شەفیع ئەحمەد
لە چەند هەفتەی ڕابردوودا حكوومەتی نیپاڵ 26 پلاتفۆرمی سۆشیال میدیای وەك : فەیسبووك، ئینستاگرام، یووتیووب و ، هتد فیلتێر كرد ، ئەمەش گەنجان و “نەوەی”ی نیپاڵی تووڕە كرد و لە ئەنجامدا ناڕەزایەتییەكی بەرفراوان دژی ئەم بڕیارە دروست بووە. ئەم ناڕەزایەتیانە دەرەنجام بووە هۆی ڕووخانی حكوومەتی نیپاڵ و هەواڵی ئەو ناڕەزایەتییە بە خێرایی لە سەرانسەری جیهان و بە ئێرانیشەوە سەرنجی خەڵكی بۆ لای خۆی ڕاكێشا.
چاوخشاندنێك بەسەر ئەو بابەتانەی لەسەر شۆڕش لە نیپاڵ بڵاوكراوەتنەوە، دەریدەخات كە دوو هۆكاری “فیلتێركردنی سۆشیال میدیا” و “نەسڵی Z” جێگەی سەرنجی شیكارییەكانن.
بەڵام پێناچێت دروست بیت دیاردەیەكی كۆمەڵایەتی لەسەر ڕەهەندی شۆڕش تەنیا بەم دوو هۆكارە ڕوون بكرێتەوە.
هەرچەندە فیلتێركردن ڕۆڵی لە هاندان و وروژاندنی پێكهاتنی ناڕەزایەتییەكان هەبووە، بەڵام پێناچێت فاكتەری سەرەكی بووبێت. هەروەك لە هەندێك هەواڵدا هاتووە، ناڕەزایەتییەكان كە سەرەتا ئاشتیانە بوون و تیشكیان خستە سەر هەڵوەشاندنەوەی فیلتێركردن، بەخێرایی بۆ بزووتنەوەیەكی بەربڵاو دژی گەندەڵی و نایەكسانی و بێكاری و ناكارامەیی حكوومەت گۆڕا.
بەم پێیە دەتوانرێت بڵێین فیلتێركردنی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان لە نیپاڵ تەنیا هۆكاری سەرەكی تووڕەیی و ناڕەزایەتی خەڵك بووە و هۆكاری سەرەكی ئەم ناڕەزایەتییە توندوتیژانەی كە بووە هۆی ڕووخاندنی حكوومەت لە نیپاڵ، گەندەڵی و ناكارامەیی حكومەت لە ئاستی جیاجیا بوو و ئەمەش تایبەت بە “نەوەی Z”ی نیپاڵ نییە.
بۆیە بە پێچەوانەی ئەو وێنەیەی شۆڕش لە نیپاڵ كە لە فەزای میدیایی ئێراندا دروست بووە، ئەم شۆڕشە تایبەت بە “نەوەی z” لە نیپاڵ نەبوو و نە ڕەگ و ڕیشەی لە فیلتێركردنی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكاندا هەبووە؛ بەڵام بە شێوەیەكی سروشتی نەوەی گەنجەكەی – كە نەوەی Z و ئاڵفا لەخۆدەگرێت – چالاكانە بەشدارییان لە ڕوودانی ئەم شۆڕشە و ڕووخانی حكوومەتدا كرد.
كردەوەی ناڕێكخراو و ئاژاوەی سیاسی لەسەر ئاستی جیهانی :
ناڕەزایەتییەكی هاوشێوە لە ساڵی ٢٠١٣ لە بەڕازیل ڕوویدا، كە خەڵك ڕژانە سەر شەقامەكان و ناڕەزایەتیان بەرامبەر بە بەرزبوونەوەی كرێی پاسەكان دەربڕی، بەڵام زۆری نەخایاند و بۆ كۆمەڵێك بابەتی بەرفراوانتر كە ڕەگیان لە كۆمەڵگەی بەرازیلدا داكوتابوو، وەك: نایەكسانی، گەندەڵی و نەبوونی خزمەتگوزارییە گشتیەكان گۆڕاو و لەوێشدا پلاتفۆرمی سۆشیال میدیا، نەك ڕێكخراوە سیاسییەكان، ڕۆڵیان هەبوو لە هەماهەنگیكردنی خۆپیشاندەران و لە ڕێگەی ئەوانەوە خەڵك هەماهەنگی لەگەڵ یەكتردا دەكرد.
