ئه شقی ملا شیروکی
لە قۆناغێكی هەستیار و چارەنووسسازدا كە گەلی كوردستان لە نێوان هیوا و مەترسی، لە نێوان ماف و گوشار، و لە نێوان ئاواتی ژیانێكی ئازاد و هەوڵەكانی لاوازكردنی دەسەڵات و ئیرادەی نەتەوەیی دەژی، پرسی نەوت و موچە بووەتە یەكێك لە گرینگترین تاقیكردنەوەكانی ئەم قۆناغە. ئەم پرسە تەنها كێشەیەكی دارایی یان كارگێڕی نییە، بەڵكو بووەتە مەیدانێك بۆ دەرخستنی ڕاستیی هەڵوێستەكان؛ كێ بە ڕاستی لەگەڵ ماف و ویستی گەلی كوردستانە و كێش لە ژێر ناوی سیاسی و هاوكاری، هەوڵی شكستدانی ئەم ئیرادەیە دەدات.
ئەمڕۆ ملمڵانێی نێوان هەولێر و بەغدا، تەنها ملمڵانێك لەسەر چەند بەرمیل نەوت نییە، بەڵكو ملمڵانەی نێوان دوو بیركردنەوەی جیاوازە؛ لایەكیان باوەڕ بە شەراكەت، ماف و ڕێككەوتنی دەستووری هەیە، و لایەكی تریش هێشتا كوردستان بە چاوێكی ناوەندگەرایانە دەبینێت و هەوڵ دەدات بە ئابووری و فشار سیاسی، هەرێمی كوردستان بخاتە ژێر گوشار و پێداگریی سیاسی.
لە ناو ئەم بارودۆخە ئاڵۆز و پڕ لە كێشەیەدا، ڕۆڵی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان، مەسرور بارزانی، بە شێوەیەكی ڕوون و بەرچاو دەردەكەوێت. لە كاتێكدا زۆر لایەن چاوەڕوانی ئەوەیان دەكرد كوردستان لەژێر فشارەكاندا بچەمێتەوە، حكومەتی هەرێم بە ئارامی، بە هێمنی و بە بیركردنەوەیەكی ستراتیژی، توانیی بەسەر زۆر تەگەرە و قەیراندا زاڵ بێت. لە كاتێكدا بودجە قەدەغە كرا، موچەكان درەنگخران و هەوڵی تەواو درا بۆ ئەوەی گەلی كوردستان بە ناڕەزایی و برسێتی بگەیەنرێت، حكومەتی هەرێم نەیهێشت ئیرادە و كرامەتی ئەم گەلە بشكێت.
به رێز سەرۆكی حکومه ت مەسرور بارزانی هەمیشە جەختی لەوە كردووەتەوە كە كوردستان داوای زیاتر لە مافە دەستوورییەكانی خۆی ناكات، بەڵام لە هەمان كاتدا ئامادەش نییە لەسەر ماف و كرامەتی گەلی كورد سازش بكات. ئەو بە شێوازێكی دیپلۆماسی و تەكنۆكراتانە، هەوڵی چارەسەركردنی كێشەكانی لە ڕێگەی گفتوگۆ و دانیشتنەوە داوە، بەڵام لە هەمان كاتدا بە ئاشكرایی وەستاوەتەوە لە بەرامبەر هەر هەوڵێك بۆ لاوازكردنی هەرێم و مافەكانی گەلی كوردستان.
بەڵام ڕاستییەكی گرینگ ئەوەیە كە ئەم كێشەیە نابێت تەنها بە هەست و كارلێكی سیاسیی ڕۆژانە مامەڵەی لەگەڵ بكرێت. پرسی نەوت و موچە، پێویستی بە بیركردنەوەیەكی قووڵتر و شێوازێكی نوێی مامەڵەكردن هەیە، تایبەت لەگەڵ كابینەی نوێی بەغدا بە سەرۆكایەتیی عەلی زەیدی. چونكە ئەوەی لە عێراق دەگوزەرێت، تەنها پەیوەندی بە تاكەكەس یان ناوی سەرۆك وەزیرانەوە نییە؛ بەڵكو كێشەكە بەستراوەتەوە بە عەقڵیەت و سیستەمێكی سیاسی كە زۆرجار هێشتا لە ژێر كاریگەریی بیركردنەوەی شۆڤێنی و ناوەندگەراییدایە. بۆیە چاوەڕوانكردنی گۆڕانكاریی گەورە، تەنها بە گۆڕانی ناو و كابینە، هەڵەیەكی سیاسی دەبێت.
