رێبوار حەمەلاو شوانی
بە هەڵوەستەكردن لە سەر قوڵتربوونەوەی ناكۆكییە سیاسیییەكان عێراق ، زۆربوونی رێژەی گەندەڵی و بێ چارەیی و نەبوونی خزمەتگوزارییەكان و بەردەوامی دەستوەردانی وڵاتانی هەرێمی بەتایبەت ئێران، راستییەكی حاشاهەڵنەگرمان بۆ دەردەكەوێت ئەوەیش ئەوەیە كە چیتر ئێران ئەو رۆڵ و كاریگەرییەی لە سەر رەوشی سیاسی عێراق نەماوە، ئەوەی كە هەستی پێدەكرێت بێدەنگی موقتەدا سەدر كە وەك گڕكانێك هەر كاتێك ئەگەر خرۆشان بوون و تەقینەوە لێدەكرێت و ئەستەمە تا سەر بێدەنگ بمێنێتەوە .
هەنگاوەكانی محەمەد شیاع سوودانی سەرۆك وەزیرانی ئێستای عێراق، بۆ ئامادەكاری بۆ هەڵبژاردنێكی پێشوەختەیە و ڕێگەی سەختە كە جارێكی تر چۆن دەكرێت شەقامی شیعە و ئینجا گەلی كورد و سووننەكان رازی بكرێن، بەتایبەت كە ئەمڕۆ عێراق دەیان كێشەی هەڵواستراو و بێ چارەسەری ماوەنەتەوە بەتایبەت گەلی كورد و داوكارییەكان وەك چارەسەر كردن و جێبەجێكردنی ماددەی 140ی دەستووری تایبەت بە ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم و پرسی وزە و شایستە داراییەكان و لەم لاشەوە پرسی سووننە و كشانەوە میلیشاكانی حەشد لە ناوچە سووننە نشینەكان، بەدڵنیاییەوە چارەسەر نەكردنی ئەو كێشە قوڵانە بە گەندەڵییەوە كە خودی سودانی ددانی پێناوە پێمان دەڵێن كە دەگەڕێتەوە خاڵی سفر و ئینجا زیاتر متمانە لەدەستدانی حزب ولایەنە شیعییەكان بەتایبەت چوارچێوەی هەماهەنگی و لاپەنەكانی پەیوەست بەوان و هەروەها ئەستەم دەبێت كە گەلی كورد و سووننەش ئامادە بن مامەڵە لەگەڵ ئێستای شیعەكان بكەن، كە لە ماوەی ڕابردوودا لە ژێر سەركردایەتیی سەرۆك مەسعود بارزانی جۆرێك لە یەكدەنگی لە نێوان سووننە و كورددا هەبوو، كە كاریگەریی راستەوخۆی لەسەر جێبەجێكردنی داواكاریی هەردوو لایەن هەبوو.
بۆیە، ئەوەی لە ئێستا وەك دوایین چارەسەر لە بەردەم حكوومەتەكەی سوودانی و چوار چێوەی هەماهەنگیی شیعیەكان بە سەرۆكایەتی نووری مالیكی گڕتنەبەری هەنگاویی وردبنیانە و ژیرانەیە بەرامبەر بە رەوشی ناڵەباری و بێ متمانەیی سیاسی لە عێراقدا ، چونكە ئیتر دەرفەتەكان تا دێن زیاتر بە سەر دەچن و سەدر و چەند لایەنی تر چاوەڕوانی هەنگاوەكانی حكوومەتی ئێستا و چارەسەركردنی كێشەكانن كە ئەستەمە بەو مەودا كورتە جێبەجێ و چارەسەر بكرێن كە هەر هەنگاوێك بەرەو دواوە، رێگە بۆ سەدر و ناڕەزاییەكان خۆش دەكات وەك دەستكەوتێكی سیاسی گەورە سوودی لێوەربگرن و هەر هەوڵێكی دیكە بۆ دواخستنی هەڵبژاردن ، ئەوا هەموو بابەتەكان لە عێراق دەگەڕێنێتەوە خاڵی سفری كۆتایی و رێگە خۆش دەكات بۆ ململانێی مەزهەبی و سیاسیی قوڵی نێوان هێزە سیاسییەكان و شەڕ وناكۆكیی قوڵتر .