ئەم شێوازە لە ناڕەزایەتییەكان لە ماوەی دەیەی ڕابردوودا، نەك تەنیا لە نیپاڵ یان بەڕازیل، بەڵكو لە وڵاتانی دیكەی وەك ئەمریكا، توركیا یان فەرەنساشدا بەدی دەكرێت. لە هەموو ئەم نموونانەدا، ناڕەزایەتییەكان بە پرسگەلێكی بەڕواڵەت بچووك دەستی پێكرد، بەڵام بە ڕەنگدانەوە لەسەر پرسە گشتییەكان و بێمتمانەیی زیاتر بە حكوومەت و سەركردە سیاسییەكان گەشەی كرد و لە هەموویاندا حكوومەتەكان نەیانتوانی پێشبینی ئەم ناڕەزایەتیانە بكەن؛ ئەمەش نوێنەرایەتی جۆرێك لە “ئاژاوەی سیاسی” لە هەموو جیهاندا دەكات.
یەكێك لە هۆكارەكانی ئەم ئاژاوەگێڕییە، یان بە واتایەكی تر پێشبینینەكردنی ڕووداوە كۆمەڵایەتییەكان، پەرەسەندنی تۆڕەكۆمەڵایەتییەكان و دروستكردنی پەیوەندی ئاسۆیی نوێ لەنێوان مرۆڤەكاندا لە ڕێگەی ئەو پلاتفۆرمانانەوە، كە بووەتە هۆی گۆڕانكاری لە ژینگەی زانیارییەكانیاندا. هەروەك مارگێتز و هاوكارەكانی لە كتێبی “ئاژاوەی سیاسی”دا نیشانیان داوە، ئەم پەیوەندییە ئاسۆییانەی و گۆڕینی ژینگەی زانیاریەكان ،كاریگەرییان لەسەر هەڵسوكەوتی بەشداریكردنی تاكەكان هەیە، ئەمەش وایكردووە پێشبینیكردنی ڕەفتارەكانیان قورستر بێت.
ئەوەی لە نیپاڵ ڕوویدا، باندۆر و كاریگەری پێشبینینەكردنی ڕووداوە كۆمەڵایەتییەكانی سەردەمی مۆدێرنیشی لەسەرە. كەواتە هەرچەندە فیلتێركردنی تۆڕەكۆمەڵایەتییەكان تەنیا ڕۆڵی بزوێنەری لە ڕوودانی ئەو شۆڕشەدا هەبووە و هۆكاری ئەو شۆڕشە نەبووە، بەڵام ئەم تۆڕ و ڕایەڵكانە بۆ حكوومەتەكان لە ئاستێكی دیكەدا بووتنە هەڕەشە و ئەمەش وایكردووە پێشبینیكردنی ڕەفتاری خەڵك قورس بێت و دەرەنجام بۆتە هۆی پشێوی و ئاڵۆزی سیاسی لە هەموو وڵاتاندا.
پەیوەندی قووڵی نەوەی Z بە ئینتەرنێتەوە :
شۆڕشی نیپاڵ – كە بەهۆی فیلتێركردنی سۆشیال میدیاوە دەستیپێكرد – هەروەها تیشكی خستۆتە سەر ڕاستییەكی گرنگی دیكە كە ئەویش؛ سۆشیال میدیا ئەوەندە بۆ نەوەی Z گرنگە كە فیلتێركردنی دەتوانێت ببێتە هۆكار و هاندانێك بۆ شۆڕشێكی كۆمەلایەتی، سیاسی.
ئەمە دیاردەیەكی جیهانییە و حكوومەتەكانی جیهان لە مامەڵەكردن لەگەڵ پلاتفۆرمی سۆشیال میدیادا ڕووبەڕووی ئاستەنگ دەبنەوە.
نیشانەی ئەو ڕاستیەیە كە سۆشیال میدیا جێگەیەكی تایبەتی بۆ گەنجان بەتایبەت نەوەی Z هەیە؛ پێویستیەكە كە ڕەنگە كەسانی بەتەمەن و نەوەكانی پێشوو بە تەواوی لێی تێنەگەیشتوون.
بە پێچەوانەی نەوەكانی پێشوو؛ ئەمڕۆ ئینتەرنێت و سۆشیال میدیا بەشێكی دانەبڕاون لە ژیانی نەوەی گەنجە و ئەم نەوەیە لێی بێبەش ناكرێ. دیاردەیەكی جیهانییە و تایبەت نییە بە جوگرافیایەكی دیاریكراو و هەر لەبەر ئەم هۆكارە پێویستە حكوومەتەكان شێوازێكی گونجاوتر و جیاوازتر لە مامەڵەكردن لەگەڵ تەكنەلۆژیای نوێدا پەیڕەو بكەن و لە ئەزموونە جیهانییەكان لەم بوارەدا فێر بن.
