زاری كرمانجی – سۆران :
كاتێك دەسەڵاتدارانی سووریا، كەوسەر تەمیم و چوار منداڵەكەیان لە خاڵێكی پشكنینی دەرەوەی دیمەشقی پایتەخت دەستگیركرد؛ ئەو كچە زانی تووشی كێشە بووە.
تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠١٤ بوو، سێ ساڵ بەسەر شەڕێكی ناوخۆدا تێپەڕیوە، كە دە ساڵێكی دیكەش دەخایەنێت. لەو كاتەدا لە سووریا، ژنێك ناچار نەبوو شانبەشانی ئەو یاخیبووانە شەڕ بكات كە دەیانویست بەشار ئەسەدی دیكتاتۆر بڕووخێنن بۆ ئەوەی فڕێ بدرێتە ناو سیستەمی زیندانیكردن و ئەشكەنجەدانی ئەوەوە.
بە گوتەی دیلەكان و گرووپەكانی چاودێری شەڕ، ڕژێمی ئەسەد وەك موزایەدە مامەڵەی لەگەڵ بنەماڵەی دوژمنە گوماناوییەكانی دەكرد. ژنانیان برد بۆ ئەوەی دژی مێردەكانیان بەكار بهێنن، منداڵیشیان برد بۆ ئەوەی دژی دایكە زیندانیكراوەكانیان بەكار بهێنن.
تەمیم ئەو كات تەمەنی ٣٤ ساڵ بوو و دایكی پێنج منداڵ بوو، هاوسەری چەكدارێكی یاخی بوو بوو كە خۆی حەشار دابوو. ئەو بیری هێنایەوە كە ئەو ڕۆژەی دەسەڵاتداران ئەو و منداڵەكانی كە ئەو كات تەمەنیان ٢ بۆ ١٤ ساڵ بوو، بردیانە زیندانێكی ژێر زەمینییەوە، بەفر دەباری.
ئەم دامەزراوەیە لەلایەن فیرقەی زرێپۆشی چوارەمەوە بەڕێوەدەبرا كە یەكەیەكی سوپایە و پەیوەندییەكی نزیكیان لەگەڵ بنەماڵەی ئەسەد هەیە. تەمیم شەش مانگ بوو دەستبەسەر كرابوو.
ناوبراو لەم دوایانەدا لە ڕێگای ماڵەوە بۆ گوندی دوورە دەستی عەفرین لە باكووری ڕۆژئاوای سووریا لەگەڵ ڕۆژنامەی نیویۆرك تایمز قسەی كردووە. لەوێ لەگەڵ هاوسەرەكەی دەژی كە پێشتر چەكداری یاخی بووە و ئێستا خاوەنی حەوت منداڵن.
تەمیم یەكێك بوو لە سەدان زیندانیانی پێشوو كە لە ڕێگەی گرووپێكی پشتیوانییەوە لەلایەن كۆمەڵەی دەستگیركراوەكان و بێسەروشوێنەكانەوە لە زیندانی سێدنایەوە ڕێك خرابوو، كە خراپترین زیندانە لە سووریا.
ئەم ژنانە باسیان لەوە كردووە چۆن زۆر جار دەسەڵاتداران بەبێ تۆمەتی فەرمی یان دادگاییكردنی دروست دەیانبردن و بۆ ماوەی چەند مانگێك یان زیاتر، بە منداڵەكانیانەوە یان بەبێ منداڵەكانیان، لەناو ئەشكەنجەی جەستەیی و دەروونییدا وایان لێدەكرد.
ئاماژەی بەوەش كرد، لە یەكەم ڕۆژی دەستبەسەركردنی تەمیمدا، لێكۆڵەران داوای ئەوەیان كردووە بزانن هاوسەرەكەی لە كوێیە. كاتێك ڕەتی كردەوە وەڵام بداتەوە، پێشەوەی بە مێزێكەوە دا تا خوێن بە دەموچاویدا ڕژا و دەچووە ناو دەمی.
پاشان بردیانە خانەیەكی بچووك و بەستوو، لەوێ منداڵەكانی چاوەڕێی بوون. تەمیم وەك دەستگیركراوانی پێشووی دیكە باسی لەوە كردووە كە چۆن لە ڕێگەی مەزەندەیەكی ئامێری ئەشكەنجەدانەوە بەرەو خانەكە بردراوە: كورسییەكی كارەبایی و زنجیرەكان بە سەقفەوە هەڵواسراون. ئەوە هەڕەشەیەكی ورد بوو كە چ شتێك چاوەڕێی دەكات، ئەگەر ئەو زانیارییانەی كە ئەوان دەیانویست ئاشكرا نەكات.
