بابەتی حەوتەم: ڕۆڵی پەروەردە لە داڕشتنی عەقڵییەتی كارسازی لەناو پۆلدا
كامەڕان ئیبراهیم شێروانی
چارەسەری كێشەی بێكاری، لە گۆڕینی فەلسەفەی خوێندنی دوازدە ساڵەی ناو قوتابخانەكانەوە دەست پێ دەكات. كێشەی سەرەكیی سیستەمی پەروەردەیی ئێمە ئەوە نییە كە زانیاریی هەڵە دەبەخشێت، بەڵكو ئەوەیە كە عەقڵییەتێكی هەڵە بنیات دەنێت؛ عەقڵییەتی “چاوەڕوانی”، نەك “دەستپێشخەری”. بۆ گۆڕینی قوتابخانەكانمان لە كارگەی بەرهەمهێنانی بڕوانامەوە بۆ شوێن و لانكەی پێگەیاندنی داهێنەر و كارساز، دەتوانین پشت بە چەند هەنگاوی بنەڕەتی ببەستین كە سەرنجیان لەسەر خودی پرۆسەی فێركردنە لەناو پۆلدا.
یەكەم هەنگاو، گۆڕینی شێوازی مامەڵەكردنە لەگەڵ خودی وانەكان. پێویست ناكات وانەی نوێ بە ناوی كارسازی زیاد بكرێت، بەڵكو دەبێت ڕۆحی كارسازی لەناو هەموو وانەكاندا بچێنرێت. وانەی بیركاری ناكرێت تەنها كۆمەڵێك هاوكێشەی وشك بێت، بەڵكو دەبێت ببێتە ئامرازێك بۆ فێركردنی قوتابی لەسەر لۆژیكی شیكاركردنی كێشە و چۆنیەتی دابەشكردنی سەرچاوە سنووردارەكان، كە ئەمە كرۆكی بیركردنەوەی هەر كارسازێكە. وانەی ئەدەب و زمانەوانی، لەبری تەنها لەبەركردنی شیعر، دەبێت ببێتە مەیدانی فێربوونی هونەری گەیاندنی بیرۆكە و قەناعەتپێكردن، كە گرنگترین كارامەییە بۆ ناساندنی هەر پڕۆژەیەك. تەنانەت وانەی مێژوو دەتوانێت ببێتە سەرچاوەی فێربوونی ستراتیژی و خوێندنەوەی هۆكاری سەركەوتن و شكستی بزنسە گەورەكانی ڕابردوو.
دووەم، گۆڕینی پێوەری سەركەوتنە لە پۆلدا. تاوەكو تاكە پێوەر نمرەی تاقیكردنەوە بێت، قوتابی فێری شتێك نابێت لە دەرەوەی سنووری لەبەركردن و دووبارەكردنەوە. دەبێت سیستەمی هەڵسەنگاندن بگۆڕدرێت و گرنگیی زیاتر بە پڕۆژە بدرێت. لە قۆناغی ناوەندییەوە، دەبێت قوتابیان فێر بكرێن بە شێوەی گرووپ كار لەسەر پڕۆژەی بچووك بكەن كە كێشەیەكی ناو پۆل یان قوتابخانەكەیان چارەسەر بكات. لێرەدا، ئەوان فێری كاری بەكۆمەڵ، دابەشكردنی ئەرك، و بەرپرسیارێتی دەبن. لە قۆناغی دواناوەندیدا، دەكرێت پڕۆژەی ساڵانەیان بریتی بێت لە داڕشتنی پلانی كار بۆ بیرۆكەیەكی خەیاڵی. لێرەدا سەركەوتن بەوە ناپێورێت كە ئایا بیرۆكەكە قازانج دەكات یاخود نا، بەڵكو بەوە دەپێورێت كە قوتابییەكە تا چەند توانیویەتی بە شێوەیەكی لۆژیكی و داهێنەرانە بیر لە هەموو لایەنەكانی
پڕۆژەكەی بكاتەوە.
