دەستکەوتەکانی کەرتی رێگاوبان لە کابینەی نۆیەم

ئەمڕۆ یەکشەممە، 31ـی ئایاری 2026، فەرمانگەی میدیا و زانیاری، لە چوارچێوەی (خزمەتی هەواڵ)، راپۆرتێکی گشتگیری لەسەر دەستکەوتەکانی کەرتی ڕێگاوبان  لە ماوەی ساڵانی (2026 – 2019)  بڵاوکردەوە. 

پوختەی ئامارەکان:

 – پرۆژە تەواوبووەکان: 810 پرۆژەی جۆراوجۆر بە کۆی گشتیی یەک تریلیۆن و 57 ملیار دینار تەواو کراون.  

– تۆڕی رێگاوبان: 3,055 کیلۆمەتر رێگای نوێ دروستکراون یان نۆژەن کراونەتەوە.  

–  پرۆژە ستراتیژییەکان کە لە قۆناغی جێبەجێکردندان: لە ئێستادا 227 پرۆژەی ستراتیژی بە درێژایی 2,239 کیلۆمەتر کاریان لەسەر دەکرێت، بە بودجەی چوار تریلیۆن و 179 ملیار دینار.  

– سەلامەتیی هاتوچۆ: کارە تەواوکەرییەکان بریتین لە هێڵکاریی 2,723 کیلۆمەتر ڕێگا، دانانی 19,342 هێمای هاتوچۆ، 62 کیلۆمەتر گاردیل، و دروستکردنی 59 پردی پەڕینەوەی پیادە.  

 – میکانیزمی دارایی: پرۆژەکان لە ڕێگەی سێ رێڕەوی جیاوازەوە جێبەجێکراون: بودجەی وەبەرهێنان، بودجەی ئاسایی، و 30%ی داهاتی وێستگەکانی کێش.

دروستکردن و نۆژەنکردنەوەی رێگاوبانەکان لە هەرێمی کوردستان

حکوومەتی هەرێمی کوردستان، بە سێ شێوازی جیاواز کار لەسەر دروستکردن و نۆژەنکردنەوەی رێگاوبانەکان دەکات و بودجەیان بۆ دابین دەکات، ئەویش لە چوارچێوەی بودجەی وەبەرهێنان، بودجەی ئاسایی رێگاوبان و تەرخانکردنی %30ـی داهاتی وێستگەکانی کێش بۆ پڕۆژەکانی رێگاوبان، لەم چوارچێوەیەدا لە ماوەی مانگی تەمموزی 2019 تاوەکو سەرەتای ئایاری 2026 توانراوە 810  پڕۆژەی گرنگی رێگاوبان دروستبکرێن و نۆژەن بکرێنەوە.

پڕۆژە تەواوبووەکان لەسەر بودجەی وەبەرهێنان

ئەو پڕۆژانەی لە چوارچێوەی بودجەی وەبەرهێنان جێبەجێ کراون، زۆربەیان پڕۆژەی ستراتیجین و رۆڵی گرنگیان لە یەکبەستنەوەی شار و شارۆچكە و گوندەکان بەیەکەوە هەیە، بەهۆی پڕۆژەکانی وەبەرهێنانەوە توانراوە 104 پڕۆژەی ستراتیجی گرنگ جێبەجێبکرێن.

خشتەی 1: جێبەجێکردنی پڕۆژە لە بودجەی وەبەرهێنان

پڕۆژە تەواوبووەکان لە چوارچێوەی بودجەی ئاسایی

لە چوارچێوەی بودجەی ئاسایی وەزارەتی ئاوەدانکردنەوە و نیشتەجێکردن، توانراوە 451 پڕۆژە تەواوبکرێن کە زۆربەی پڕۆژەکان لە چوارچێوەی نۆژەنکردنەوە و چاککردنەوەی ڕێگا و قیڕتاوکردنەوە لەخۆ دەگرێت.

