تێكچوونی دڵەڕاوكێ

ماریا رەمەزان عومەر حسێن
سوپاس بۆ ئەم دەرفەتە بۆ ئەوەی بتوانم قسە بكەم دەربارەی بابەتێك كە دەست دەخاتە سەر ژیانی ملیۆنان كەس، بەڵام زۆر جار بە هەڵە تێگەیشتن دەمێنێتەوە، تێكچوونی دڵەڕاوكێ، مەبەستم سادە و بەپەلەیە، بۆ ئەوەی ڕوونی بكەمەوە كە ئەم بارودۆخانە چین، چۆن گەشە دەكەن، چۆن كاریگەرییان لەسەر ژیانی خەڵك هەیە و چ هەنگاوێكی كاریگەر دەتوانین بنێین بە تاك و بە كۆمەڵ بۆ كەمكردنەوەی بارگرانییان.
تێز: تێكچوونی دڵەڕاوكێ حاڵەتێكی باوی تەندروستی دەروونییە كە چارەسەر دەكرێت و بە ترس یان نیگەرانی زۆر تایبەتمەندە، تێگەیشتن لە فۆرم، هۆكار، نیشانەكان و چارەسەرەكانیان زۆر گرنگە بۆ كەمكردنەوەی ئازار و باشتركردنی دەرئەنجامەكان بۆ ئەوانەی تووشی دەبن.
با بە پێناسەكردنی بابەتەكە دەست پێبكەین.
دڵەڕاوكێ وەڵامێكی ئاسایی و هەندێكجار یارمەتیدەری مرۆڤە بۆ هەڕەشە، كاتێك ئەو وەڵامە زیادەڕەوی دەكات و بەردەوام دەبێت و دەستوەردان لە كاركردنی ڕۆژانە دەكات، دەبێتە كێشەیەكی كلینیكی، زاراوەی تێكچوونی دڵەڕاوكێ ئاماژەیە بۆ كۆمەڵێك حاڵەتی تەندروستی دەروونی لەنێوانیاندا نەخۆشی دڵەڕاوكێی و تێكچوونی ترس كە بە نیگەرانی ناڕێژەیی، ترس و دووركەوتنەوە لە ڕەفتارەكان (GAD)گشتگیر
دیاریكراون كە دەبنە هۆی نارەحەتی یان تێكچوونی بەرچاو.
دوو فۆڕمی باو لەبەرچاو دەگرین.
نەخۆشی دڵەڕاوكێی گشتی برییتیە لە نیگەرانی بەردەوام و زیادەڕۆیی لە چەندین بواردا-كار، تەندروستی، دارایی بۆ ماوەی شەش مانگ یان زیاتر نەخۆشی ترس و دڵەڕاوكێ بە هێرشی ترس و دڵەڕاوكێی دووبارە و چاوەڕوان نەكراو دەناسرێتەوە هەڵكشانی لەناكاوی ترسی توند كە نیشانە جەستەییەكانی وەك لێدانی دڵ، هەناسە تەنگی و سەرگێژخواردنی لەگەڵدایە. فۆڕمی دیكەش هەن تێكچوونی دڵەڕاوكێی جیابوونەوە و موتیزمی هەڵبژێردراو-بەڵام هەموویان هەمان ناوەڕۆكیان هەیە، ترس و دڵەڕاوكێ كە لە واقیعی هەڕەشەكە تێدەپەڕن و كاركردنی ڕۆژانە تێكدەدەن.
