاوڕێیان، ئارەزووی تاقیکردنەوەی شتێکی نوێ، یان بەفیڕۆدانی کات هۆکاری سەرەکی ئەم ڕەفتارەن. بەڵام زانستی تەندروستی دەری دەخات کە نێرگلە ماددەی زیانبەخشی زۆری تێدایە و دەتوانێت ببێتە هۆی نەخۆشییەکانی دڵ، سییەکان و سیستەمی هەناسەدان. هەروەها درێژخایەنبوونی ئەم خووە دەتوانێت کاریگەری لەسەر تەندروستی دەروونی و جەستەیی مرۆڤ هەبێت.
*نەخەوتن و کاریگەرییەکانی
نەخەوتنی بەردەوام و خەوتنی درەنگ بووەتە یەکێک لە دیاردە باوەکانی نێو گەنجان. بەکارهێنانی زۆری مۆبایل، تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، یارییە ئەلیکترۆنییەکان و مانەوە لە دەرەوە تا درەنگانی شەو، هۆکارە سەرەکییەکانی کەمبوونی خەون. کەمبوونی خەو کاریگەرییەکی نەرێنی لەسەر سەرنج، بیرکردنەوە، فێربوون و ئەنجامدانی ئەرکەکانی خوێندن و کار دروست دەکات. هەروەها دەتوانێت هۆکاری زیادبوونی دڵەڕاوکێ، ماندووبوون و کەمبوونی بەرهەمداری بێت.
*زۆرکات بەسەربردن لە کافتریاکان
کافتریاکان شوێنێکی گونجاون بۆ پشوودان و کۆبوونەوەی هاوڕێیان، بەڵام کاتێک ئەم شوێنانە ببنە جێگەی سەرەکی بەسەربردنی کات، دەتوانن ببنە هۆی بەفیڕۆدانی کات و دوورکەوتنەوە لە ئەرکەکانی خوێندن و کار. لە هەندێک حاڵەتدا، زۆرمانەوە لە کافتریاکان دەبێتە هۆی زیادبوونی خەرجی دارایی و فێربوونی هەندێک عادەتی ناتەندروست وەک نێرگلەکێشان. بۆیە پێویستە گەنجان هاوسەنگی لەنێوان پشوودان و بەرپرسیارێتییەکانیاندا بپارێزن.
*ڕێگا چارەسەرەکان
١- زیادکردنی هۆشیاری تەندروستی لە ڕێگەی سیمینار، کۆڕ و بڵاوکراوەکان.
٢- بەهێزکردنی ڕۆڵی خێزان لە چاودێری و ئاراستەکردنی گەنجان.
٣- ڕێکخستنی کاتی ڕۆژانە و هاندانی گەنجان بۆ خەوتنی بەکات.
٤- کەمکردنەوەی بەکارهێنانی مۆبایل و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان پێش خەوتن.
٥- دابینکردنی ناوەند و یانە وەرزشییەکان بۆ بەکارهێنانی سودبەخشی کاتی بەتاڵ.
٦- هاندانی گەنجان بۆ خوێندنەوە، هونەر، و فێربوونی زمان و تەکنەلۆجیا.
٧- زیادکردنی ڕاوێژکاری دەروونی لە قوتابخانە و زانکۆکان.
٨- سنووردارکردنی بەکارهێنانی نەرگیلە لە شوێنە گشتییەکان و جێبەجێکردنی یاساکان.
٩- هاوکاری نێوان خێزان، قوتابخانە، زانکۆ و میدیا بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەم دیاردانە.
١٠- بڵاوکردنەوەی کولتووری ژیانی تەندروست و هاندانی گەنجان بۆ چالاکییە کۆمەڵایەتییە سودبەخشەکان.
١١- دابینکردنی دەرفەتی کار و خولی فێرکاری بۆ کەمکردنەوەی کاتی بەتاڵی گەنجان.
١٢- ئەنجامدانی توێژینەوەی بەردەوام لەسەر ئەم دیاردانە لە هەرێمی کوردستان بۆ دۆزینەوەی چارەسەری کاریگەرتر.
کۆتایی
گەنجان سەرمایەکی سەرەکی هەر کۆمەڵگایەکن و ئایندەی هەرێمی کوردستانیش بە توانای ئەوانەوە پەیوەستە. بۆیە پاراستنیان لە دیاردە نەرێنییەکان وەک نێرگلەکێشان، نەخەوتن و بەفیڕۆدانی کات ئەرکێکی هاوبەشی هەمووانە. ئەگەر خێزان، دامەزراوە پەروەردەییەکان، میدیا و دەسەڵاتدارانی پەیوەندیدار بە هاوکاری یەکتر کار بکەن، دەتوانرێت ژینگەیەکی تەندروستتر و گونجاوتر بۆ گەنجان دابین بکرێت. بەو شێوەیە نەوەیەکی هۆشیار، بەرهەمدار و بەرپرسیار بۆ ئایندەی هەرێمی کوردستان پەروەردە دەبێت.