خشتەی 2: جێبەجێکردنی پڕۆژە لە چوارچێوەی بودجەی ئاسایی وەزارەت:

تەواوکردنی پڕۆژەکان لەسەر بودجەی %30ـی داهاتی وێستگەکانی کێش

لە هەرێمی کوردستان 40 وێستگە و پایەی تایبەت بە کێشکردن هەن کە دابەشبوونە بەسەر سەرجەم شار و شارۆچکە و ئیدارە سەربەخۆکان، %30ـی داهاتی کێشکردنی بارهەڵگرەکان لەم وێستگانە بۆ دروستکردن و نۆژەنکردنەوەی رێگاوبانەکانی هەرێمی کوردستان تەرخان دەکرێت.

خشتەی 3: تەواوکردنی پرۆژەکان لەسەر داهاتی وێستگەکانی کێش

خشتەی 4: وردەکاریی پڕۆژە تەوابووەکانی رێگاوبان لە هەرێمی کوردستان

 پڕۆژە ستراتیجییە بەردەوامەکان

جگە لە تەواوکردنی زیاتر لە 800 پڕۆژەی ڕێگاوبان بەستنەوەی شار و گوندەکان بەیەكەوە، هاوکات سەدان پڕۆژەی دیکەی گرنگیش لە ژێرجێبەجێکردندان، لێرە ئاماژە بە گرنگترین و ستراتیجیترین پڕۆژەکانی ڕێگاوبان دەدەین، کە لە قۆناغی جێبەجێکردنن.

1-    پڕۆژەی رێگای دووسایدی کۆڕی – شەقڵاوە – قەندیل: ئەم پڕۆژەیە بە گوژمەی 97 ملیار و 375 ملیۆن دینار جێبەجێدەکرێت و تاوەکو ئێستا %50ـی کارەکانی تەواو کراوە.

2-    پڕۆژەی دووسایدی کۆیە – هەولێر: گوژمەی ئەم پڕۆژەیە 683 ملیار دینارە درێژییەکەی 48 کیلۆمەترە و  تاوەکتو ئێستا نزیکەی %40ـی کارەکانی تەواو کراوە. 

3-    پڕۆژەی رێگا و پردی بەستی شەرغە لە کۆیە بە گوژمەی 10 ملیار و 897 ملیۆن دینار جێبەجێدەکرێت تاکوە ئێستا نزیکەی %10 تەواو کراوە.

4-    پڕۆژەی دروستکردنی رێگای دووسایدی دووکان – چوارقوڕنە: بە درێژایی 35 کیلۆمەتر و بە گوژمەی 260 ملیار و 699 ملیۆن دینار جێبەجێدەکرێت و تاوەکو ئێستا %16ـی کارەکانی جێبەجێ کراوە.

5. پڕۆژەی (ڕێگای کەلار – دەربەندیخان): بە دریژایی40  کیلۆمەتر لەگەڵ پارچەی وارماوە تاوەکو دەمی تونیلی دەربەندیخان هەروەها لەگەڵ دروستکردنی 22 پڕۆژەی دیکەی جۆراورجۆر لە ڕێگای سەرەکیی و ڕێگای گوندەكان. گوژمەی ئەم پڕۆژەیە 591 ملیار و 860 ملیۆن دینارە تاوەکو ئێستا %30ـی کارەکانی تەواوکراوە.

فەرمانگەی میدیا و زانیاری ئاماژەی بەوە کردووە، کارکردن لەم پرۆژانە بەردەوامە؛ بەڵام بەهۆی کێشە داراییەکان و نەناردنی پشکی هەرێمی کوردستان لە بودجەی فیدراڵی عێراق جێبەجێکردنی ئەم پڕۆژە ستراتیجیانە کەمێک سستی بەخۆیەە بینوە لەگەڵ ئەمەش حکوومەتی هەرێمی کوردستان هەوڵی داوە لە داهاتی ناوخۆ ماوە ماوە پارە بۆ جێبەجیکردنی ئەو پڕۆژانە تەرخان بکات بۆ ئەوەی بەردەوام بن کە لە کارکردن.