بابەتی پێنجەم: گرنگی ناوەندی ڕاهێنان و داهێنانی گەنجان
كامەران ئیبراهیم شێروانی
ناوەندی ڕاهێنان و داهێنانی گەنجان تەنها بینایەك و چەند كۆمپیوتەرێك نییە، بەڵكو كارگەیەكە بۆ پۆڵا كردنی بەهرەكان و دڵێكی لێدەرە بۆ هزری نوێ لە جەستەی ناوچەیەكدا. ئەمە ئەو مەكۆیە دوو باڵەیە كە تێیدا، لە باڵی یەكەمدا، گەنجان فێری پیشە و شارەزایی سەردەم دەبن و، لە باڵی دووەمدا، وزە پەرتەوازەكانیان دەبێتە هێزێكی داهێنەری ڕێكخراو. ئەم ناوەندە ئەو ژینگەیە كە تێیدا گەنجێكی خاوەن ئارەزوو، كە ڕەنگە تەنها خولیا و حەزێكی لە مێشكدا بێت، سەرەتا ڕاهێنانی پێویست وەردەگرێت و دواتر دەگات بە گەنجێكی تر كە بیرۆكەیەكی بازرگانیی هەیە و پێكەوە دەتوانن خەون و شارەزاییەكانیان بكەنە واقیع. نموونەی سەركەوتووی ئەم مۆدێلە لە جیهاندا “نووسینگە ناوخۆییەكانی كارسازی” (Local Enterprise Offices)ـە لە وڵاتی ئێرلەندا، كە تۆڕێكە لە سەنتەری بچووك لە سەرانسەری وڵاتدا بڵاوبووەتەوە و پشتیوانییەكی گەورەی ڕاهێنان، ڕاوێژكاری و بزنسی بچووك و ناوەند دەكات. ئەم نووسینگانە بوونەتە هۆی ئەوەی هەزاران كەسی ئاسایی ببنە خاوەن پیشە و هەزاران بیرۆكەی سادەش ببنە بزنسی سەركەوتوو كە ئابووریی ناوچە دوورەدەستەكانیان گەشە پێداوە. ناوەندی ڕاهێنان و داهێنانی گەنجان لە سۆرانیش دەتوانێت هەمان ڕۆڵ ببینێت و ببێتە چرایەكی داگیرساو بۆ هەموو بەهرە و بیرۆكە شاراوەكان.
میكانیزمی كاركردنی ئەم ناوەندە لەسەر دوو باڵی سەرەكی بنیات دەنرێت: ڕاهێنان و داهێنان، كە لە ڕێگەی سێ كۆڵەكەی كردارییەوە جێبەجێ دەكرێن:
یەكەم، ڕاهێنان و پەرەپێدانی تواناكان: ئەمە بناغەی كارەكەیە. لە ڕێگەی وۆركشۆپ و خولی ڕاهێنانی بەردەوام و چڕەوە لە بواری بازاڕكردنی دیجیتاڵی، دیزاین، وێنەگرتنی بازرگانی، بەرنامەسازی، و هونەری چیرۆكگێڕانەوەی براند، حەز و ئارەزووی گەنجان دەگۆڕدرێت بۆ شارەزایی و پیشەیەك كە بازاڕ پێویستی پێیەتی. لێرەدا گەنج تەیار دەكرێت بەو چەكە سەرەكییەی كە توانای پیشەییە.
دووەم، پردی نێوان دوو باڵەكە: پاش بەدەستهێنانی شارەزایی، ناوەندەكە ژینگەیەكی كاری هاوبەش (Co-working Space) دابین دەكات. لێرەدا، ئەو شارەزاییەی لە ڕاهێنانەكانەوە وەرگیراوە، دەرفەتی ئەوەی پێ دەدرێت لەگەڵ بیرۆكەی نوێدا تێكەڵ بێت. بۆ نموونە، جووتیارێك بیرۆكەی بەرهەمێكی نوێی هەیە و لەوێ گەنجێك دەناسێت كە لە خولی ڕاهێناندا بووەتە دیزاینەرێكی لێهاتوو و دەتوانێت باشترین پاكێج و ناسنامەی بینراوی بۆ دروست بكات. ئەم تێكەڵاوبوونە بیرۆكەی نوێ لەدایك دەكات و تیمە كاریگەراكان پێك دەهێنێت.
سێیەم، لانكەی بزنس و ڕاوێژكاری: ناوەندەكە وەك لانكەیەك (Incubator) كار دەكات و پشتگیری لەو بیرۆكانە دەكات كە لە ئەنجامی ڕاهێنان و تۆڕسازییەوە گەڵاڵە بوون. یارمەتیی گەنجان دەدات بۆ نووسینی پلانی بزنس، پێشكەشكردنی ڕاوێژی یاسایی و دارایی، و لە هەمووی گرنگتر، دەبێتە پردێك بۆ بەستنەوەی بیرۆكەكان بە سەرمایەداران و بازاڕەوە. بەم شێوەیە، بیرۆكەیەك لە مێشكی تاكێكەوە، بەهۆی شارەزایی وەرگیراو و پشتیوانییەوە، دەبێتە پڕۆژەیەك كە چەندین هەلی كاری تر دەخوڵقێنێت.
گرنگیی ستراتیژیی ئەم ناوەندە لەوەدایە كە نەك تەنها كولتووری كاركردن دەگۆڕێت، بەڵكو ژێرخانێكی مرۆیی لێهاتوو و داهێنەر بنیات دەنێت. ڕۆڵی سەرەكیی بریتییە لە گۆڕینی هزری گەنجان لە “چاوەڕوانیی دامەزراندن” بۆ “بەدەستهێنانی شارەزایی بۆ خولقاندنی كار”. ئەمە تەنها چارەسەر نییە بۆ بێكاری، بەڵكو بنیاتنانی مرۆڤی بەتوانایە بۆ ئایندە. كاتێك گەنج هەست بكات شوێنێك هەیە فێری پیشەیەكی دەكات و هاوكات باوەش بۆ بیرۆكەكانی دەكاتەوە و یارمەتی دەدات بیانكاتە سەرچاوەی داهات، چیتر بێهیوایی نابێتە تاكە بژاردە. ناوەندەكە دەبێتە ئەو ئەڵقە ونبووەی كە سەرمایەی مرۆیی (توانا و شارەزایی گەنجان) بە سەرمایەی سروشتی (خاك و بەرهەم)ـەوە دەبەستێتەوە. بەمەش، شۆڕشێكی ئابووریی بێدەنگ و ناوخۆیی دەست پێ دەكات كە تێیدا گەنجان خۆیان دەبنە بزوێنەری سەرەكی و لەبری ئەوەی چاوەڕێی ئایندە بكەن، خۆیان ئایندەیەكی لێهاتوو و گەش دروست دەكەن.
بەڵام ئایا دامەزراندنی ئەم ناوەندە بە تەنها بەسە؟ ئایا گەنجێك كە پڕە لە وزە و بیرۆكە، كاتێك دەگەڕێتەوە ماڵەوە، ڕووبەڕووی چ ژینگەیەك دەبێتەوە؟ لە بابەتی داهاتوودا، تیشك دەخەینە سەر گرنگترین و هەستیارترین كۆڵەكەی پشتیوانی یان كۆسپی بەردەم گەنجان: ڕۆڵی خێزان .