بۆچی تێكچوونی دڵەڕاوكێ ڕوودەدات؟
لە كارلێكی ئاڵۆزی هۆكارە بایۆلۆژی و دەروونی و ژینگەییەكاندایە. لە ڕووی بایۆلۆژییەوە، هەندێك كەس مەیلی بۆماوەیی بە میرات دەگرن و ناهاوسەنگی كیمیایی دەماری یان جیاوازی لە بازنەكانی مێشكدا نیشان دەدەن بەتایبەتی لەو ناوچانەی كە بەشدارن لە دیاریكردنی هەڕەشە، لەڕووی دەروونییەوە، شێوازی بیركردنەوەی بەربڵاو-كارەساتباركەر،بەرگەنەگرتنی نادڵنیایی، ستراتیژییەكانی رووبەڕووبوونەوەی ڕەق دەتوانن دڵەڕاوكێ بپارێزن و گەورەیان بكەن، لە ڕووی ژینگەییەوە سترێسەكانی ژیان، زەبر و زەنگ، نەخۆشی درێژخایەن و بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكان زۆر جار وەكو هۆكارێك كاردەكەن، كاتێك ئەم هۆكارانە كۆدەبنەوە، زەمینەیەكی بە پیت بۆ دڵەڕاوكێ دروست دەكەن كە ببێتە درێژ خایەن و كەمئەندامكەر.
ئەو كەسانەی كە نەخۆشی دڵەڕاوكێیان هەیە بە شێوەیەكی باو تووشی نائارامی، گرژی ماسولكەكان، تێكچوونی خەو، كێشەی تەركیزكردن و كۆمەڵێك گلەیی جەستەیی دەبن- لە سەرئێشە تا ناڕەحەتی گەدە و ڕیخۆڵە، ئەم نیشانانە ئەدای كاركردن لە شوێنی كار و قوتابخانەدا دەشێوێنن و پەیوەندییەكان دەشێوێنن و كوالیتی ژیان كەم دەكەنەوە، هەروەها زۆرجار تێكچوونی دڵەڕاوكێ هاونەخۆشی لەگەڵ خەمۆكی و خراپ بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكانە، ئەمەش هەم دەستنیشانكردن و هەم چارەسەركردن ئاڵۆز دەكات.
دەستنیشانكردن بەندە بە هەڵسەنگاندنی كلینیكی ورد بە بەكارهێنانی پێوەرە ستانداردەكان پیشەییەكانی تەندروستی جۆری نیشانەكان، ماوەی نیشانەكان، توندی و كاریگەری كارایی هەڵدەسەنگێنن لە هەمان كاتدا هۆكارە پزیشكییەكان یان دڵەڕاوكێی ماددە هۆشبەرەكان GAD-7 ڕەتدەكەنەوە، ئامرازەكانی سكرینكردن-پرسیارنامەی كورت
وەك یارمەتی ژماردن و ڕێنماییكردنی هەنگاوەكانی داهاتوو دەدەن.
ئەوەی جێگەی دڵخۆشییە، نەخۆشی دڵەڕاوكێ چارەسەر دەكرێت كاریگەرترین ڕێگاكان چارەسەری دەروونی، دەرمان لە كاتی گونجاودا و ستراتیژییەكانی خۆبەڕێوەبردنی پراكتیكی تێكەڵ دەكەن.
(CBT)-چارەسەری دەروونی: چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی ستانداردی زێڕینە
سی بی تی تاكەكان ئامادە دەكات بۆ دەستنیشانكردن و دەستكاریكردنی بیركردنەوە شێواوەكان، ڕووبەڕووبوونەوەی دۆخە دووركەوتووەكان و بنیاتنانی تواناكانی ڕووبەڕووبوونەوە، بۆ ترس و دڵەڕاوكێی كۆمەڵایەتی تایبەت بەركەوتنی ڕێنماییكراو -ڕووبەڕووبوونەوەی سیستماتیكی و پشتگیریكراو لەگەڵ هاندەرە ترساوەكان- تەكنیكێكی ناوەندی و سەلمێنراوە، ڕێگا یارمەتیدەرەكانی تر بریتین لە چارەسەری قبوڵكردن و و دەستێوەردانەكانی بنەمای وردبینی.(ACT)پابەندبوون
-دەرمان: چارەسەرە دەرمانسازییەكانی هێڵی یەكەم زۆرجار بریتین لە ڕێگریكەری و ڕێگریكەری دووبارە وەرگرتنەوەی (SSRIs)هەڵبژێردراوی وەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین بۆ كەمكردنەوەی كورتخایەن لە دڵەڕاوكێی (SNRIs)سیرۆتۆنین-نۆرۆئەپینفرین
توندی توند، ڕەنگە بەنزۆدیازیپینەكان بە وریاییەوە بەكاربهێنرێن بەهۆی مەترسییەكانی وەك وابەستەیی، دەرمانەكانی تر- وەكو بوسپیرۆن، هەندێك دژە تەشەنوج، یان بێتا -بلۆكەرەكان بۆ دڵەڕاوكێی ئەنجامدان -ڕۆڵیان هەیە لە حاڵەتە هەڵبژێردراوەكاندا.
