ئایا پرۆژەی کوردی هیچ بەدیلێکی ڕاستەقینەی هەیە؟ یان پشتبەستن بە یەک دەسەڵاتی نێودەوڵەتی خاڵێکی لاوازە؟
ئەگەر واشنتۆن ئەولەویەتەکانی بگۆڕێت چی دەبێت؟
لە ژێر ڕۆشنایی پەرەسەندنی گرژییە ناوچەییەکان و گۆڕانکارییە سیاسییەکان لە واشنتۆن، پرسیارێکی چارەنووسساز دێتە ئاراوە: ئەگەر ئەمریکا بڕیاری دا ئەولەویەتە ستراتیژییەکانی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ڕێکبخاتەوە، پرۆژەی کورد چی بەسەر دێت؟ هەرێمی کوردستان لە عێراق بە پلەی یەکەم پشت بە پشتیوانی سەربازی و سیاسی و ئابووریی ئەمریکا دەبەستێت، کە لە دوای لەشکرکێشی ساڵی 2003 دەستیپێکردووە و لە کاتی شەڕی داعشدا چڕتر بووەتەوە. بەڵام ئەم پشت پێبەستنە خاڵێکی لاوازە کە وا دەکات پڕۆژەکە لە ئەگەری کشانەوە یان وازهێناندا ئامادە بێت بۆ داڕمان
پشتیوانی ئەمریکا تەنیا یارمەتی نییە؛ پایەیەکی وجودییە کە هەڕەشەکانی بەغدا و میلیشیاکانی سەر بە ئێران ڕادەگرێت، هەروەها لە ناوچەکە وەک هێزێکی ستراتیژی لە دژی تیرۆر و توندڕەوی دەبیندرێت. بەڵام پێشهاتەکانی ساڵی ٢٠٢٥ گۆڕانکاری لەناکاوی سیاسەتی واشنتۆنیان ئاشکرا کرد، وەک ڕەتکردنەوەی پشتیوانی لە قەوارەیەکی سەربەخۆی کوردی لە سوریا. ئەمەش تورکیای دڵخۆش کرد بەڵام نیگەرانییەکی بەرفراوانی کوردەکانی لێکەوتەوە، ئەمەش ئەوە دەردەخات کە ئیدارەی نوێ ڕەنگە بەرژەوەندییە ئابووری و ئەمنییەکانی خۆی لەگەڵ ئەنقەرە لەسەر حیسابی کورد لە پێشینەی کارەکانیدا دابنێت. ئەگەر واشنتۆن ئەولەویەتەکانی خۆی بگۆڕێت بۆ کەمکردنەوەی بوونی سەربازی خۆی یان ئاشتبوونەوە لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ، هەرێمی کوردستان ڕووبەڕووی بۆشایییەکی ئەمنی دەبێتەوە کە هەڕەشە لە دەستکەوتە دەستوری و نەوتییەکانی دەکات، بەتایبەتی بە لەبەرچاوگرتنی ناکۆکی بەردەوام لەسەر سەرچاوەکان و خاک و ناوچە جێ ناکۆکەکان.
ئایا پرۆژەی کوردی هیچ بەدیلێکی بژاردەیی هەیە؟ وەڵامەکە لای وڵاتانی دراوسێ و زلهێزە نێودەوڵەتییەکانە، بەڵام ئەمانە سنووردار و مەرجدارن. پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان لەگەڵ تورکیا لە ساڵی 2008ەوە لە ڕووی ئابوریەوە باشتر بوون و ئەنقەرە لە ڕێگەی بۆری نەوت و گازەوە بووەتە هاوبەشێکی بازرگانی سەرەکی. هەروەها کرانەوەیەکی سیاسی وریایانە ڕوویداوە، سەرەڕای هێرشەکان دژی پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە)، ئەمەش وایکردووە تورکیا ببێتە بەدیلێکی لاواز ئەگەر هەرێم بێلایەنی سیاسی بەرامبەر ئەنقەرە قبوڵ بکات.
ڕووسیا لە ڕێگەی ڕێککەوتنی وزەی وەک ڕێککەوتنی ڕۆسنەفتی ساڵی 2018 پەیوەندییەکانی لەگەڵ کوردەکان دەپارێزێت، بەڵام دژی هەر جۆرە پشتیوانییەک بۆ جیابوونەوە لە تورکیا یان ئێران وەستاوە، گرژییەکان دەقۆزێتەوە بۆ بەهێزکردنی کاریگەرییەکانی بەبێ هیچ پابەندبوونێکی ڕاستەقینەی ئەمنی.
ئێران هەڕەشەی ڕاستەوخۆتر لە ئەڵتەرناتیڤ دروست دەکات، پاڵپشتی لەو میلیشیایانە دەکات کە هێرش دەکەنە سەر سنوورەکانی کورد و فشاری ئابووری و سیاسی دەکات کە هەر لێک نزیکبوونەوەیەک لەگەڵیدا دەکاتە بژاردەیەکی کارەساتبار.
ئەوروپا یان نەتەوە یەکگرتووەکان دەتوانن پشتیوانی مرۆیی یان دیپلۆماسی بکەن، بەڵام توانای سەربازییان نییە بۆ پڕکردنەوەی بۆشایی ئەمریکا، وەک ئەزموونەکانی ڕابردوو لە سوریا دەریانخستووە، کە کشانەوەی بەشێکی ئەمریکی پڕۆژەکانی کوردی تێکداوە.
لە کۆتاییدا هیچ بەدیلێکی بەهێز و متمانەپێکراو نییە؛ پشتبەستن بە یەک دەسەڵاتی نێودەوڵەتی وەک لاوازی پێکهاتەیی دەمێنێتەوە، پاڵ بە سەرکردەکانی کوردەوە دەنێت بەرەو بژاردەی ناجێگیری وەک نزیکبوونەوە لە بەغدا یان ئەنقەرە، بەمەش خواستە درێژخایەنەکانی سەربەخۆیی تێکدەدات.
بۆیە پڕۆژەی کوردی پێویستی بە هەمەچەشنکردنی ستراتیژی دەستبەجێ هەیە: پتەوکردنی یەکڕیزیی ناوخۆی نێوان دوو لایەنە گەورەکە، پەرەپێدانی ئابوورییەکی سەربەخۆ لە نەوت لە ڕێگەی وەبەرهێنانە نێودەوڵەتییە غەیرە ئەمریکییەکانەوە، هەروەها بنیاتنانی هاوپەیمانییەکی هاوسەنگی ناوچەیی کە ئۆتۆنۆمی دەپارێزێت بەبێ ئەوەی دراوسێکان وروژێنێت. گۆڕانکاری لە ئەولەویەتەکانی واشنتۆن سیناریۆیەکی دوور و درێژ نییە، بە تایبەت لەگەڵ دووبارە هەڵبژاردنەوەی ترەمپ و گرنگیدان بە “ئەمریکا یەکەم”. کات تەواو دەبێت بۆ ئەوەی لە وابەستەییەوە بگۆڕدرێت بۆ هاوبەشی فرەلایەنە پێش ئەوەی درەنگ بێت، ئەگەرنا جارێکی دیکە پڕۆژەکە لە واقیعەوە دەگۆڕێت بۆ خەونێکی شکاو.
