رێبەر عەبدوڵڵا
عێراق لە ئێستادا لە ناو جەرگەی قەیرانێكی فرەڕەهەنددا دەخنكێت، قەیرانێك كە تەنها سیاسی نییە، بەڵكو گەیشتووەتە ئاستی هەڕەشە لە بوونی دەوڵەت و ناسنامەی نیشتمانی. ئەوەی ئەمڕۆ لە گۆڕەپانی سیاسیی عێراقدا دەگوزەرێت، گەمەیەكی پڕ مەترسییە كە تێیدا بنەماكانی ( شەراكەت، هاوسەنگی و تەوافق) بوونەتە قوربانیی بەرژەوەندیی تەسكی گروپە میلیشیا و دەستوەردانی دەرەكی. لە كاتێكدا كەس نازانێت ئەم دەوڵەتە لە دەست كەسانی ناسیاسی و میلیشیا گەراییدا بە كوێ دەگات، پرسیارە جەوهەرییەكە ئەوەیە، ئایا چارەسەری ڕیشەیی لە ئاسۆدا دەبینرێت ؟ من دەلێم نەخێر چونكە تێكچوونی هاوسەنگی و پشتگوێخستنی دەستوور ، یەكێك لە گەورەترین گرفتەكانی عێراقی ئێستا، پاشەكشەی تەواوە لەو بنەمایانەی كە عێراقی نوێی لەسەر دامەزرا. دەستوور كە دەبوو ببێتە مەرجەعی یەكلاكەرەوە، لە زۆر شوێندا پێشێل دەكرێت و بەپێی ئارەزووی هێزە باڵادەستەكان لێكدانەوەی بۆ دەكرێت. دژایەتیكردنی پێكهاتەكان و هەوڵدان بۆ پەراوێزخستنیان، عێراقی بەرەو دەوڵەتێكی نائارام بردووە، كە تێیدا چەمكی شەراكەت تەنها وەك دروشمێكی بریقەدار ماوەتەوە. بەڵام لە ئیستا دا سیناریۆییەك وەك بوومەلەرزەیەك لە ناوماڵی شیعەدا دەگوترێت رووبدات ئەویش گەڕانەوەی موقتەدا سەدرە بۆ ناو گەمەی سیاسی لە عێراق دا. لە نێو ئەم تەمومژە سیاسییەدا، سیناریۆیەك بە بەهێزی دەردەكەوێت هەروەها دووبارەكردنەوەی هەڵبژاردنەكان و گەڕانەوەی موقتەدا سەدر بۆ گۆرەپانی سیاسی وە دەگوترێت كە ناوەندە بڕیاربەدەستە نێودەوڵەتی و ناوخۆییەكان بە وردی كار لەسەر ئەم ئەگەرە دەكەن. گەڕانەوەی سەدر تەنها گەڕانەوەی كەسایەتییەك نییە، بەڵكو گۆڕینی تەواوی نەخشەی سیاسیی ناوماڵی شیعەیە دەگۆرێت. ئەم هەنگاوە دەتوانێت باڵانسی هێز لە نێوان ڕەوتی سەدر و چوارچێوەی هەماهەنگی تێكبدات و جارێكی تر شەقام بجوڵێنێتەوە.
لە لایەكی ترەوە وێرانكاریی ژێرخان ئابوری لەلایەن میلیشیاكان، ناتوانرێت باس لە قەیرانی عێراق بكرێت بێ ئاماژەدان بە ڕۆڵی تێكدەرانەی میلیشیاكانی سەر بە ئێران. ئەم هێزانە نەك تەنها دەست لە كاروباری حكومەت وەردەدەن، بەڵكو بوونەتە بەربەست لەبەردەم هەر گەشەپێدانێكی ئابوری. تێوەگلانی ئەم گرووپانە لە گەندەڵی و كۆنترۆڵكردنی دەروازە سنوورییەكان و پڕۆژە خزمەتگوزارییەكان، ژێرخانی ئابوریی عێراقی پەكخستووە. بێ خزمەتگوزاری و نەبوونی هەلی كار، دەرەنجامی ڕاستەوخۆی ئەو دەستوەردانە دەرەكییانەن كە عێراقیان كردووەتە گۆڕەپانی یەكلاكردنەوەی ململانێ نێودەوڵەتییەكان. لە ئێستا دا چوارچێوەی هەماهەنگی لەبەردەم تاقیكردنەوەیەكی سەختدایە. كێشە ناوخۆییەكانیان لەسەر دەستنیشانكردنی كاندیدی سەرۆك وەزیران و دابەشكردنی پۆستەكان، نیشانەی تڵیشانە لە ناو ئەو بەرەیەی كە دەیەوێت بە هەر نرخێك بێت دەسەڵات لای خۆی بهێڵێتەوە. ئەم نادڵنیاییە سیاسییە وایكردووە كە حكومەت نەتوانێت بڕیاری بوێر بدات و تەنها وەك بەڕێوەبەرێكی كاتیی قەیرانەكان دەربكەوێت.
چارەسەری ڕیشەیی بۆ ئەوەی عێراق لەم خنكانە ڕزگاری بێت، پێویستمان بە گەڕانەوە بۆ دەستوور وەك تەنها گرێبەستی كۆمەڵایەتی و سیاسی. هەڵبژاردنی پێشوەختە بە مەرجی بوونی چاودێرییەكی نێودەوڵەتیی توند و یاسایەكی دادپەروەرانە و گورینی یاسایەكی رێكوپێك بۆ بەرێوەچوونی هەڵبژاردنێكی دادپەروەرانە و هەروەها كۆتاییهێنان بە چەكداری دەرەوەی دەوڵەت چونكە هیچ گەشەپێدانێك لە ژێر سێبەری تفەنگی میلیشیا دا بەدی نایەت. گەڕاندنەوەی هاوسەنگی بەشداریپێكردنی ڕاستەقینەی كورد و سوننە و پێكهاتەكانی دیكە لە بڕیاری سیاسی و نیشتمانیدا.
لە ئێستا دا عێراق لەسەر لێواری وەرچەرخانێكی مێژووییە. یان دەبێت بەرەو دەوڵەتێكی مەدەنیی خزمەتگوزار و سەقامگیر هەنگاو بنێت، یان بەردەوامبوونی ئەم دۆخە پڕ لە گەندەڵی و نادیارییە، وڵات بەرەو هەڵدێرێكی نادیار دەبات. كات بۆ بڕیاردەران كەمە و شەقامیش چیتر بەرگەی بێ خزمەتگوزاری و پێشێلكاریی زیاتر ناگرێت.
