هادی باڵەیی
گومان لەوەدا نیە کە سیاسەت گرینگترین پایەی هەر وڵاتێکە. بە سیاسەتێکی ئەرێنی و دروست وڵاتانی جیهان بەڕێوەدەچن و دەتوانن بە ئاشتی و ئاسوودەیی یەکتر قەبوڵ بکەن و بەرژەوەندیەکانیان لەگەڵ یەکتریدا هاوسەنگ بکەن و بژین.. هەر لە ڕێی سیاسەتیشەوە ووڵاتان دەتوانن رێـز و پێگەی خۆیان لە ناو نەتەوەکاندا دیاری بکەن.
ئێستا سیاسەت وەکو زانستێکی پێویستی سەردەم، بۆ بەڕێوەبردنی کاروباری وڵاتان و کۆمەڵگە بە شێوەیەکی راست و دروست، لە زانینگەکانی جیهان دا دەخوێندرێت و کۆلـێژی تایبەت بە زانستی سیاسی هەیە، ساڵانە بە هـەزاران قوتابی لە جیهاندا لەم کۆلێژانە دەردەچن و لە لق و پۆپەکانی سیاسەت دا، خوێندنی باڵا تەواو دەکەن و وەکو پسپۆر و شارەزایەکی سیاسی لە جمگەکانی وڵاتدا کاردەکەن.. زیاتـریش لەدەروەی کۆلیژەکانی سیاسی درێژە بە پەیداکردنی زانیاری و خۆ ڕۆشنبیری و شارەزایی سیاسییان دەدەن. ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە زانستی سیاسی چەند گرنگە لە ئێستادا، بە تایبەتیش بۆ ئەوانەی ئەم بوارەیان هەڵبژاردووە و سیاسەت بووە بە پیشەیان و بە مەیـدانی کار و خزمەتکردنیان لە حـزب و حکومەتدا.. تا ئەو رادەیەی کە سیاسی بە پـزیشکی کۆمەڵایەتی و بە ئەندازیاری بەڕێوەبردنی وڵات دەزاندرێت.
لەکوردستانی خۆشماندا حـزبی سیاسی و کارێزمای سیاسی دڵسۆز و پسپۆر و شارەزا هەیە، کە رێزێکی تایبەتی لە لای گەلی کورد هەیە و پاداشتیشی وەرگرتووە، بە پێچەوانەش حزبی سیاسی و کەسی بەناو سیاسیش نا دڵسۆزو بئ ئەزموون هەیە، کە هیچ ڕێزێکی لەناو گەلی کوردا نیەو سزاشی وەرگرتووە.
بەڕای من هەرکەسێک یان حزبێک توانای نەبێت، بە زانست و هونەرەکانی سیاسەتدا غلۆربێتەوە و نەتوانێت پراکتیکیان بکات، یانیش ئەوەی رۆشنبیرییەکی سیاسی ئەوتۆی نەبێت، شایەنی ئەوە نییە کە سیاسەت بکات بە پیشەی و لەم بوارەدا کاربکات و خۆی بە کادیری سیاسی یان بە حـزبی سیاسی بزانێت.
ئێستا لە هەرێمی کوردستان چەندین حزب و گروپی بازرگان، تیایاندا کەسانێکی زۆری نەزان و نابەڵەد خۆیان لە سیاسەت هەڵقـورتاندووە و خۆیان بە کادیری سیاسی ، بەرپرسی سیاسی لەپشکی حزب لە حکومەتدا، یان بەشێک لەم کۆڵکە سیاسییە نەزانانە خۆیان گەیاندۆتە پایەی بەرز و هەستیاری دەسەڵاتی حزب و حکومەت، کە کەسانێکی ناسیاسی و ناڕۆشنبیری هیچ لەبـارن! چون هیچ باگـراوند و زانیاری و شارەزاییەکی سیاسی و رۆشنبیریی سییاسیان نییە. جۆرج برنادشۆ دەڵێت: ” ئەو هیـچ نازانێت، وا هەستـیش دەکات کە زۆر دەزانێت، کەواتە سیاسەت دەکات بە پیشەی”.
زیادەرۆیی ناکەین ئەگەر بڵێین، ئەمانە شێرپەنجەی دەسەڵاتی کوردن لە ناوچەکە و هۆکاری ئەو هەموو نەهامەتی و قوڕبەسەری و شکستی و ماڵوێرانیانەن کە بەسەر گەلەکەمان دا هاتوون، تەنانەت هۆکاری ئەوەی کە بێ کیان و سەربەخۆین و ئەو هەموو قەیرانانەش کە رووبەڕووی کوردستان بوونەتەوە لەچەند ساڵی ڕابردوودا ئەوانەن..! ئەوان کۆلکە سیاسیانە هەمووکات چارەنووس و داهاتووی گەلەکەمان دەخەنە مەترسییەوە لە پێناو مەرامی گڵاوی خۆیان و ئەجێندای دەرەکی.. ناوە ناوە خەڵک بێ هـیوا دەکەن، خەڵک چەواشە دەکەن. کورد وتەنیش: ”بەردێک نەزان بیخاتە گۆمەوە..، بە سەد زانا دەرنایەتەوە..” یان گوتراوە:” سیاسی نـەزان، مەترسیی بۆ گەلەکەی زیـاترە، لەو مەترسییەی کە دوژمنەکانی بۆی دروست دەکەن”.
