شیكارییەكی یاسایی بۆ هێرشكردنە سەر هەڵگرانی ئاڵای كوردستان
سەنار شێرۆكی – ماستەر لە یاسای گشتی :
ڕووداوی هێرشكردنە سەر گەنجێكی كورد لە دووزخورماتوو لە لایەن چەند سەربازێكی سوپای عێراقەوە، تەنیا لەبەر ئەوەی ئاڵای كوردستانی هەڵگرتبوو، زیاتر لە ڕووداوێكی ئەمنی، پێشهاتێكی مەترسیدارە كە ڕەهەندی یاسایی و دەستووریی قووڵی هەیە. ئەم كردەوەیە تەنیا دەستدرێژی نییە بۆ سەر تاكەكەسێك، بەڵكوو هێرشە بۆ سەر ئەو بنەما و بەهایانەی كە عێراقی فیدراڵی لەسەری دامەزراوە. بۆ تێگەیشتن لە قووڵایی ئەم پێشێلكارییە، پێویستە لە سێ ڕوانگەی سەرەكیی دەستوورییەوە شیكاری بۆ بكەین .
یەكەم: شەرعییەتی دەستووریی ئاڵای كوردستان :
یەكەم پرسیار كە دێتە ئاراوە ئەوەیە: ئایا ئاڵای كوردستان لە چوارچێوەی دەوڵەتی عێراقدا یاساییە؟ وەڵامەكە بە شێوەیەكی ڕوون و یەكلاكەرەوە لە دەستووری ٢٠٠٥ی عێراقدا هاتووە. ماددەی (١٢١)، بڕگەی (چوارەم)ی دەستوور بەئاشكرا دەڵێت:
“هەرێمەكان مافی ئەوەیان هەیە دەستوورێكی تایبەت بە خۆیان دابنێن كە… ئاڵای هەرێم و هێما فەرمییەكانی دیاری بكات.”
ئەم دەقە دەستوورییە چەند ڕاستییەكی گرنگ دەچەسپێنێت:
دانپێدانانی فەرمی: ئاڵای كوردستان ئاڵایەكی فەرمیی هەرێمێكی دانپێدانراوی دەستوورییە. ئەو ئاڵایە تەنیا پارچە قوماشێك نییە، بەڵكوو هێمایەكی یاساییە كە شەرعییەتی خۆی لە باڵاترین بەڵگەنامەی یاسایی وڵاتەوە (دەستوور) وەرگرتووە.
ناسنامەی فیدراڵی: بوونی ئاڵای هەرێم لەپاڵ ئاڵای فیدراڵیدا، نیشانەی سرووشتی فیدراڵیی دەوڵەتە. سووكایەتیكردن بە ئاڵای هەرێم، سووكایەتیكردنە بەو سیستەمە فیدراڵییەی كە هەموو پێكهاتەكانی عێراق لەسەری ڕێككەوتوون.
كەواتە، هێرشكردنە سەر كەسێك لەبەر هەڵگرتنی ئاڵای كوردستان، لە ڕووی یاساییەوە، هێرشكردنە سەر خودی دەستوور و ئەو بنەمایانەیە كە عێراقی نوێی لەسەر بنیات نراوە.
دووەم: پێشێلكردنی مافە بنەڕەتییەكانی مرۆڤ :
ئەم كردەوەیە پێشێلكارییەكی زەقی كۆمەڵێك مافی بنەڕەتیی مرۆڤە كە دەستووری عێراق مسۆگەری كردوون. ئەم مافانە تەنیا بۆ پێكهاتەیەك نین، بەڵكوو بۆ هەموو “عێراقییەك”ن:
پێشێلكردنی مافی یەكسانی (ماددەی ١٤): دەستوور دەڵێت: “عێراقییەكان لە بەردەم یاسادا یەكسانن بەبێ جیاوازی لەسەر بنەمای… نەتەوە…”. كاتێك گەنجێك تەنیا لەبەر ئەوەی كوردە و هێمایەكی نەتەوەیی خۆی هەڵگرتووە دەكرێتە ئامانج، ئەمە بە كردەوە پێشێلكردنی بنەمای یەكسانییە.
پێشێلكردنی كەرامەتی مرۆڤ (ماددەی ٣٧/یەكەم/أ): دەستوور جەخت دەكاتەوە كە “ئازادیی مرۆڤ و كەرامەتی پارێزراوە.” لێدان و سووكایەتیكردن بە هاووڵاتییەك لەسەر شەقام، ڕاستەوخۆ پێشێلكردنی كەرامەتی مرۆڤە كە دەستوور وەك بەهایەكی باڵا دای ناوە.
پێشێلكردنی مافی ئازادیی دەربڕین (ماددەی ٣٨): هەڵگرتنی ئاڵا شێوازێكە لە شێوازەكانی دەربڕینی ناسنامە و بۆچوون. هەرچەندە ئەم مافە ڕەها نییە، بەڵام سنوورداركردنی نابێت بە شێوەی توندوتیژی و لە لایەن كەسانی نافەرمییەوە بێت.