-شێوازی ژیان و یارمەتیدانی خۆ وەرزشكردنی بەردەوام، خەوی گونجاو، مامناوەندی كافاین و كحول، پراكتیزەكردنی بەڕێوەبردنی فشار و تەكنیكەكانی ئیسراحەت (هەناسەدانی قووڵ ئیسراحەتكردنی پێشكەوتووی ماسولكەكان) پشتگیرییەكی بەنرخ پێشكەش دەكەن، پەروەردەی دەروونی و پشتیوانی هاوتاكان گۆشەگیری كەمدەكاتەوە و هاندەری داوای یارمەتییە، ئاسۆی ئەو كەسانەی كە تووشی نەخۆشی دڵەڕاوكێ بوون، بە چاوەدێری لە كاتی خۆیدا و لەسەر بنەمای بەڵگە، بەشێوەیەكی بەرچاو باشتر دەبێت، ناسینەوەی پێشوەختە و دەستێوەردان درێژخایەن سنووردار دەكات و مەترسی ئاڵۆزییەكان كەم دەكاتەوە، بەڵام بەربەستی بەرچاو ماونەتەوە: چەواشەكاری، دەستڕاگەیشتن بە خزمەتگوزارییەكانی تەندروستی دەروونی سنووردار، و بۆشایی لە هۆشیاری گشتیدا. ئەمانە سەرنەكەوتوو نین، یەكخستنی تەندروستی دەروونی لە چاوەدێری سەرەتایی فراوانكردنی بژاردەكانی چارەسەری گونجاو، جێبەجێكردنی بەرنامەكانی تەندروستی دەروونی قوتابخانە و شوێنی كار و پێشخستنی پەروەردەی گشتی هەموویان دەتوانن جیاوازییەكی پێوانەكراو دروست بكەن.
لە كۆتاییدا دەكرێت ٣ خاڵی گرنگ باس بكەین
یەكەم: بزانە كە تێكچوونی دڵەڕاوكێ نەخۆشییەكی ڕاستەقینە و چارەسەركراوە -نەك شكستی كارەكتەری.
دووەم: یارمەتی پێشوەختە بۆ ئەو كەسانەی كە ئازار دەچێژن، لە پێشینە دابنێن؛ دەستێوەردانی پێشوەختە سەختی و ژیان ڕزگار دەكات.
سێیەم: داكۆكیكردن لە سیستەم و كۆمەڵگەكان كە دەستڕاگەیشتن بە چاوەدێری كاریگەر مسۆگەر دەكەن: چارەسەری بنەمادار بە بەڵگە، دەرمانی گونجاو لە كاتی پێویستدا ،و ژینگە كۆمەڵایەتییە پشتیوانەكان.

وەڵامی دڵەڕاوكێ بدەینەوە نەك بە شەرم و بێدەنگی، بەڵكو بە زانین و بەزەیی و كردار، بەم كارە ڕێز لە كەرامەتی ئەو كەسانە دەگرین كە خەبات دەكەن و تەندروستی كۆمەڵگەكانمان بەهێزتر دەكەین.