“لەوانەیە تۆ حەزت لە جەنگ نەبێت بەڵام جەنگ حەزی لە تۆیە”

مستەفا سۆفی

ترۆتسكی و بزاڤی ڕزگاری و سەربەخۆیی خوازی گەلی كورد لە هەر چوار پارچەی كوردستان.
لە سەرووبەندی جەنگی جیهانی یەكەم و كێشمەكێشی زەڕورەتی شەڕ و بابەتی بێلایەن بوونی سۆسیالیستەكان لیۆن ترۆتسكی لە كتێبی شەڕ و ئینتەرناسیۆنال (. Trotsky, L. (1914) The War and the International.) سەبرات بە بێلایەن بوون و دوورەپەرێزی بەرامبەر شەڕ وەهای گۆت:
“لەوانەیە تۆ حەزت لە جەنگ نەبێت بەڵام جەنگ حەزی لە تۆیە”
بەو مانایەی كە شەڕ هەڵبژاردەی تاك نییە بەڵكو دەرەنجامێكە كە ناتوانین لێی هەڵێین یان خۆی لێ بەدوور بگرین چونكە جەنگ دۆخێكی سەپێنراوە و دەرئەنجامی ماتریالیزم و لێكدانی چینەكانە یان چۆن ڤلادیمێر لێنین لە ( مافی چارەی خۆنووسینی گەلان ١٩١٤) دەڵێت “زەوت كردنی مافی چارەی خۆ نووسین ڕەوایەت دانە بە توندوتیژی و لێكەوتەكانی ئاژاوە و شەڕن”.
وە ترۆتسكی ڕوونی كردەوە كە بێلایەن بوون ناتوانێت لە شەڕ و توندوتیژی و كاریگەریەكانی بەدوورت بگرێت.
پەیوەندی ئەمانە بە كورد:
ئەو دۆخە ناسەقامگیر و توندوتیژی و جەنگەی كە ئێستا لە هەر چوار پارچەی كوردستانی ڕودەدات جەنگێكی سەپێنراوە و ناتوانین لێی هەڵێین و بێلایەن بوون بەشێك نییە لە بژاردەكان.
ئەم جەنگە نە كورد هۆكاریەتی و نە دەستپێشخەری ئەو جەنگەیە وە ناشتوانێنت بۆ خۆپاراستن لێی بێلایەنی هەڵبژێرێت.
ئەم دۆخەی ئێستا لە ئارادایە دەرئەنجامی زەوتكردنی مافی گەلێكە، دەرئەنجامی سیستەمی سیاسی فاشیست و ڕەگەزپەرستی پان ئەرەبیزم و پان ئیرانیزم و پان توركیزمە.
داگیركەرانی وەك عراق و توركیا و سوریا و ئێران بە زەوت كردنی مافی كورد خۆیان بناغەی جەنگ و توندوتیژیان داناوە.
بە پێی بیری لێنین، ڕەتكردنەوەی مافی چارەنووس، تەنها نەهێشتنی بڕیارێكی سیاسی نییە، بەڵكو ڕەوایەتدانە بە داگیركردن و توندوتیژی، كە ئەمەش دەتوانێت ببێتە بنەمای تێكچوون و جەنگ.
بەشێك بوون لەو دۆخەی ئێستا نە هەڵبژاردەی كوردە بەڵكو دۆخێكی سەپاوە كە ناتوانین بەشێك نەبین لێی، پارچە پارچەكردنی كوردستان و زەوتكردنی مافەكانی كورد ویست بۆ تواندنەوە و ئاسیملاسیۆنی كورد بەتایبەتی لە دوای جەنگی جیهانی یەكەم ئێمەی مەحكوم كرد بە جەنگ وە ئاشتیشی لە لیستی هەڵبژاردنەكان سڕیەوە.
وە مێژووە بۆ هەموومانی سەلماندوە كە چارەسەری ئاشتیانە هەرگیز ئێمەی لە ئاگری شەڕ نەپاراستووە و بەڵكو دۆخەكەی لێ ئاڵۆزتر كردووین و بەرەوپاشی بردووین، بۆ نموونە:
چارەسەری ئاشتیانە لە باشووری كوردستان لەگەڵ عراق دەرئەنجامەكانی موچە و بودجە بڕین و سوكایەتی بە هاوڵێ‌تی كورد و شوناسی كورد لە لایەن بەغدا بەتایبەتی لە ناوچە كوردستانیەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم، نمونەكانیشی كارەساتی پەلكانە و كەركوك و هەزارانی دی.
چارەسەری ئاشتیانە لە باكوری كوردستان: هەوڵەكان بۆ مافە كلتووری و سیاسی زۆرجار بە هێزی سەربازی و قەدەغەكردن و وەكوژاندن وەڵام دراونەتەوە و گیرانی سەركردەكوردەكانی بەدواداهاتووە.
چارەسەری ئاشتیانە لە ڕۆژئاوا: جینۆسایدی كوردانی حەلەب و گۆڕینی دێمۆگرافیای شارەكان و بوونی هەڕەشەی پاكتاوكردن و كۆمەڵكوژكردن هەموو ڕۆژ لە بەردەرگایە.
لە ڕۆژهەڵاتی سەربەرزیش: چالاكی بۆ پاڵپشتی زمانی دایكیش دەشێت سزای هەتاهەتای و سێدارەی بەدواوە بێت، جمهوری ئیسلامی چالاكوانانمان ڕۆژانە بە پەتی سێدارە شۆڕ دەكاتەوە و دەیبینین لەم ڕۆژانە چی بەسەر خۆپیشاندەرانی كوردا هێناوە.
بۆیە بێلایەنی یان نەجوڵان، كوردی لە كاریگەرییەكانی توندوتیژی و ستەم نەپاراستووە بەڵكوو زیاتر بەرە و لێواری خەرەندمان دەبات.
كۆتا قسەشم لەسەر ئەم پرسە ئەوەیە، كە لەم دۆخە سەپێنراوەدا دەكرێت كورد ئەو توانستەی بەكاربێنێت كە تێیدا باشترینە كە ئەویش (شەڕ و بەرنگاریە) وە بەمشێوەیە دەتوانێت زۆرترین دەستكەوتی هەبێت یان هەر هیچ نەبێت هیچ نەدۆڕێنێت.