هیوا ساعدی
كاتێك باس لە كارەساتی دڵتەزێن و خوێناویی ١٢ـی جۆزەردانی ساڵی ١٣٦٢ـی هەتاوی دەكەین، تەنیا باس لە كۆمەڵكوژیی نادادپەروەرانەی ٥٩ لاوی بێتاوانی شاری مەهاباد ناكەین، بەڵكو باس لە وێستگەیەكی مێژوویی، وەرچەرخانێكی قووڵ و بازدانێكی فیكری دەكەین كە شوناسی نەتەوەیی ئێمەی بە خوێنی گەش مۆر كرد. لەو ڕۆژەدا، ڕژێمی تازە بەدەسەڵاتگەیشتووی كۆماری ئیسلامی ئێران لەژێر سایەی حوكمی سێدارەی دادوەرە بەدناوكانی خۆیدا، دڕندەیی خۆی گەیاندە لووتكە و پێی وابوو بە لەسێدارەدانی بەكۆمەڵی دەستەبژێرێك لە گەنجانی خوێندەوار، قوتابیانی دواناوەندی، خوێندكارانی زانكۆ، كاسبكارانی بازاڕ و ڕووناكبیرانی دڵسۆزی ئەم شارە، دەتوانێت ڕۆحی بەرگری و ئازادیخوازی لە ناو دڵی پایتەختی فیكریی كوردستاندا بۆ هەمیشە كپ بكات و بكوژێنێتەوە. دوژمن بە بەرنامەیەكی داڕێژراو هێرشی كردە سەر سەرمایەی مرۆیی گەلەكەمان، چونكە چاك دەیزانی كە هێزی بزوێنەری هەر نەتەوەیەك بۆ ڕزگاری، لاوە هۆشیار و خاوەن بیروباوەڕەكانیەتی. بەڵام مێژووی سەرهەڵدانی نەتەوەكان لە سەرتاسەری جیهاندا نیشانی داوە كە ستراتیژی ترس، سەركوت، زیندان و سێدارە لە بەرامبەر گەلانی خاوەن دۆز و خاوەن خاك، هەمیشە ئەنجامەكەی پێچەوانە دەبێتەوە و دەبێتە هۆی تەقینەوەی زیاتری توڕەیی گشتی. ئەو خوێنە پاكەی لەو ڕۆژە شوومەدا لە حەوشەی بەندیخانەكاندا ڕژا، لەبری ئەوەی ببێتە هۆی پاشەكشە و كۆڵدان، بوو بە هەوێنی یەكگرتوویی، قایمتربوونی ناسنامەی نیشتمانیمان و قووڵكردنەوەی درزەكەی نێوان گەلی مەزڵوم و دەسەڵاتی زاڵم.
پرۆسەی نیشتمانسازی و پێگەیشتنی شوناسی نەتەوەیی بەبێ بوونی بیرەوەریی هاوبەش، ئازاری هاوبەش و ئامانجی هاوبەش مەحاڵە بێتە دێ. تاوانە گەورەكەی شاری مەهاباد برینێكی ناوچەیی یان خەمێكی سنووردار نەبوو كە تەنیا لە چوارچێوەی گەڕەكەكانی ئەو شارەدا بمێنێتەوە، بەڵكو زەبرێك بوو لە جەستە و ڕۆحی تەواوی نەتەوەی كورد درا، هەر بۆیەش دەرەنجامە كۆمەڵایەتی و سیاسییەكەی بوو بە كڵپەیەكی گشتی و خەمێكی سەرتاسەری كە هەموو سنوورە دەستكرد و جوگرافیاییەكانی بەزاند و ویژدانی هەر تاكێكی كوردی لە هەر چوارپارچەی كوردستان هەژاند. كاتێك نەتەوەیەك بە چاوی خۆی دەبینێت كە باشترین، پاكترین و بێتاوانترین ڕۆڵەكانی بەبێ هیچ جۆرە دادگاییكردنێكی یاسایی و عادڵانە، تەنیا و تەنیا لەبەر پێداگری لەسەر مرۆڤبوون، كوردبوون و داواكردنی مافە سەرەتاییەكانیان دەخرێنە بەرپەتی سێدارە، تێدەگات كە هیچ ڕێگایەكی تر نییە جگە لە خۆڕاگری. لێرەوەیە كە پەیامی سێدارە سەرەوژوور دەبێتەوە؛ داگیركەر دەیەویست تەسلیمبوون بچێنێت، بەڵام درەختی هاوپشتی و نەتەوەیی ئاودا. ئەو ٥٩ مۆمە گەشاوەیەی مەهاباد بە مەرگی قارەمانانە و سەربەرزانەی خۆیان لە بەرامبەر جەلادەكاندا، نەك هەر لە لاپەڕەكانی مێژوودا تیا نەچوون، بەڵكو بوون بە بەردی بناغەی هۆشیارییەكی نوێی نیشتمانی كە وەك میراتێكی پیرۆز نەوە دوای نەوە و دەست بە دەست دەگوازرێتەوە و دەبێتە وانەی یەكەمی قبووڵنەكردنی ژێردەستەیی.
