دكتۆر نیار محی الدین
مامۆستا لە زانكۆی سۆران
وەک دیارە لە دوای ساڵی ٢٠٠٣ وە تاکو ئێستا نوخبەی سیاسیی شیعەی عێراق هێزێکی سەرەکین لە داڕشتنی سیاسەت و ستراتیجیەتی پرۆسەی سیاسی لە عێراق. ئەم دەستەبژێرە لە پارتە سیاسییە گەورەکان، دامەزراوە ئاینییەکان، گروپەکانی سەر بە میلیشیاکان و کەسایەتییە ئابوورییە بەئەزموونەکان پێکهاتوون. هەموویان پێکەوە هەوڵ دەدەن دەسەڵات و نفووزی خۆیان لەناو دەوڵەتی عێراقدا بەهێز و جێگیر بکەن. ئامانجی سەرەکیی ئەوان پاراستنی هەژموونی سیاسیی درێژخایەنی خۆیانن و ڕێگریکردنە لە زیندووکردنەوەی حوکمی دیکتاتۆری سوننە و ڕێکخستن و بەڕێوەبردنی کێبڕکێی نێوان لایەنە شیعەکانن.
لێرەدا بە کورتی ئاماژە بە سێ ئامانجە ستراتیژییەکانیان دەکەین
１- نوخبەی سیاسیی شیعەی عێراق جەخت لەسەر کۆنتڕۆڵکردنی دامەزراوەکانی دەوڵەت دەکاتەوە بە ئامانجی تەرخانکردنی سەرچاوەکان و بەدەستهێنانی متمانەی درێژخایەن بەمەبەستی مسۆگەرکردنی مانەوەی هەژموونی خۆیان. بۆ ئەو ئامانجە هەمیشە کاردەکەن بۆ زاڵبوون بەسەر دەسەڵاتی جێبەجێکردن، دامەزراوە دادوەری و ئەمنییەکان و بەڕێوەبردنی وەزارەتە گرنگەکانی وەک نەوت و دارایی و ناوخۆ. ئەم ستراتیژە یارمەتیی کەسایەتییە نوخبەکان دەدات دەسەڵاتی سیاسیان جێگیر بکەن و کاریگەریی خۆیان لە سەر سێکتەرە ئابووری و کۆمەڵایەتی و ئەمنیەکانەوە بەهێز بکەن.
２- ئامانجێکی تریان پاراستنی ئاسایش و ناسنامەی کۆمەڵگەی شیعەیە لە ژینگەیەکی ناجێگیری ناوەخۆییدا. بۆ نموونە گرتنەبەری سیاسەتی پەراوێزخستن و خۆزاڵکردن بەرامبەر هەموو ئەوانەی ڕۆژگارێک بەعسی بوون یان هەژموونی سونە و کوردەکان. ئەمەش ئەو سیاسەتەیە کە بەردەوام هەوڵیانداوە نوێنەرایەتیە شیعەکان لە سوپا و هێزە ئەمنییەکاندا زیاد بکەن. ئەمەش یارمەتیدەر بووە لە دروستکردنی پەیوەندییەکی نزیک لەنێوان نوخبەی سیاسیی شیعەکان و گروپە چەکدارەکان، بەتایبەتی ئەوانەی لە ژێر دەسەڵاتی حەشدی شەعبیدا کار دەکەن.
３- لەسەر ئاستی ئیقلیمی، نوخبەی سیاسی شیعەی عێراق هەوڵ دەدەن سەروەریی وڵات لەگەڵ فشارە دەرەکییەکاندا هاوسەنگ بکەن، بەتایبەتی لەگەڵ ئێران و ئەمەریکا. هەرچەندە هەندێک لە لایەنەکان بیروڕای جیاوازیان هەیە، بەڵام بەشێکیان هەوڵ دەدەن خۆیان لە ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ لەگەڵ هەردووکیان بەدوور بگرن و ناڕوونیی ستراتیژی بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانیان پەسەند بکەن. ئەم هاوسەنگییە لۆژیکێکی واقیعی پەیڕەو دەکات، جەخت دەکاتە سەر مانەوە و بەهێزبوونیان لەو ژینگە کێبڕکێیە ناوچەییەدا بەتایبەت لە نێوان ئەمریکا و ئێران.
