هونهر مهحموود
سەرۆکایەتی کۆماری عێراق پایەیەکی دەستوورییە کە ڕەنگدانەوەی هاوسەنگی سیاسی و نیشتمانییە لە نێوان پێکهاتە هەمەچەشنەکانیدا. ئەگەر نێچیرڤان بارزانی ئەم هەڵوێستە بگرێتە ئەستۆ، دیمەنی سیاسی عێراق بە لەبەرچاوگرتنی ئەزمونی سیاسی بەرفراوان و پەیوەندییە بەرفراوانەکانی لەگەڵ ئەکتەرە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکان و گرنگی ڕەمزی پێگەی خۆی وەک سەرکردەیەکی دیاری کورد، شاهیدی گۆڕانکاری بە هەردوو ڕەهەندی ناوخۆیی و ناوچەیی دەبێت.
پاشخانی سیاسی
- نێچیرڤان بارزانی یەکێکە لە کەسایەتییە سیاسییە دیارەکانی هەرێمی کوردستان، چەند خولێک وەک سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان بووە، دواتریش سەرۆکی هەرێمی کوردستان بووە.
- تایبەتمەندە بە گوتارێکی سیاسی کە مەیلی بەرەو هاوسەنگی و پراگماتیزمە، جەخت لەسەر دیالۆگ دەکاتەوە بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییەکانی نێوان بەغدا و هەولێر.
- پەیوەندییە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکانی، بەتایبەتی لەگەڵ تورکیا، ئێران و ئەمریکا، وا دەکات ڕۆڵی نێوەندگیری لە پرسە ئاڵۆزەکاندا بگێڕێت.
کاریگەرییە ناوخۆییەکان - پتەوکردنی دیالۆگی نیشتیمانی: نێچیرڤان بارزانی توانای کەمکردنەوەی گرژییەکانی هەیە لە نێوان فراکسیۆنە عێراقییەکان لەڕێگەی گوتارێکی گشتگیرەوە کە تیشک دەخاتە سەر شەراکەتی نیشتمانی.
- پەیوەندی لەگەڵ بەغدا: ئەزموونی ئەو لە بەڕێوەبردنی پرسە مشتومڕاوییەکان لەگەڵ حکومەتی فیدراڵی دەتوانێت یارمەتیدەر بێت لە دۆزینەوەی چارەسەری کردەیی بۆ پرسەکانی نەوت و بودجە و ناوچە جێناکۆکەکان.
- سەقامگیری سیاسی: هەبوونی کەسایەتییەکی کوردی لەسەر بنەمای تەوافوق لە پۆستی سەرۆکایەتی كۆمار دەتوانێت ببێتە هۆی بەهێزکردنی متمانە لە نێوان کوتلە جیاوازەکان و هەستێکی زیاتر بە کورد دەبەخشێت بۆ نوێنەرایەتی نەتەوەیی.
کاریگەرییە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکان
- پەیوەندییە هەرێمییەکان: بارزانی تۆڕێکی بەهێزی پەیوەندییەکانی لەگەڵ وڵاتانی دراوسێدا هەیە، ئەمەش دەتوانێت کاریگەری ئەرێنی لەسەر ڕۆڵی عێراق وەک پردێک لە نێوان زلهێزە ناوچەییە ڕکابەرەکاندا هەبێت.
- ڕۆڵی نێودەوڵەتی: لە سایەی کراوەییەکەی بەرامبەر کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، توانی بەشداری بکات لە بەرزکردنەوەی وێنەی عێراق وەک وڵاتێک کە هەوڵی سەقامگیری و کرانەوەی ئابووری و سیاسی دەدات.
تەحەددیاتەکان - ژینگەی سیاسی ئاڵۆز: دابەشبوونە ناوخۆییەکانی نێوان هێزە شیعە و سوننە و کوردەکان وەک تەحەدایەک بۆ هەر سەرۆکێک دەمێنێتەوە.
- فشارە هەرێمییەکان: عێراق ڕووبەڕووی دەستێوەردانی ئاڵۆزی ناوچەیی دەبێتەوە، کە پێویستی بە پلەیەکی بەرزی لێهاتوویی هەیە لە هاوسەنگکردنی بەرژەوەندییە ناکۆکەکان.
- پرسە ئابووری و ئەمنییەکان: قەیرانە ئابووری و ئەمنییەکانی بەردەوام هەر سەرۆکێک دەخاتە بەردەم بەرپرسیارێتییەکی بەرچاو کە داوای چارەسەری داهێنەرانە دەکات.
لە کۆتا
دیاریکردنی نێچیرڤان بارزانی بۆ پۆستی سەرۆکایەتی کۆماری عێراق دەرفەتی بەهێزکردنی دیالۆگی نیشتمانی و فراوانکردنی ڕۆڵی ناوچەیی و نێودەوڵەتیی عێراق دەهێنێتە ئاراوە. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ڕووبەڕووی تەحەدای ئاڵۆز دەبێتەوە کە پێویستی بە سەرکردایەتییەکی ژیرانە و توانای بنیاتنانی کۆدەنگییەکی فراوان هەیە. بەم شێوەیە ئەم سیناریۆیە ڕەنگدانەوەی ئەگەری کردنەوەی لاپەڕەیەکی نوێیە لە مێژووی سیاسی عێراقدا، لەسەر بنەمای هاوسەنگی و هاوبەشی نێوان پێکهاتە جیاوازەکانی.