لەلایەكی دیكەوە، ئێران ئێستا بە شێوەیەك گیرۆدەی كێشە نێوخۆییەكان و ئاڵۆزییەكان بۆتەوە كە فشارێكی زۆری لە سەر دروستبووە و بە ئەگەری زۆر لە هەوڵی دروستكردنی كێشە و ململانێ بێت لە نێوان لایەنە شیعیەكان تا كێشە نێوخۆییەكانی پێی كەمتر بكاتەوە و وەك كارتێكی گوشار لەگەڵ ئەمەریكا و وڵاتانی هاوپەیمانی بەكاری بێنێت وەك چۆن لە رابردوو چەندین جار لە هەوڵی ئەوە دابوو تا سەدر پەڵكێشی نێو شەڕوناكۆكییەكان بكات، بەتایبەتی ئەوەی لە نێو پەرلەمان و ئینجا هێرشكردنە سەر گروپەكانی سەر بە ئێران و داخستنی بارەگای میلیشاكان بوو لە بەسرە، هەروەها درۆن بارانكردن و مووشەكبارانی هەرێمی كوردستانیش لەلایەن ئێرانەوە، دەكرێ بە هۆشدارییەك هەژمار بكرێت بۆ وڵاتانی هەرێمی و ئەمەریكاو و ئەوروپا كە لە هەر كاتێكدا بیەوێت دەتوانێت رەوشی عێراق ناسەقامگیر بكات، بۆیە پاراستنی سەروەریی عێراق و دەرچوون لە خزمەتكردن بە ئەجێندای وڵاتانی هەرێمی، دڵنیایی مانەوەی حكوومەتەكەی سوودانی دەكات.
ئەوەی لە رابردوو و ئێستا بینراوە ئەو راستییەیەكە لە ماوەی نزیكەی 20 ساڵ لە حكومڕانی لە عێراقدا سەركەوتوو نەبووە، هۆكاری سەرەكیش بۆ فرەیی ناوەندی بڕیار لەم جۆرە حكومەتانەدا دەگەڕێتەوە كە دەبێتە فاكتەری گەشە و زۆربوونی گەندەڵی و حكومڕانیی میلیشیا جیاوازەكان، بۆیە، هیچ ڕێگەیەك لە بەردەم حكوومەتەكەی سوودانییە نەماوە تەنها ئەوە نەبێت كە پێویستە لەسەر سەرۆكوەزیران میلیشیاكان لە شارەكان پاشەكشە پێ بكات و لە هەمان كاتدا لە ڕۆڵی هێزەكانی ناوخۆیی زیاد بكات، لە دەروازە سنوورییەكانیش ڕۆڵی حكومەت زیاد بكات و ئاستی پێشكەشكردنی خزمەتگوزارییەكان بەرز بكاتەوە، هەروەها بودجەی پێشبینیكراوی ساڵی 2023 بۆ خزمەتی خەڵك بەكاربهێنێت و ئاستی گەندەڵی لە دامودەزگا حكومییەكان كەم بكاتەوە كە لەماوەیەكی كورت ئەستەمە، ئەمەش لە كاتێكدایە، پارسەنگیی هێز لە عێراق تەواو گۆڕاوە بە هۆكاری بەهێزبوونی توركیا و وڵاتانی سوننەمەزهەب لەلایەك و لاواز بوونی ئێران بە شێوەیەكی بەرچاو، كە بێگومان ئەمەش وایكردووە ئێران پێگەكەی لاواز بێت لە بەرامبەر بەهێزبوونی ڕكابەرەكانی لە عێراقدا، بە شێوەیەك ئێران چیتر ناتوانێت وەكو جاران پاڵپشتی هێزە نزیكەكانی بێت لە عێراقدا، ئەمەش پێگەی ئەم هێزانەی تەواو لاواز كردووە، ئەوە ئاماژەیە بەوەی كە عێراق و حكوومەتەكەی سوودانی دوایین دەرفەتە و پێچەوانەكەشی ناسەقامگیرتربوون .