سێیەم، چارەسەری بنەڕەتی بۆ كێشەی نمرە و فشاری سەر زانكۆكان، كردنەوە و بەهێزكردنی ئامادەییە پیشەییەكانە. ئەم ئامادەییانە نابێت چیتر وەك بژاردەیەكی پلە دوو سەیر بكرێن، بەڵكو دەبێت ببنە ڕێڕەوێكی سەرەكی و ستراتیژی بۆ پێگەیاندنی پیشەوەری لێهاتوو و تەكنیكاری بەتوانا كە بازاڕی كار پێویستییەكی زۆری پێیانە. ڕاستییەكە ئەوەیە كە هەموو قوتابییەك حەز و پێویستیی بە خوێندنی زانكۆ نییە؛ بەڵكو بەشێكی زۆری گەنجان دەتوانن لەم ناوەندانەدا پیشەیەكی دیاریكراو فێر ببن و ڕاستەوخۆ بچنە ناو بازاڕی كارەوە یان تەنانەت كار و بزنسی بچووكی خۆیان دابمەزرێنن. ئەم هەنگاوە نەك هەر كێبڕكێی ناسروشتی لەسەر نمرە كەم دەكاتەوە، بەڵكو دەرفەت بۆ قوتابی دەڕەخسێنێت كە بەپێی ئارەزوو و توانای خۆی، نەك تەنها كۆنمرەكەی، ڕێگای داهاتووی هەڵبژێرێت. بێگومان ئەمەش پێویستی بە نوێكردنەوەی پرۆگرامەكانی خوێندن، دابینكردنی كەرەستەی پێشكەوتوو و دروستكردنی هاوبەشییەكی ڕاستەقینە هەیە لەگەڵ كەرتی تایبەت.
چوارەم و گرنگترینیان، ئاساییكردنەوەی كولتووری هەڵەكردنە. سیستەمی ئێستا هەڵەكردن وەك تاوانێك سەیر دەكات و سزاكەی كەمكردنەوەی نمرەیە. ئەمە وا دەكات قوتابی لە تاقیكردنەوەی هەر شتێكی نوێ بترسێت. لە كاتێكدا جیهانی كارسازی لەسەر بنەمای تاقیكردنەوە و هەڵەكردن و فێربوون لە شكست بنیات نراوە. مامۆستا دەبێت ببێتە ڕاهێنەرێك كە هانی قوتابی بدات بیرۆكەی نوێ تاقی بكاتەوە، تەنانەت ئەگەر سەركەوتوو نەبوو. كاتێك گەنجێك لە ماوەی دوازدە ساڵی خوێندندا فێر بوو كە شكست كۆتایی جیهان نییە، بەڵكو وێستگەیەكە بۆ فێربوون، ئەوا كاتێك خوێندن تەواو دەكات، بە بوێرییەكی زیاترەوە ڕووبەڕووی ئاڵنگارییەكانی بازاڕی كار دەبێتەوە و ئامادەیی ئەوەی تێدا دەبێت كە دەستپێشخەری بكات.
بە گرتنەبەری ئەم هەنگاوانە لەناو خودی سیستەمی پەروەردەدا، ئێمە نەوەیەك پێدەگەیەنین كە نەك هەر خاوەنی زانیارییە، بەڵكو خاوەنی عەقڵییەتێكی داهێنەر، بوێر، و چارەسەرسازە. ئەمە تەنها بیردۆزێكی جوان نییە، بەڵكو مۆدێلێكە كە وڵاتێكی وەك فینلەندا پیادەی كردووە و بەهۆیەوە بووەتە یەكێك لە پێشەنگەكانی داهێنان و كارسازی لە جیهاندا. ئەو كاتە، دەرچووی قوتابخانە لەبری ئەوەی ببێتە بار بەسەر حكومەت و بازاڕەوە، خۆی دەبێتە سەرچاوەی دۆزینەوە و دروستكردنی هەلی كاری نوێ.
بەڵام، دەبێت دان بەو ڕاستییە تاڵەدا بنێین كە جێبەجێكردنی ئەم گۆڕانكارییانە ڕووبەڕووی بەربەستێكی سیستەمیی گەورە دەبێتەوە. تا ئەو كاتەی نمرە تاكە پێوەر بێت بۆ دیاریكردنی چارەنووسی قوتابی و داهاتووی ئەكادیمی و پیشەیی، زۆر ئەستەمە بتوانین قوتابی هان بدەین لە دەرەوەی چوارچێوەی لەبەركردن بیر بكاتەوە. كاتێك وەرگیران لە زانكۆ و تەنانەت دامەزراندنیش بەندە بە كۆكردنەوەی بەرزترین نمرەوە، سروشتییە كە قوتابی و ماڵباتەكەشی هەموو فۆكەسیان لەسەر ئەو ئامانجە بێت.
بۆیە، هەر هەنگاوێك بۆ گۆڕینی فەلسەفەی ناو پۆل، دەبێت هاوتەریب بێت لەگەڵ پێداچوونەوەیەكی بنەڕەتی بە سیستەمی وەرگرتن و هەڵسەنگاندنی گشتیدا.
لە بابەتی داهاتوو، بە وردی تیشك دەخەمە سەر ڕۆڵی قۆناغی زانكۆ لە تەواوكردنی ئەم پرۆسەیە و چۆنیەتی گۆڕینی زانكۆكان بۆ ناوەندی بەرهەمهێنانی كارساز، نەك تەنها هەڵگری بڕوانامە.
