د. یوسف جەمیل
لە سەردەمی نوێی مۆدێرنەدا، ئینتەرنێت، تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان و فەزایە دیجیتاڵییەكان لە ڕێی پلاتفۆرمە بەهێزەكانیانەوە دەرفەتی زێڕین ڕەخساندووە بۆ دەربڕین، بەرگری كردن لە ناسنامەی نەتەوەیییەكان و كاری پەروەردەیی بە تایبەت بۆ هاونیشتمانییەكانمان. جیهانی دیجیتاڵی و شاشەكانی ئامێرە ئەلیكترۆنییەكان، چانس و دەلیڤەیەكی بێ پێشینەیان (دەرفەتی یەكسان و هاوسەنگ) هێناوەتە كایەوە، چونكە بە درێژایی چەند سەدەی ڕابردوو مافەكانی ئێمەی كورد لە بوارەكانی كولتووری، زمانەوانی، و ڕامیاریی لە ژێر كۆت و بەند و سەپاندن و سنوورداركردن و سووكایەتی پێكردندا بووە لە ژێر هەژموون و باڵادەستی نەتەوە زاڵەكانەوە. لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان و جوگرافیای شاشەی مۆبایلەكانەوە، سنوورەكان زۆر لاواز و نەرمن وە بە پاساوانی ڕەگەزپەرست و چەكدار و گۆڕەپانی لۆغم و مین و تەڵی ژەنگاوی دڕكداراوە دانەپۆشراون. لە فەزای ئینتەرنێتەدا سانسۆر و بژارگەری بۆ نەتەوە باڵادەستەكان و فاشیستەكان كارێكی زۆر قۆڕسە. جیهانی ئازادی ئینتەرنێت ئەم تەونە جالجالۆكە ئاڵۆز و پیرۆزە دەرفەتێك ڕەخساندووە تا دەنگە كپكراوەكان بە ئاشكرایی ببیستێن، وە شوناس و ژیارە نەبینراوەكان بە ڕوونی و ئاسانی ببینرێن.
سەرەڕای ئەوەی تا هەنووكە كورد كیان و دەوڵەتی سەربەخۆی لە واقیع و نەخشەی فیزیكی جیهاندا نییە، بەڵام وڵاتێكی سەربەخۆمان لە نەخشەی جیهانی دیجیتاڵیدا دامەزراندووە، كە ئازارێكی ترسناك ئاراستە دەكات بۆ ناو دەروونی نەخۆشی فاشیستەكان و ڕەگەزپەرستەكانی نەتەوە زاڵەكان. لە پێگە و بەرنامەكانی سۆشیاڵ میدیادا، لە وێبسایتەكاندا، لە پۆلەكانی فێربوونی ئۆنلایندا، وە لە جڤاكەكانی فەزای ئینتەرنێتدا، هاونیشتمانەكانمان بە ئازادی و بە زمانی دایكیان وتووێژ كردن، باسی مێژووی خۆیان دەكەن، وە هەستە نیشتمانپەروەری خۆیان بە بێ ترس دەردەبڕن. ئینتەرنێت بووەتە زێد و نیشتمانێك كە ناسنامە و شوناسی كورد تێدا دەبینرێت و زیندووە و لە گەشە و پەرەسەندندایە.
بە درێژایی چەندەها دەیە، مافی نووسین، فێركردن، و فێربوون بە زمانی كوردی لە نەتەوەكەمان لە لایەن دوژمنانی كوردەوە بەرتەسك و زەوت كرابوو. لە زۆربەی دەڤەرەكانی نیشتمانەكەمان زمانی كوردی لە خوێندنگە و پەیمانگە گشتییەكان و پەیوەندییە فەرمییەكان قەدەغە كرابوو. ئەم سیاسەتەی نەتەوە باڵادەستەكان زەمینە خۆشكەر بووە بۆ سرینەوەی زمان و چاند و فەرهەنگی كوردی، لە لایەكی تریشەوە بووبوو و هۆی لاوازبوونی پێناس و ناسنامە و هەستی نیشتمانیمان. بەڵام بە دڵخۆشییەكی زۆرەوە، جیهانی و ئامرازەكانی دیجیتاڵ ئەم نادادپەروەری و زوڵمەی پچڕاند و كۆتایی پێهێنا، دواجار سەردەمێكی نوێ هاتە كایەوە كە تێیدا زمانی شیرینی كوردی بە بەرزی دەبیسترێت و دەنووسرێت و دەچڕێت. هەنووكە پەروەردەی زمانی كوردی لە ڕێی ئینتەرنێتەوە لە پەرەسەندن و گەشەكردندایە. ڤیدیۆیە فێركارییەكان و پەرتووك دیجیتاڵەكان، لاپەڕەكانی سۆشیاڵ میدیا و پادكاستەكان و كلاسەكانی ئۆنلاین بۆ هاوزمانەكانمان بە ئاسانی خراوەتە ڕوو. زانستێك سەردەمانێك یاساغ و ڕێگەپێنەدراو بوو وە مامۆستا نیشتمانپەروەرەكانمان لەبەر لە پۆلەكانی فێركردن زمانی دایكمان دەخرانە كونجی بەندیخانەوە، هەنووكە لەم سەردەمی باڵادەستی ئینتەرنێتیدا بەردەستە بۆ هەر تاكێك كە لەناو تۆڕی ئینتەرنێتدایە.
تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان ڕۆڵێكی بنگەهی و تایبەت و زۆر گرنگ لەم سەردەمەدا دەلەییزن. ئەم تۆڕانە بۆ هاونیشتیمانەكانمان لە گشت پارچەكانی كوردستان و دیاسپۆرا و تاراوگە دەرفەت دەئافرێنن تا ئالۆگۆری بیرۆڕایەكانمان بكەین و یەكڕیزی، یەكدەنگی و هەڤگرتوویی بسازێنین. لە پلاتفۆرمەكانی دیجیتاڵیدا خۆرت و گەنجەكانمان شكۆی زمان و شارستانیەت و كولتوور نیشتمانمان بەرز و پیرۆز ڕادەگرن و پەرە پێ دەدەن، هەستی وڵاتپارێزی و نیشتمانپەروەری پتەوتر و باڵاتر دەكەن. لە فەزای ئینتەرنێتدا ئازادییەك ئەزموون دەكەین كە لە دونیای واقیعیدا لە ژێر ستەمی نەتەوە زاڵەكاندا نكۆڵی لێ كراوە و و حاشا لێ دەكرێت. پانتایی و گۆڕەپانی ناو فەزای دیجیتاڵی، بوار و چانسێكی زێڕین بۆ چالاكوان و پەروەردەكاران و ئافەرێنەران و نووسەران ڕەخساندووە تا دەستیان بگات بە بینەر و بیسەر لە سەرانسەر جیهان، تا دواجار ئەم هەڵە تێگەیشتن و بە ڵارێدا بردن ڕاست بكرێتەوە كە بەرامبەر زمان و چاند و مافەكانی كورد لە ئارادابووە.
ئینتەرنێت نوێنەرایەتی جیهانی سەربەست دەكات، جیهانێك كە تێیدا یەكسانی و ئازادی لەسەر ویست و داخوازی تاكەكان بنیاتنراوە نەك بەخشش و خەڵاتی حكومەتەكان. لەم پانتایییەدا ئێمە دەتوانین چیرۆك و داستانەكانی خۆمان ببێژین، بەرگری لە شوناس و ناسنامەی خۆمان بكەین، پارێزگاری بكەین لەم میرات و كەلەپوورەكەمان و بگەیەنینە نەوەكانی داهاتوومان. پانتایی ئینتەرنێتی و دیجیتاڵی بووەتە ئامرازێك بۆ بەرەنگاری، مانەوە و، خۆڕاگری، و بەهێزی.
لە كۆتاییدا دەتوانین ببێژین كە سەرەڕای ئەوەی چەوساندنەوەی سیاسی بۆ بەرتەسككردنی مافە سروشتییەكانی كورد لە زۆر لە پارچەكانی ئەم جیهانە بەردەوامە، بەڵام ئینتەرنێت، تۆڕەكۆمەڵاتییەكان و پانتایییە ڤیرچوالەكان، ئەڵتەرناتیڤ و ئامرازێكی بەتوانا و بەهێز پێشكەشی ئێمەی كورد كردووە. دەرفەت ڕەخساوە كە بهەژێنین بناغەی ئەم دەوڵەتەی كە بە وشە و پیتە جوانەكانی زمانی ڕەسەن و شیرین كوردی دەهەژێت. ئەم جیهانە نوێیەی ئینتەرنێت و دیجیتاڵ، هەلی یەكسان، ئازادی كولتووری، و دەوڵەتێكی خۆسەری ناو جۆگرافیای ئینتەرنێت بۆ كورد تەیاركردووە كە بە ئاسانی كپ ناكرێت و سەركوت نابێت. ئەگەر خانمێكی مامۆستای زمانی كوردی لە پارچەیەك لە نیشتمانمان بخرێتە ناو بەندیخانە، هەزارەها مامۆستای كوردپەروەر لە ناو فەزای ئینتەرنێت وانەی كوردی دەڵێنەوە.
