حەسەن ئەحمەد مستەفا
سەرنجتان بۆ بابەتێكی گرنگ ڕادەكێشم، ئەویش بوونی پلانێكی دوژمنكارانە لە كوردستانی سوریا بوو.
ئەوەی دواتر بە پرۆژەی “ پشتێنەی عەرەبی- الحزام العربی” لە سوریا ناسرا.
بیرۆكەكە دەگەڕایەوە سەرەتای شەستەكانی سەدەی ڕابردوو، بە تایبەتی دوای سەرژمێری ساڵی 1962 لە پارێزگای ئەلحەسەكە كە بە دەیان هەزار كورد ڕەگەزنامەی سوریای لێسەندرایەوە. ئەمەش بنەمایەكی یاسایی ناڕەوای دروستكرد كە دواتر ئاسانكاری بۆ دەستبەسەرداگرتنی زەوی و زاری كورد ڕەخساند. چونكە ڕەگەزنامەشیان لێ سەندرایەوە، كورد وەك هاوڵاتی لە هەرچەشنە پارێزگارییەكی یاسایی بێبەشكرا . جێبەجێكردنەكە كەوتە حەفتاكان، بەتایبەتی دوای ساڵی 1973، كاتێك حافز ئەسەد دەسەڵاتی خۆی چەسپاند، پڕۆژەكە چی بوو؟ كە وەك ژەهر خرایە قوڕگی كورد. دروستكردنی پشتێنەیەك گوندی عەرەبی بوو لە سنوری عێراق (حەسەكە) تا سنوری توركیا لەسەر خاكی كوردان، ئەمەش لە ڕێگەی ئەندازیاری دیمۆگرافی بە مەبەست جێبەجێ كرا، ئەمڕۆش دەبینین گوندەكانی حزامی عەرەبی كە هۆزە عەرەبەكانی خەڵكی پارێزگای ڕەقە و دێرەزۆر بوون و هێنرانە كوردستان، لە ئەلمالیكیە (دێریك)ەوە لە ڕۆژهەڵاتەوە تا ڕاس ئەلعەین (سەرێ كانییە) لە ڕۆژئاوا درێژدەبێتەوە، كە مەودای نزیكەی 300 كیلۆمەتر بوو، پانییەكەی لە 10-15 كیلۆمەترە. چەندین گوند و نشینگەی نوێ بەپێلان و بەدووی یەكدا و بەشێوەی نموونەیی دروستكران ئەم چەكدارانەی ئەمڕۆ پەلاماری چلاغا یاندا هەمان ئەمانن، كە بە فەرمی وەك “گوندی نمونەیی” بۆ ئەم تازەهاتووانە دروستكران، زەوییەكانی كورد و زەوی حكومەتیان پێ درا.
لە ڕووی كارگێڕییەوە، پڕۆژەكە زۆرە ملێیش بوو، دەشگوترا ئەوانەیش جێگیر دەكرێن كە بەهۆی بەنداوی فرات زیانمەند دەبن. وەك ئەوەی بە فەرمی وێنا كراوە. بەڵام لەسەر بنەمای دیدگایەكی پێشوەختەی ئەمنی-ناسیۆنالیستی بوو. ئەمەش بەڕوونی لە توێژینەوەكەی ساڵی 1963ی ئەفسەری ئاسایشی سیاسی محمد تالب هیلالدا دەردەكەوێت، كە بەڕاشكاوی داوای هەڵوەشاندنەوەی بوونی كورد لەڕووی جوگرافی و دێموگرافی دەكات. ئەو دەڵیت نابێ كوردی عێراق و سوریاو توركیا پێكبگەن و نابێ وەك بلۆكێكی دانیشتووانی یەكگرتوو بەدرێژایی سنوورەكانی توركیا و عێراق بەیەكەوە بن. ئەمەش لەبەر ترسی دەوڵەتی سوریا لە فراوانبوونی ناسیۆنالیستی كوردی لە سنوورەكانی بوو. ئایدۆلۆژیای ناسیۆنالیستی بەعسی كە سوریای وەك “دەوڵەتێكی عەرەبی” تەماشا دەكرد كە توانای جێگیركردنی فرەیی نەتەوەیی ڕاستەقینەی نەبوو، دەیویست كۆمەڵگەیەكی عەرەبی هەبێ كەسی تری لێ نەبێت.
لۆژیكی ئەمنیش ڕۆڵی هەبوو وەك دروستكردنی پشتێنەیەكی مرۆیی دڵسۆز بۆ دەوڵەت، لە شوێنی ئەوانەی كە گوایە دڵسۆز نین.
ئەو گوندانەی لە حەفتاكانی سەدەی ڕابردوودا بەڕێز لە كوردستانی سوریا وەك ئەڵغام چێنران، لە ساڵی 2011ەوە بە چارەسەر نەكراوی مانەوەو ئەمڕۆ لە ڕووی كۆمەڵایەتییەوە كێڵگەی پێكدادانن. لەدایكبوانی ئەو گوندانە خۆیان بە خاوەن ماف دەزانن بۆ ئەو زەوییانەی لەلایەن دەوڵەتەوە “پێیان دراوە” و هەر پڕۆژەیەكی كوردیش بە هەڕەشەیەكی وجودیی دەزانن .
بۆیە كاتێك ئەمڕۆ دەڵێین “ئەم گوندانە شەڕی كورد دەكەن”، باسی دەرئەنجامی واقعی پڕۆژەیەك دەكەین كە لە بنەڕەتدا بۆ ئەوە داڕێژراوە كە ببێتە بەربەست بۆ كورد. ئەمە تەدابیری عەرەب بوو بۆ ئەمڕۆ..
