ن. محەمەد باپیر مەمەندی
خوێندنەوەیەکی سادە زۆرجار ووتەی معمر القزافیمان لەبیرە کە دەی ووت (اتفق العرب علی ان لایتفق)
واتە (عەرەب ڕێکەوتون ،کە ڕێک نەکەون)
لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، کە بەردەوام لە گۆڕانکاری و ئالۆزیی سیاسییە، پرسیارێکی گرنگ هەیە: ئایا جامعە الدول العربیە دەتوانێت ڕۆڵێکی کاریگەر بگێڕێت یان تەنها وەک ڕێکخراوێکی فەرمی دەمێنێتەوە؟
ئەم ڕێکخراوە لە ساڵی 1945 دامەزرا بۆ یەکخستنی وڵاتانی عەرەب و پاراستنی بەرژەوەندییە هاوبەشەکان. لە سەرەتادا، هیوایەکی گەورەی لەسەر دانرا کە بتوانێت دەنگێکی یەکگرتوو بۆ جیهانی عەرەب دروست بکات. بەڵام لە ماوەی ساڵاندا، ئەم هیوایە زۆرجار بەهۆی جیاوازییە سیاسی و بەرژەوەندییە تایبەتییەکان کەمڕەنگ بووەتەوە.
یەکێک لە گەورەترین کێشەکان بریتییە لە نایەکگرتوویی نێوان وڵاتە ئەندامەکان. هەر وڵاتێک پەیوەندی و بەرژەوەندییە تایبەتی خۆی هەیە، و ئەمە وای کردووە کە زۆرجار نەگەیشتن بە بڕیاری هاوبەش. لە کێشە گرنگەکان وەک دۆخی فلسگین یان شەڕە ناوخۆییەکان لە ناوچەکە، کاریگەریی جامعە الدول العربیە سنووردار بووە.
لە هەمان کاتدا، جیهان بە شێوەیەکی خێرا گۆڕانکاری تێدا دێت، و ڕێکخراوە جیهانییەکان وەک اڵامم المتحدە توانای زیاتر هەیانە بۆ کاریگەری لەسەر بڕیارە نێودەوڵەتییەکان. ئەمەش فشاری زیاتر دەکاتە سەر جامعە الدول العربیە بۆ ئەوەی خۆی نوێ بکاتەوە و سیستەمەکانی باشتر بکات.
بەڵام هیوایەک هەیە. ئەگەر وڵاتانی ئەندام بتوانن یەکدەنگی زیاتر دروست بکەن چونکە خۆتان دەزانن یەک دەنگی وو یەک ڕەنگی هەمیشە کلیلی هێز و شکۆیە بە پێچەواەشەوە دوبەرەکی وو ناکۆکی لاوازی دروست دەکات( الاتحاد قوە) وەڵێ هەرکاتێ ، بەرژەوەندیی هاوبەش لەسەر بەرژەوەندیی تاکەکەس بخەن، ئەوا دەتوانرێت ئەم ڕێکخراوە دووبارە بگاتە شوێنی شایستەی خۆی. هەروەها، گەشەپێدانی هاوکاریی ئابووری و کەلتووری دەتوانێت بنچینەیەکی بەهێز بۆ داهاتوو دروست بکات.
لە کۆتاییدا، پرسیاری “بەرەو کوێ؟
بۆ جامعە الدول العربیە هێشتا وەڵامی ڕوونی نییە. بەڵام یەک شت ڕوونە: ئەگەر گۆڕانکارییە ڕاستەقینەکان نەکرێن، ئەم ڕێکخراوە دەست لە کاریگەریی خۆی دەدات. بە پێچەوانەوە، ئەگەر چاودێری و نوێکاریی هەبێت، دەتوانێت ببێتە هێزێکی گرنگ لە ناوچەکە.
هەرچەندە ،ئێستا وااتانی عەرەبی لە ئالنگاری سەخت دەژین و مەسەلەی عروبە لەپوکانەوەدایە لەبەرهەڵوەشاندنەوەو نەمانی هەردو پارتی بەعسی عربی سوریاو عێراق و نەمانی چەندین سەرکردەی وەک سەدام حسێن و علی عبداللە سالح و حافز الاسد و قەزافی و حسنی مبارەک و چەندانی تر بەکووردی بەکورتی ئەزمونی بانگەشەی عروبە زۆر لاواز بووە..