سیاسیوان تا زیاتر بچێتە قووڵایی زانستی هەمەچەشنەی سیاسەتەوە، تا زیاتر هۆشیاری سیاسی هەبێت، تا زیاتر شارەزای هونەرەکانی سیاسەت و یاریزانی دروستی سیاسەت بێت.. باشتر دەتوانێت کارەکانی وڵات یان حزب ئەدا بکات و سەرکەوتووبێت. بە پێچەوانەشەوە، تا نەزان و نەشارەزا و بێ ئەزموون بێت، ناتوانێت ببێت بە سیاسی و سەرکەوتووبێت لە راپەڕانـدن و لە جێبەجێکردنی ئەو کارانەی لە ئەستۆی دایە جا چ ڕاپەڕانـدنی ئەرکەکانی لە حـزب، چ لە حکومەت، تووشی دۆڕان و شکست و شەرمەزاری دەبێت. زۆر جاریش ئەو ناسیاسییانە، دەستی چەوربوویان بە کەسی تری سیاسیوانی دروست و سالح دەسڕن و پاکانە بۆ شکستییەکانیان دەکەن و خۆیان لێ بێتاوان دەردەخەن، هەروەها ئەو سیاسییە نەزانانە هەست بە ئاست نزمی و بە بێتوانایی خۆیان دەکەن، بۆیەشە رقیان لە حـزبـی سیاسی سەرکەوتوو و سەرۆکی کارێزمای سیاسی و کەسی رۆشنبیرو خاوەن بڕوانامەی باڵا و ئاکادیمی پسپۆر و لە سیاسەتزانانی بەتوانایە.
بەشێکیش لەو سیاسییە نەزانانە حەز بە خۆدەرخستن دەکەن، بە تایبەتیش لە بەردەم مایکی کەنـاڵە دیارەکانی تەلەفزیۆنیدا.. بەڵام بینەرو گوێگرانی هۆشیار بەوانەی حزبەکەی خۆشیانەوە، دەزانن کە چـەند ئاستی گوتار و وەڵامی سیاسییانەیان نزمەو قسەکان نابەجێ و هەلەق و بەلەقن.
زۆر لەم سیاسییە گالفامانە، خۆیان دەزانن کە سیاسی نین، بەڵام دوای بەرژەوەندی کەسییان کەوتوون، بە تایبەتیش دەستکەوتی ماددی و پۆستی دەسەڵات لە حزب و حکومەت. هەموو ژیانیان بۆ بەدەستهێنانی ئامانجێک تەرخان کردووە، ئەویش کورسی حزب و دەسەڵاتە، بۆ گەیشتن بەم ئامانجەشیان رێگای نادروست و نەشیاو دەگرنەبەر هەتا گودەتا بەسەر کەسی نزیکی بنەماڵەکەیان. ئەوان کەسانە بڕوایان بە پرسەکانی نیشتیمانی نیە. لە راستیدا ئەمانە تەنها مەبەستیان گەیشتن بە کورسی و پۆست نییە. بەڵکو ئەوان چاویان بڕێوەتە ئەو دەستکەوتانەی کە لە پشتی کورسییەوە دەیانهێننەدی بۆمانەوەیان و دەستخستنی مادی و قایلکردنی وڵاتانی هەرێمی.
بینیومانە لە ڕابردوودا ئەو خاک و دەستکەوتانەی کە گەلەکەمان بە دەریایەکی خوێن و فرمێسک و هـەزاران قوربانی ئەنفال و کیمیاباران و شەڕی گەورەترین ڕێکخراوی تیرۆرستی داعش و کاولکردنی پێنج هـەزار گوندو ئاوایی کوردستان لەلایەن ڕژێمی گۆڕبەگۆڕی بەعسی فاشی هاتنەدی، هەرزە سیاسییە گالفامەکان زۆر بە ئاسانی لەسەر مێزی گفتووگۆی دوژمنان دۆڕاندیان، چون یاریکەری سیاسی نـەزانن هەرخۆشیان دەکەنە شاهێدی دۆڕاندنەکانیان و دەیان بەڵگەو دۆکیۆمێنت و شوێنپەنجەیان جئ دەهێڵن. ئەوان کەسانە لەزانستی سیاسی و لە هونەری سیاسی دا نابەڵـەدن، هەرگیز ناتوانن ناخی گەلەکەیان بخوێننەوە، نەزانن و پێشبینی ئەگەر و گریمانەکانی دوای کردەوەکانیان ناکەن، هیچ پەنـدو وانەیەکیش لە ڕابردووی خۆیانیان و نەهامەتییەکان و لە هەڵە و لە هەڵخەڵەتاندن و لە شکستییەکانی رابردووی خۆیان وەرناگرن.
سوکرات دەڵێ: ”نەزان کەسێکە کە دووجار پێی لە بەردێک هەڵبکەوێت” تا ئێستا چەندین جار داگیرکەرانی کوردستان ئەم خاڵە لاوازەی ئەوان ناسیاسییانەی کوردیان قۆستۆنەتەوەو توانیویانە زۆر بە ئاسانی بیان خەڵەتێـنن. لە سیاسەتی ئەوان کەسانەدا رەوشت و بەهـای خاک و گەل بوونی نییە.. سیاسەت لایان هونـەری هەڵخەڵەتاندنە، هەموو جـارێکیش گەلەکەمان باجێکی زۆری ئەم هەڵانەی ئەوان سیاسییە نەزانانەی داوە، کەچی ئەوان باکیان نییە و وەکو بەرزەکی بانان بۆی دەرچوونە.
دەیان جاریش لە ئەنجامی نەزانین و نابەڵەدییان لە سیاسەت دا، گەلی کوردستانیان رووبەڕووی چارەنووسی نادیارو مەترسیدار کردۆتەوە، بە دەیان قەیـرانیان بەمەبەست لە کابینەی نۆیەمی حکومەت دروست کردووە، کەچی نەدان بە هەڵەکانیان دا دەنێن، نە داوای لێبووردن لە خەڵک دەکەن، نە واز لە دەسەڵات دەهێنن و لەحکومەت بکشێنەوە، نە تەڕیش دەبن.