بە شێوەیەکی گشتی، نوخبەی سیاسیی شیعەی عێراق زیاتر پاڵنەری پاراستنی دەسەڵات و نفووزی خۆیانن نەک پاراستنی ئەو ئایدۆلۆژیەی کە بڕوایان پێی هەیە. بە کورتی ئامانجەکانیان بریتییە لە کۆنتڕۆڵکردنی دامەزراوەکان، دەستەبەرکردنی ئاسایش و پاراستنی هاوسەنگیی ستراتیجی لە پێناو مانەوەی خۆیان.
بەڵام وەک تێبینی کردن لە وتەکەی مارک ساڤایا، نوێنەری دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە عێراق داهاتووی دەسەڵاتی نوخبەی سیاسی شیعەی عێراق درێژە ناکێشێت، چونکە لەلایەکەوە “ئەمریکا ڤیتۆی هەیە لەسەر بەشداریی گرووپی “عەسائیبی ئەهلی حەق” لە کابینەی داهاتووی حکوومەتدا. بە هەموو شێوەیەک دژی ئەوەیە کە ئەم گروپە پشکی هەبێت یان هیچ وەزارەت و پلە و پۆستێکی باڵا لە حکوومەتی نوێی عێراقدا وەربگرن”. بەگشتی ئامانج ڕێگەگرتنە لە گرووپە چەکدارە شیعەکان بەتایبەت ئەو لایەنانەی لە دەرەوەی چوارچێوەی یاسا کار دەکەن، کە بوونەتە بەربەست لەبەردەم پڕۆسەی سیاسی و پێکهێنانی حکوومەتدا.
لەلایەکی ترەوە، لەماوەی دەسەلاتی ئەو نوخبەیە، ‘عێراق لە ئێستادا لەژێر باری قورسی دەیان ملیار دۆلار قەرزی ناوخۆیی و دەرەکیدا دەناڵێنێت’، کە ئەمەش بووەتە یەکێک لە گەورەترین مەترسییەکان بۆ سەر سەقامگیریی ئابووری و سیاسیی و کۆمەڵایەتی ئەو وڵاتە. کە بەشێکی زۆری ئەو قەرزانە لە ئەنجامی گەندەڵی، خەرجی میلیشیایەکان، شوشتنەوەی پارە، گرێبەستی وەهمی، فێڵکردن لە یاسا، کەمیی خزمەتگوزاری، بێکاری، دواکەوتوویی، هەژاری، نایەکسانی و ستەمەوە بووە، لەبری ئەوەی لە پڕۆژەی وەبەرهێنان و ئاوەدانکردنەوەدا خەرجیان بکەن. بۆیە نوێیەری ئیدارەی ترامپ پێیوایە “ئەم دۆخانە ئاسەواری ئەو کەسانەیە کە گەندەڵییان لەسەر خاکی عێراق بڵاوکردووەتەوە” و پێیان دەڵێ “کاتتان کۆتاییهات و کاتی عێراق و عێراقییەکان دەستی پێکرد.”
لە کۆتایدا دەتوانین بڵێین، ئەم پەیامە هەنگاوێکە بۆ کەمکردنەوەی هەژموونی ئەو گرووپانەی کە ئەمەریکا بە هەڕەشە بۆ سەر بەرژەوەندی وڵاتیان دەبینێت. هەروەها فشارێکی گەورەیە لەسەر هێزە سیاسییە براوەکان بەتایبەت چوارچێوەی هەماهەنگی بۆ دوورخستنەوەی ئەو لایەنانەی کە ئەمریکا سزای خستوونەتە سەر. بۆیە ئەم ستراتیژیەی نوێیەری ئیدارەی ترامپ ڕاستەوخۆ لێدانە لە ئامانجە ستراتیژییەکان و نفووز و پێگەی داهاتووی ئەو نوخبە سیاسیە شیعەی کە لە ناو جومگەکانی دەوڵەتی عێراقدا باڵادەستن.
