كامەران ئیبراهیم شێروانی
ئاو سەرچاوەی سەرەكیی ژیان و بزوێنەری هەموو كەرتە جیاوازەكانی كۆمەڵگەیە، لەم سۆنگەیەوە دروستكردن و بنیاتنانی بەنداو و پۆندی بچووك وەك یەكێك لە كاریگەرترین ڕێگاچارەكان دادەنرێت بۆ پاراستنی سامانی ئاو و ڕووبەڕووبوونەوەی گۆڕانكارییەكانی كەشوهەوا. پڕۆسەی گلدانەوەی ئاو لە ڕێگەی ئەم پۆندانەوە، یارمەتیدەرێكی سەرەكییە بۆ كۆكردنەوەی ئاوی باران و ڕێگریكردن لە بەفیڕۆچوونی ئەو بڕە زۆرە ئاوەی كە ساڵانە لە وەرزی زستاندا دەبارێت. هەروەها ڕۆڵێكی گرنگ دەبینێت لە بەرزكردنەوەی ئاستی ئاوی ژێر زەوی و زیندووكردنەوەی كانیاوەكان، ئەمەش ڕاستەوخۆ دەبێتە هۆی كەمكردنەوەی كاریگەرییە نەرێنییەكانی گۆڕانی كەشوهەوا و ڕێگریكردن لەو لافاوە وێرانكەرانەی كە دەبنە مەترسی بۆ سەر ناوچەكە، هاوكات دەبێتە هۆی شێداركردنی هەوا و زیادبوونی ڕووبەری سەوزایی و دارستانەكان لە دەوروبەری ئەو ناوچانەدا.
لەلایەكی دیكەوە، ئەم پۆند و بەنداوانە كاریگەرییەكی ڕاستەوخۆ و یەكلاكەرەوەیان لەسەر كەرتی كشتوكاڵ و ئاژەڵداری هەیە، بەو پێیەی دەبنە سەرچاوەیەكی هەمیشەیی بۆ دابینكردنی ئاوی پێویست بۆ ئاودێری لە وەرزە وشكەكاندا. ئەمەش هانی جووتیاران دەدات كە ڕووبەری چاندن فراوان بكەن و جۆری بەرهەمەكانیان هەمەچەشن بكەن، كە دواجار دەبێتە هۆی زیادبوونی بەرهەمی ناوخۆیی و كەمكردنەوەی پشتبەستن بە بەرهەمی دەرەكی. هاوكات لە بواری ئاژەڵداریدا، كێشەی نەبوونی ئاو بۆ مەڕوماڵات و ئاژەڵەكان چارەسەر دەكات و دەرفەت دەڕەخسێنێت بۆ پەرەپێدانی سامانی ماسی كە سەرچاوەیەكی گرنگی خۆراكی و ئابوورییە؛ هەموو ئەمانەش بەیەكەوە دەبنە هۆی بووژانەوەی ئابووریی ناوچەكە و زیادبوونی داهاتی تاك و ڕەخساندنی هەلی كار بۆ گەنجان و دانیشتووانی ناوچەكە.
لە ڕووی كۆمەڵایەتی و گەشتیاریشەوە، بوونی ئەم بەنداو و پۆندانە ڕۆڵێكی گرنگ دەبینن لە جێگیربوونی دانیشتووانی گوندەكان و ڕێگریكردن لە كۆچی خەڵك بۆ شارەكان، چونكە كاتێك ئاو هەبوو، ژیان و بژێوی لە گوندەكاندا بەردەوام دەبێت. جگە لەوەش، دیمەنی جوانی ئاو و سەوزایی دەوروبەری پۆندەكان دەبێتە هۆی ڕاكێشانی گەشتیاران و دروستبوونی ناوچەی گەشتیاریی دڵڕفێن، ئەمەش جووڵەیەكی بازرگانی دەخاتە بازاڕی ناوچەكەوە و وادەكات خەڵكی ناوچەكە بتوانن بەرهەمە دەستی و خۆراكییەكانیان بە گەشتیاران بفرۆشن، بەمەش سوودێكی دوولایەنە لە ڕووی ئابووری و كۆمەڵایەتییەوە بەدەست دێت و ژینگەی ناوچەكەش پارێزراوتر دەبێت.
سەبارەت بە هەرێمی كوردستانیش، لەم ساڵانەی دواییدا حكومەتی هەرێم، سەرەڕای هەموو قەیرانەكان و نەهاتنی بودجە لە بەغدا و ڕاگرتنی هەناردەی نەوتی هەرێم بۆ بازاڕەكانی جیهان، هەنگاوی زۆر جدی و ستراتیژیی ناوە لەم بوارەدا و گرنگییەكی تایبەتی بە دروستكردنی بەنداو و پۆندەكان داوە وەك بەشێك لە پلانی پاراستنی ئاسایشی ئاو. لە ئێستادا چەندین بەنداو و پۆندی بچووك و مامناوەند لە ناوچە جیاوازەكانی هەرێم تەواو كراون و كەوتوونەتە خزمەت جووتیاران و هاووڵاتیانەوە، كە كاریگەریی ئەم پۆند و بەنداوانە لە ڕێگەگرتن لە دروستبوونی لافاو و ماڵوێرانی وەك ساڵانی پێشتر بە ڕوونی دیار بوو، هەروەها چەندین پڕۆژەی دیكەش لە قۆناغی جێبەجێكردندان و كاركردن تێیاندا بەردەوامە. جگە لەوانەش، حكومەت لە ڕێگەی وەزارەتی پەیوەندیدارەوە پلانی بۆ دەیان پۆند و بەنداوی دیكە داناوە و دیزاین و نەخشەسازییان بۆ تەواو كراوە و ئامادەن بۆ ئەوەی لە ئایندەیەكی نزیكدا دەست بە دروستكردنیان بكرێت. لە چوارچێوەی ئەم هەوڵانەشدا، دەكرێت بەرنامەكە بە جۆرێك فراوان بكرێت و وای لێبكرێت كە لە كوردستان هەر گوندێك یاخود چەند گوندێكی جیران پۆندێكی بچوكی تایبەت بەخۆیان هەبێت تاكو ببێتە هۆی دابینكردنی سەرچاوەی ئاوی سەربەخۆ بۆ گوندەكە لە پاڵ كانیاوەكان، كە هەموو ئەمانە نیشانەی ئەوەن هەرێمی كوردستان بەرەو قۆناغێكی نوێی ئاوەدانی و مسۆگەركردنی ئاسایشی ئاو هەنگاو دەنێت.
