رێبوار حەمەلاو شوانی
دوای 23 ساڵ هەوڵدان بۆ ئەوەی عێراق بیری دیکتاتۆری و تاکڕەوی لە بیر بکات و پەیرەو سیستەمێکی فیدڕاڵی لە سەر بنەمای هاوبەشی ،سازان ، هاوسەنگی و دەستووری بێت ، بەڵام ساڵ بە ساڵ نەک هەر هەڵبژاردن هیچ کاریگەرییەکی نەبووە و زێهنیەتی تایفی و مەزهەبی و دەستوەردانی دەرەکی شوێنی دەنگی گەلانی عێراقی گڕتەوە و لە هەموو ڕێککەوتننامەکان پاشگەز بوونەوە ، رۆژ بەرۆژ عێراق بەلارێدا چوو و هاوسەنگییەکان لاواز بوون وململانێییەکان گەیشتۆتە قۆناغێکی مەترسیدار ، بەشێوەیەک هەموو بڕیارە گرنگ و چارەنووسسازەکان لە زۆرینە و لە نێو ژووەرە تاریکەکان یەکلا دەبنەوە ،ئەوەش گورزێکی کوشندەیە لە عێراقی فیدڕاڵی و دیموکراسی و دەستووری ،بەتایبەتی دژایەتیکردنی هەرێمی کوردستان و قەوارەکەی و مافەدەستوورییەکانی لەماوەی 18 ساڵی رابردوو و زۆربوونی گوشارە سیاسی و سەربازی و ئابوورییەکان و جێبەجێ نەکردنی مافە دەستوورییەکان بەتایبەتی ماددەی 140ی تایبەت بە کەرکووک و ناوچەکە کوردستانییە داگیرکراوەکان و ئینجا چەندین جار هێرش و پیلانگێری بۆ نەهێشتنی قەوارەی هەرێمی هەرێمی کوردستان و ئێستاشدا شێواندنی دۆخی کەرکووک و بڕیاری زۆرینە بۆ یەکلاکردنەوەی پرسی سەرەک کەومار، هەموو ئەمانە ئاماژەن بە قەیرانێکی قووڵی سیاسی و لاوازی بنەماکانی حکوومڕانی لە عێراق نیشان دەدەن.
ئەم ڕێککەوتننە ژێر بە ژێرە ، نەخشە و پیلانی چەند لایەنێکی کوردی و عێراقی نییە ، بەڵکو لە ئەنجامی ڕێککەوتن و هاوکێشەی سیاسی ناوخۆیی و بەفەرمانی دەرەکییەکانە ، وەک چۆن لە رابردوو و عێراقی بێ سەروەری بە کۆمەڵێک میلیشیاو گروپی نایاسایی بۆ مەرامی تایبەتی بەکارهێنرا ، ئێستاش بەهەمان شێوە هەموو هێرش وپەلامارە مووشەکی و درۆنییەکان و ئینجا گەلەکۆمەکی سیاسی بە ناوی زۆرینە ، لە ڕاستیدا دۆران و شکستێکی گەورەی سیاسی و لە داهاتوویەکی نزیکدا ئەنجامەکانی زیاتر دەردەکەون ، ئەوەش پێمان دەڵێت ؛ عێراق بەرەو شکستی سیاسیی و لە دەستدانی متمانەی لە ڕووی سەرەوەیی و لاوازبوون هەنگاویی ناوە و لە سەر ئاستی ناوخۆییش دۆخەکە بەرەو ناڕەزایی زیاتر و لە سەر ئاستی نێودەوڵەتی وناوچەییش سەنگ و پێگەی خۆی لەدەست دەدات واتە ئەو گروپ ومیلیشیایانە و دەستوەردانە دەرەکییەکانە هاوسەنگییەکان دەگۆڕن.
بۆیە،ئەوانەی ئێستا لە عێراق خۆیان بە کوێخا دەزانن و فشار لەسەر گەلی کورد و هەریمی کوردستان دروست دەکەن ، لە قۆناغەکانی داهاتوودا خۆیان بە شکستخواردووییی و دۆراوێکی سیاسی دەبینەوە ، چونکە هەموو ئاماژەکان پێمان دەڵێن ، عێراق لە قۆناغی گۆڕانکارییدایە و کاریگەریی پێشهات و رووداوەکانی ناوچەکە هەنگاو بەهەنگاو دەردەکەون ، بەغداش ناتوانێت لەگەڵ گۆڕانکارییەکاندا خۆی بگونجێێت؛ بۆیە پێگەی سیاسی بەغدا رۆژ بە رۆژ زیاتر بەرەو لاوازتر بوون دەچێت.
گرنگە بزانین ، هەموو ئەوانەی لە خەون وخەیاڵی ئەوەدان سەرکەوتنی سیاسی لە دژایەتیکردنی گەلی کوردوکوردستان وئینجا خۆیان بە باڵادەستی زۆرینەی نایاسایی بە پاڵپشتی دەرەکی دەبینن لەم قۆناغە هەستیارەدا ، ئەوە کەوتنەتە گەورەترین هەڵەی ستراتیژییەوە ، چونکە عێراق متمانەی سیاسی و سەنگی خۆی بە هۆی ڕەتکردنەوەی بنەماکانی فیدراڵی و دەستوور و پابەندییەکانی لەدەستداوە و ئێستا بووەتە ئەڵقەی دەستی وڵاتانی ناوچەکەکە و حکوومەتێک کە شتێک بەناوی سەروەری یاسا و یەکتر قبووڵکردن بوونی نەماوە و ئەوەش عێراقی ئێستا بە هەموو پێوەرەکان ڕووبەڕووی دۆرانێکی لەسەرخۆ ، بەڵام دڵنیاکەر دەکاتەوە.