هەر بۆیە، پێویستە حكومەتی هەرێمی كوردستان ئەمجارە بە شێوازێكی زۆر پڕۆفیشنالتر و بە تێفكرینێكی ستراتیژیتر مامەڵە لەگەڵ ئەم پرسە بكات. گرینگە گفتوگۆكان تەنها لە چوارچێوەی دانوستاندنی ناوخۆیی نێوان هەولێر و بەغدا نەبێت، بەڵكو ناوەندگیری و چاودێریی نێودەوڵەتییش بەشداریی پرۆسەكە بێت، تاكو هەر ڕێككەوتنێك بە شێوەیەكی فەرمی و پابەندكەر جێبەجێ بكرێت و دووبارە ماف و موچەی فەرمانبەرانی كوردستان نەكرێتە ئامرازێك بۆ فشار و ملمڵانێی سیاسی.
لە هەمان كاتدا، یەكێك لە گرینگترین پێویستییەكانی ئەم قۆناغە، دروستكردنی زەمینەیەكی باشتر بۆ یەكگرتوویی ناوخۆیی كوردستانە. مێژووی گەلی كورد نیشانی داوە كە زۆر جار مەترسییە گەورەكان لە دەرەوە نەهاتوون، بەڵكو بەهۆی دابەشبوون و ملمڵانێی ناوخۆییەوە هاتوونەتە ئاراوە. بۆیە پێویستە هەموو لایەنە سیاسییەكان، لە پێناو بەرژەوەندیی باڵاتر و پاراستنی ماف و دەسەڵاتی هەرێم، هەوڵی یەكڕیزی و نزیکبوونەوە بدەن، نە ئەوەی كێشە و ناكۆكیی ناوخۆیی ببنە هۆكار بۆ لاوازكردنی پێگەی كوردستان لە بەرامبەر بەغدا.
بەداخەوە، هێشتا هەندێك لایەن هەن كە لە كاتی هەستیاردا، لە جیاتی پشتگیری لە هەڵوێستی نەتەوەیی، هەوڵ دەدەن خۆیان لە لای هێز و ئاراستەیەك نزیک بكەن كە ئاشكرایە دۆستی مافەكانی گەلی كوردستان نییە. ئەوان لە پێناو بەرژەوەندیی تەسكی حیزبایەتی و دەستكەوتی كاتی، ئامادەن پیگە و یەكڕیزیی نەتەوەیی لاواز بكەن. بەڵام مێژوو هەمیشە ئەوانەی لە كاتی مەترسیدا پشت لە گەلەكەیان دەكەن، بە ناوی باش ناناسێت.
گەلی كوردستان ئێستا زۆر هۆشیارترە لەوەی بە دروشم و بانگەشە هەڵخەڵەتێت. ئەم گەلە باش دەزانێت كێ بە ڕاستی لە خزمەتی كوردستاندایە و كێش لە پێناو بەرژەوەندیی خۆیدا، ماف و داخوازیی گەلەكەی دەكاتە بابەتی بازاڕی سیاسی. هەر بۆیە پێویستە ڕای گشتی بە شێوەیەكی ڕوون و بەڵگەدار ئاگاداربكرێتەوە لە هەڵوێست و كرداری ئەو لایانەی كە دەبنە كۆسپ و لەمپەر لە بەرامبەر بەرژەوەندییە گشتییەكانی كوردستان.
لە كۆتاییدا، كوردستان ئەگەرچی لە قۆناغێكی ئاڵۆز و پڕ لە فشاردا دەژی، بەڵام هێشتا هیوای گەورەی لە ئیرادە و یەكڕیزیی گەلەكەیدایە. ئەگەر هەموو لایەنە سیاسییەكان بتوانن لەسەر میزی گفتوگۆ، بە بیركردنەوەیەكی كوردانە و نەتەوەیی كۆببنەوە، ئەوا كوردستان دەتوانێت لە هەر قەیرانێك بە سەربەرزی دەربچێت. هێزی ڕاستەقینەی ئەم گەلە، نە لە نەوت و سامانی سروشتییە، بەڵكو لە ئیرادە، هۆشیاری و ئازایەتیی خۆیدایە. هەر ئەو ئیرادەیەشە كە تا ئێستا نەیهێشتووە هیچ هێزێك بتوانێت كوردستان بخاتە ژێر ویستی خۆی، و دڵنیایین كە بە یەكڕیزی و سەرکردایەتییەكی نیشتمانی، داهاتوویەكی باشتر و بەهێزتر چاوەڕوانی گەلی كوردستان دەكات.
