بەپێی ئاژانسی ئەسۆشێتد پرێس، ئەم چەکە گەرمییانە هەموو ئۆکسجینەکانی سەر ڕێگاکەیان دەمژن و ناوبانگێکی ترسناکیان هەیە بەهۆی ئەو زیانانەی کە دەیگەیەنن تەنانەت لە دەرەوەی تەقینەوە سەرەتاییەکەش: داڕمانی سییەکان، چەقاندنی تۆپی چاو و تێکچوونی مێشک.
ئا/ ئەلێکساندەر باتلەر
تورکیا “بەهێزترین” بۆمبی گەرمی دروستکردووە، کە بەگوێرەی میدیاکانی دەوڵەت توانای تەقاندنەوەی بەرد و خاکی هەیە تا قوڵایی 90 مەتر.
وەزارەتی بەرگری تورکیا دوو چەکی 970 کیلۆگرامی پەرەپێداوە کە ناویان “گەزاپ” و “حەیالەت”ە و لەم هەفتەیەدا پەردەیان لەسەر لادرا.
چەکی گەرمی باریک کە هەندێک جار پێی دەوترێت بۆمبی بۆشایی، تەقەمەنی سووتەمەنی هەوا، یان بۆمبی ئایرۆسۆڵ، ئۆکسجین بەکاردەهێنن کە لەگەڵ سووتەمەنی تێکەڵ دەکرێت بۆ دروستکردنی تەقینەوەیەکی پلەی گەرمی بەرز.
به ڕپرسێکی تورکیا ڕایگەیاند، بۆمبه بەڕزییەکه لەسەڕ دوورگەیەک فڕێدراوەتەوه و توانیویەتی به قوڵایی 90 مەتر بەرد و خاک بتەقێنێتەوه .
وتی: ئەم دوورگەیە 160 مەتر پانییە. “دوای تەقینەوەکە، کاریگەرییەکانیمان لە سەرانسەری پانایی و تەنانەت لە پشت دوورگەکەوە دەستنیشانکرد”.
ئەو بەرپرسە زیادی کرد: تەقینەوەکە کە بەزۆری لە ماوەی 25 میلی چرکەدا ڕوودەدات، لەم حاڵەتەدا بۆ 240 میلی چرکە دانرابوو، ئەمەش وایکردووە زیاتر وێرانکەر بێت.
بەگوێرەی ڕاپۆرتە میدیاییە دەوڵەتییەکان، دەتوانرێت ئەو چەکە لە فڕۆکەیەکی جەنگی ئێف 16ی دروستکراوی ئەمریکاوە هەڵبدرێت. هەروەها ڕووسیا لە ئۆکرانیا بۆمبی گەرمی بەکارهێناوە.
مۆسکۆ لە ساڵی 2007 دا ئەوەی ناوی لێنا “باوکی هەموو بۆمبەکان” ناساند و ئیدیعای کرد کە چوار هێندە بەهێزترە لە مۆدێلی هاوشێوەی واشنتۆن.
چەکی ئەمریکی کە کێشی 21 هەزار و 600 پاوندە، بە بۆمبی تەقینەوەی ئاسمانی GBU-43/B Massive Ordnance Air Blast Bomb ناسراوە. لە کاتێکدا ئەم جۆرە چەکانە بۆ لێدانی ورد بەکارناهێنرێن، بەڵام دەتوانرێت مووشەکی گەرمی بۆ پاککردنەوەی ڕووبەرێکی زۆری وشکانی بەکاربهێنرێت.
چەکی گەرمی باریک ئۆکسجین لە هەوای دەوروبەردا بەکاردەهێنێت بۆ دروستکردنی تەقینەوەیەکی پلەی گەرمی بەرز. هەروەها کاریگەری تەقینەوەیان هەیە کە زیاتر لە تەقینەوەیەکی ئاسایی دەمێنێتەوە.
لە ساڵی 2024 دا ئاشکرا بوو کە ڕووسیا دەستی بە بەرهەمهێنانی بەکۆمەڵ کردووە لە فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی گەرمی ئەتۆمی. ئەم فڕۆکە بێفڕۆکەوانانە توانای دروستکردنی گەردەلوولێکی پەستان و گەرمی بەرزیان هەبوو کە دەتوانێت بچێتە ناو دیوارە ئەستوورەکانەوە.
