هیوا ساعدی
ئەنفال تەنها ناوێك نییە لە لاپەڕەكانی مێژوودا، بەڵكو برینێكی زیندووە لە جەستەی هەر كوردێكدا كە بە دەربازبوونی ساڵەكان نەك هەر سارێژ نابێت، بەڵكو قووڵتر و پڕماناتر دەبێتەوە. كاتێك باس لە كارەساتی ئەنفال دەكەین، باس لە زنجیرە تاوانێكی داڕێژراو دەكەین كە ئامانج لێی تەنها كوشتنی مرۆڤ نەبوو، بەڵكو سڕینەوەی مێژوو، كولتوور و ئینتیمای نەتەوەیەك بوو بۆ خاكەكەی. ئەو ڕژێمەی كە بە ناوی ئایین و بە بەرگی پیرۆزییەكانەوە كەوتە گیانی بێتاوانانی كوردستان، ویستی لە بیابانە چۆڵ و بێدەنگەكانی عێراقدا كۆتایی بە ناسنامەیەك بهێنێت كە هەزاران ساڵ بوو بە بەرگری و خۆڕاگری مابووەوە. لە گەرمیانەوە تا بادینان، هەر بستە خاكێك گەواهی ئەوە دەدات كە چۆن ژیان لە گوندەكاندا دەوەستێنرا و مرۆڤەكان وەك كاڵا بەرەو مەرگێكی نادیار ڕاپێچ دەكران.
ئەمڕۆ كە یادی ئەو كارەساتە نەتەوەییە دەكەینەوە، نابێت تەنها لە چوارچێوەی گریان و شیوەنی ساڵانەدا بمێنینەوە، چونكە ئەنفالكراوان پێویستیان بە زیاتر لە فرمێسك هەیە. ئەوان ویژدانی نەتەوەیەك و گەواهی ستەمێكی مێژوویین. گەورەترین وەفایەك كە بەرامبەر ئەو ١٨٢ هەزار خەونە نێژراوەی ژێر لمی بیابانەكان هەیبێت، ئەوەیە كە ڕاستییەكانی ئەو تاوانە وەك ئەمانەتێكی مێژوویی بپارێزین و بیدەینە دەست نەوەكانی داهاتوو. نابێت ڕێگە بدرێت چیرۆكی ئەو دایك و منداڵانە لەناو ململانێ سیاسییەكاندا ون ببێت یان تەنها وەك ژمارەیەكی ناو ئامارەكان سەیر بكرێت. هەر یەك لەو قوربانییانە جیهانێك بوون لە خەون و ئومێد، كە بە غەریبی و لە ژێر زوڵمێكی بێوێنەدا كۆتاییان پێ هێنرا.
لە ڕوانگەیەكی مرۆیی و ئەخلاقییەوە، دۆسیەی ئەنفال وەك برینێكی نەتەوەیی هێشتا كۆتایی نەكۆڵاوەتەوە. تا ئەو كاتەی ڕوفاتی دوایین قوربانی نەگەڕێتەوە بۆ باوەشی نیشتمان و تا ئەو كاتەی قەرەبووی مەعنەوی و ماددی كەسوكارە سەربەرزەكانیان نەكرێتەوە، ئەم دۆسیەیە هەر بە كراوەیی دەمێنێتەوە. بەرپرسیارێتی میدیا و ناوەندە ڕۆشنبیرییەكانە كە بەردەوام پرسیاری “بۆچی ئەنفال كرا؟” لە مێشكی كۆمەڵگەدا بپارێزن، نەك بۆ زیندووكردنەوەی ڕق، بەڵكو بۆ دروستكردنی هۆشیارییەك كە ڕێگە لە دووبارەبوونەوەی هەر جۆرە توندوتیژی و ستەمێك بگرێت. پێویستە جیهان بزانێت كە گەلی كورد بە چی باجێكی گران گەیشتووەتە ئەمڕۆ، و ئەم ئازادییە ڕێژەییەی هەیە، بەرهەمی خوێنی ئەو ئازیزانەیە كە لە نوگرەسەلمان و عەرعەر و بیابانەكانی دیكەدا بێ ناو و نیشان نێژراون و بونەتە بەشێك لە خاكی غەریبی.
لە كۆتاییدا، ئەنفال وانەیەكی تاڵە بۆ هەموومان كە نیشتمان بێ پشت و پەنا چۆن دەبێتە نێچیری داگیركەران و دیكتاتۆرەكان. هێزی ئێمە لە یەكگرتوویی و پاراستنی شكۆی ئەو قوربانییانەدایە كە ناسنامەی ئێمەیان بە خوێنی خۆیان پاراست. با یادی ئەنفال بكەینە وێستگەیەك بۆ دووبارە بەستنەوەی نەوەی ئێستا بە ڕەگ و مێژووی نەتەوەیی خۆی، و بەڵێنی ئەوە بدەین كە هەرگیز ڕێگە نادەین ئەو تەمومژە ڕەشەی ساڵی ١٩٨٨ جارێكی تر ئاسمانی كوردستان داپۆشێت. سەری ڕێز بۆ هەموو شەهیدانی ئەنفال و ئەو دایكانەی كە تەمەنیان لە چاوەڕوانییەكی بێ كۆتاییدا بەسەر برد و چاویان لە گەڕانەوەی ئازیزانیان بوو. نەمری بۆ ئەوان و شەرمەزاری بۆ بكوژانیان كە ئێستا لە ناو زبڵدانی مێژوودان، لە كاتێكدا ناوی قوربانییەكان وەك ئەستێرەیەكی گەش لە ئاسمانی نیشتماندا دەدرەوشێتەوە و دەبێتە ڕێپیشاندەری نەوەكانی داهاتوومان بۆ پاراستنی كەرامەت و خاكی كوردستان.
