ئادار عەبدوڵڵا – زاری کرمانجی
کەسانی بەساڵاچوو زیاتر تووشی هەوکردنی پووک و نەخۆشی دەوری ددان دەبن بەهۆی تێکەڵەیەک لە گۆڕانکارییە فیزیۆلۆژییەکان و کاریگەرییە لاوەکییەکانی دەرمان و کەمبوونەوەی توانای پاراستنی پاکوخاوێنی دەم و ددان.
بەپێی ئامارەکانی سەنتەری کۆنترۆڵکردن و خۆپاراستن لە نەخۆشییەکان، 50%ی ئەو کەسانەی کە تەمەنیان لە سەرووی 30 ساڵەوەیە، جۆرێک لە تووشبوونیان دەتوانرێت ڕێگری لێبکرێت. هەرچەندە نەخۆشی پووک دەتوانێت تووشی هەر کەسێک ببێتەوە، بەڵام گەورەساڵانی بەتەمەن مەترسی زیاتریان لەسەرە. زۆر هۆکار دەتوانن ئەگەری تووشبوونت بە نەخۆشییەکانی پووک زیاد بکەن لێرەدا ئەو ئامۆژگارییانە دەخەینەڕوو کە پێویستە بۆ ئەوەی پووکەکانت بە تەندروستی بمێننەوە.
هۆکارە سەرەکییەکانی زیادبوونی مەترسی هەوکردنی پووک لە کەسانی بەساڵاچوودا بریتین لە:
68%ی گەورەساڵانی سەروو تەمەنی 65 ساڵ نەخۆشی پووکیان هەیە. هەوکردنەکە بەهۆی بەکتریاکانەوەیە بەهۆی خراپی پاکوخاوێنی دەم و ددان. کەسانی بەساڵاچوو دەتوانن زیاتر بەرەوڕووی بەکتریا ببنەوە بەهۆی چەندین هۆکارەوە، لەوانە:
دەرمانەکان: هەندێک ئەو دەرمانانەی کە بۆ چارەسەرکردنی حاڵەتەکانی پەیوەست بە تەمەن بەکاردەهێنرێن دەتوانن مەترسی تووشبوونت بە هەوکردنی دەم و ددان زیاد بکەن، وەک ئەوانەی بۆ کێشەکانی دڵ و خوێنبەرەکان بەکاردەهێنرێن.
گۆڕانی هۆرمۆنەکان: وەستانی سوڕی مانگانە دەبێتە هۆی ناهاوسەنگی هۆرمۆنەکان کە دەبێتە هۆی هەوکردنی پووک بە شێوەی ئازاربەخشی پووک.
نەخۆشیەکان: بارودۆخی تەندروستی سیستماتیکی دەتوانێت ئەگەری تووشبوونت بە هەوکردن و دواکەوتنی چاکبوونەوەت زیاد بکات، وەک نەخۆشییەکانی دڵ و شەکرە.
خراپی خۆراک: کەمی ڤیتامین C دەتوانێت وەک خوێنبەربوون و ئاوسانی پووک دەربکەوێت.
تەندروستی جەستەیی و دەروونی: جووڵەی جەستەیی لەگەڵ تەمەندا کەم دەبێتەوە، ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی کە پاراستنی پاکوخاوێنی باشی دەم و ددان لە ماڵەوە قورس بێت. هەروەها دابەزینی دەروونی بەهۆی نەخۆشی ئەلزەهایمەر و حاڵەتەکانی ترەوە دەتوانێت بەشداربێت لە خراپی تەندروستی ددان.
پاشەکشەی پووک: بە تێپەڕبوونی کات، پووک زیاتر لە ددانەکان دوور دەکەوێتەوە (پاشکەوتن)، زۆرجار بەهۆی فڵچەکردنی نادروستی ساڵانێک یان هەوکردنی درێژخایەن. ئەمەش ڕەگی ددانەکان بەرکەوتووە، کە نەرمترن و زیاتر ئامادەن بۆ کۆبوونەوە و خراپبوونی پلاکی ددانەکان