ئەوەشی دركاند، ڕۆژی دواتر لێكۆڵەران تۆمەتباریان كردووە بە قاچاخچێتی چەك و لێیان داوە تاوەكوو بێهۆش بووە. شەیما، كچە گەورەكەی، كە ئەوكات تەمەنی ١١ ساڵ بوو، گووتی: بیری دێتەوە گوێی لە هاوار كردنی دایكی بووە و دیمەنەكانی بینیوە.
ئەو دەڵێت: دوای ئەوەی تەمیم بە بۆرییەكی سەوزی پی ڤی سی شەقی لێدراوە، لێكۆڵەران ناچاریان كردووە سەیری لێدانی منداڵەكانی بكات. یەكەم: كوڕەكەی بەرا، تەمەن ١٤ ساڵ، كاتێك بێهۆش بوو، ئەوە شەیما بوو كە وتی لێكۆڵەران هەمان بۆرییان لەسەر بەكارهێناوە.
تەمیم گوتی: دواتر ڕازی بووە دان بە هەر شتێكدا بنێت. بۆیە توندوتیژییەكان وەستا.
دیل بوونی زیاتر لە شەش مانگی خایاند، زۆرینەی لە زیندانی ئەلخەتیب، زیندانێكی دیمەشق كە لقێكی هەواڵگری سەربازی بوو. تەمیم دەگێڕێتەوە، دوای چەند هەفتەیەك، دەسەڵاتداران سێ منداڵە بچووكەكەیان بردە خانەی هەتیوانی حكومەت و پێیان گووتوە چیرت نایانبینمەوە. باراش گواسترایەوە بۆ زیندانێكی پیاوانی نزیك.
وەك لە لێكۆڵینەوەیەكی ئەم دواییەی تایمزدا كە بە بەڵگە خراوەتەڕوو، حكومەتی ئەسەد بە زۆر سەدان منداڵی لە دایك و باوكیان جیاكردۆتەوە و لە هەتیوخانەكاندا دانراون. زۆربەشیان ناسنامەی ساختەیان هەیە.
هەندێك لە ژنان تەنانەت لە مانگەكانی كۆتایی ڕژێمیشدا باسیان لە دەستبەسەركردن و جیابوونەوە لە بنەماڵەكانیان كردووە.
سەباح حەرموش كە ئێستا تەمەنی 37 ساڵە، ڕایگەیاندووە، لە مانگی ئازاری ساڵی ڕابردوودا دەستگیركراوە، تەنها نۆ مانگ پێش ئەوەی یاخیبووەكان ئەسەد بڕووخێنن. هاوسەرەكەی و براكانی پەیوەندییان بە یاخیبووەكانەوە كردبوو.
منداڵەكانی كە تەمەنیان لە نێوان ٤ بۆ ١٣ ساڵدایە و خەسووی بەناوی هۆدا محەمەد عەجەمی تەمەن ٥٧ ساڵ لەگەڵیدا دەستگیركراون.
خێزانەكەیان بردە زیندانی مێزە لە دیمەشق. عەجەمی دەڵێت، زۆرترین لێدانیان بەركەوتووە، لەكاتی لێپرسینەوەدا بە قامچی و چەقۆ لێیان دراوە.
هەرمووش دركاندی كە دوای ٢٠ ڕۆژ منداڵەكانی هێندە برسی و بێزار بوون لە خواردن و خواردنەوەی زیندان، نەعلەكانیان دەجوین و دەیانبەن بۆ خانەی هەتیوەكان.
دایكی خەسووی كە لە نەشتەرگەری چاك بووەوە كاتێك خێزانەكە دەستبەسەركران، گووتی دواتر تووشی جەڵتەی دڵ بووە و گەیەندراوەتە نەخۆشخانە. خۆی و بووكەكەی بۆ زیندانێكی دیكە گوازرانەوە.
لێدانەكان وەستان و ئەو دوو ژنە بە تۆمەتی تیرۆر دادگایی كران.
عەجەمی بە گشتی چوار مانگ لە زینداندا بەسەر بردووە. هەرمووش گەڕێنرایەوە بۆ زیندانی مێزە و تەنیا كاتێك ڕژێم لە مانگی كانوونی دووەمدا هەڵهات.
دەشڵێت: دوای ماوەیەكی كەم بە منداڵەكانی شاد بووەتەوە. دوو بچووكترینیان بۆ ماوەیەكی كورت دوای ئەوە نەیانناسیەوە. دوو گەنجەكە نەیانناسیەوە.
هەندێك لە ژنان چەندین جار دەستبەسەر كراون.