ئەمڕۆ كاتێك لەم وێستگە مێژووییە دەڕوانین، دەزانین كە گەورەترین و ڕاستەقینەترین وەفاداری بۆ یادی بەرز و پیرۆزی ئەو لاوانە، تەنیا لە ڕەشپۆشی، گریان و شیوەنی وەرزی و بەردەوامدا كورت نابێتەوە. پەیامی گرنگی نەتەوەیی و نیشتمانیی ئەوان بۆ كچ و كوڕانی لاوی ئەمڕۆ، پاراستنی مێژووی ڕاستەقینە لە شێواندن، بەهێزكردنی بیری سەربەخۆیی و بەردەوامبوونی بێوچانی ڕێگای دادخوازیی نێودەوڵەتییە. ئەركی سەرشانی هەموو ڕووناكبیران، نووسەران و چالاكوانانە كە یادەوەریی گشتیی گەلەكەمان بە زیندوویی و پڕ لە جووڵە ڕاگرن و ڕێگە نەدەن كارەساتی لەو شێوەیە لە ویژدانی كۆمەڵگەدا كز بێت یان كاڵ ببێتەوە. تاوانباران و جەلادەكان لە كاتی ئەنجامدانی ئەو تاوانەدا دەیانویست ناوی ئەو لاوانە لەناو خاكدا بشارنەوە، ناسنامەكانیان بسڕنەوە و تەنانەت گۆڕەكانیشیان بێ ناوونیشان بكەن تا هیچ شوێنەوارێكیان نەمێنێت، بەڵام مێژووی ڕاستەقینە لە لایەن گەلەوە دەنووسرێتەوە، نەك بە زەبری هێزی داگیركەران. ئەمڕۆ ناوی یەك بە یەكی ئەو ٥٩ قارەمانە نەمرە وەك سیمبولی درەوشاوەی خۆڕاگری و كەرامەت لە زاخۆوە تا خانەقین و لە مەهابادەوە تا سنە تۆمارە و لە دڵی مێژوودا دەدرەوشێتەوە. ئێمە لێرەوە سەری ڕێز و نەوازی بۆ قوربانیانی ئەو ڕۆژە ڕەشە دادەنوێنین و بەڵێن لەگەڵ بنەماڵە سەربەرزەكانیان نوێ دەكەینەوە كە یادەوەریی پیرۆزی ئەوان وەك مەشخەڵێكی هەمیشە گەشاوە بۆ بەردەوامیی ژیان، پاراستنی كەرامەتی نیشتمان و گەیشتن بە ئازادیی ڕەها بە بەرزی ڕابگرین، چونكە نیشتمانێك كە گەنجەكانی لە پێناو چۆكنەدان لە بەرامبەر جەلاداندا بچنە سەر سێدارە، نیشتمانێكی زیندووە و هەرگیز لەسەر نەخشەی مێژوو ناسڕێتەوە و سەرەنجام ڕۆژی ڕزگاری و دادپەروەری بەدی دێنێت.