مەیادە ئەلشەماڵی، تەمەن 51 ساڵ، هاوسەری یاخیبووێكی خەڵكی گەڕەكی دومای دیمەشق، ئاشكرای كردووە دووجار دەستبەسەر كراوە. یەكەم جار ساڵی ٢٠١٣ بوو و حەوت مانگی خایاند. لە كۆی حەوت منداڵەكەی شەش منداڵی لەگەڵ دەستبەسەركراون. كوڕەكەی دیكەی كە ئەوكات تەمەنی ١١ ساڵ بوو، بە جیا ڕاگیرا.
لە ساڵی ٢٠١٥ جارێكی تر بۆ ماوەی دوو ساڵ و نیو دەستبەسەر كرا، لە كاتێكدا جیا بووەوە لە كاتێكدا هێشتا شیری بە كوڕە دوو مانگەكەی دەدا.
چەند ژنێك باسی بارودۆخی زۆر سەختیان لە ئەلخەتیب كردووە. لەوانە (ئیمان ئەلدیاب) كە ئێستا تەمەنی ٤٠ ساڵە و دەڵێت دوو ساڵی لەوێ بەسەر بردووە. ئەو كچە لە ساڵی ٢٠١٤ لە دیمەشق دوای ئەوەی بوو بە چالاكی سیاسی دژە ئەسەد دەستگیركرا. هاوسەرەكەی كە سەرباز بوو لە سوپای ئەسەد، چۆڵ بوو و لای یاخیبووان بوو، هەر بۆیەش زیندانی كرا.
سێ منداڵە بچووكەكەی لەگەڵ خەزوورەكانیان مانەوە.
ئەلدیەب ئاشكرای كرد لەگەڵ دەیان ژنی دیكە لە خانەیەكدا ڕاگیراون، ئەوەندە قەرەباڵغ بوون كە بە نۆرە وەستاون و پاڵكەوتوون، بە توندی پێكەوە كۆبوونەتەوە و لە ژیاندا ماون. شەش ژنی دیكە لەگەڵیدا بە زیندانی مانەوە و هەندێكی دیكەش دەهاتن و دەچوون.
یەكێك لەو ژنانەی لەگەڵی زیندانی كراوە بەناوی عەزاب، ئاماژەی بەوە كردووە، ڕێگەی چوونە ژوورەوە بۆ ئامێرەكانی حەمام، ڕووناكی فلۆرۆسەنت بەردەوام بووە و كەم دەخەون. ئەو كچە لە ترسی تۆڵەسەندنەوە داوای كردووە تەنها بە ناوی یەكەمی خۆی بناسرێتەوە.
ئەلدیەب گووتی: ئەو ژنانەی ئازاد دەكران یان دەگوازرانەوە جلی ژێرەوە و بیجامەكانیان بۆ ئەوانەی ماونەتەوە بەجێهێشتووە. ئەو و عەزاب ڕایانگەیاندووە ئەوان لەنێو لایەنی كەم ١٥ ژن دان كە پەیوەندییان بە مانگرتن لە خواردنەوە كردووە.
ئەلدیەب ئاماژەی زیاتر ئازارەكانی دەدركێنێت و دەڵێت: ئەو بەستراوەتەوە و بە تەزووی كارەبا ئەشكەنجە دراوە، ئەوەندە لێی دراوە هێشتاش كە بیری دێتەوە گیانی دەلەرزێت. تاكە ڕزگاری ئەو خەو بوو.
وەك خۆی دەیگێڕێتەوە: “تەنها خەونمان بە بینینی منداڵەكانمانەوە دەبینی”.
عەزاب ئاماژەی بەوەش دا، دوای ئازادبوونی ساڵێكیان پێ چووە تا منداڵەكانی بدۆزێتەوە، كە لەگەڵ هاوسەرەكەی پێشوویدا دەژیا. بچووكترینیان نەیناسیەوە.
سەبارەت بە تەمیم، ئەو و كوڕەكەی بارا لە مانگی ئایاری ٢٠١٥ لە چوارچێوەی گرێبەستی گۆڕینەوە ئازادكران. یاخیبووان تەرمی چوار بەرپرسی باڵای ڕژێم و نزیكەی 12 هەزار دۆلاریان ڕادەستی هاوسەرەكەی كردووەتەوە، بەپێی وتەی هاوسەرەكەی كە ڕایگەیاندووە یارمەتی دانوستاندنەكانی ئاڵوگۆڕكردنەكەی داوە.
ئەو شەوە تەمیم و بارا بۆ هەڵگرتنی منداڵەكانی تریان چوون بۆ خانەی هەتیوان وەك خۆیان ئاماژەی پێ دەدەن، كاتێك گەیشتن، گوێی لە سێ دەنگ بووە و بینیویەتی منداڵەكانی ڕادەكەۆ تا لە باوەشی بگرن.
