مەهدی محەممەد – زاری كرمانجی :
پارتی كرێكارانی كوردستان (pkk) لە ڕاگەیاندراوێكدا ئەنجامی كۆنگرەی 12ی پارتەكەی بڵاوكردەوە و ڕایدەگەیەنێت “پەكەكە هەڵوەشاندنەوەی خۆی ڕاگەیاند و تێكۆشانی چەكداری و هەموو ئەو كارانەی بەناوی پەكەكەوە ئەنجام دەدرێن كۆتای پێهێنا.”
ئەمڕۆ دووشەممە 12ـی ئایاری 2025، پارتی كرێكارانی كوردستان بە شێوەیەكی فەرمی هەڵوەشاندنەوەی خۆی و چەكدانانی ڕاگەیاند و كۆتایی بە شەڕی چەندین ساڵەی لەگەڵ لەگەڵ توركیا هێنا.
دەقی راگەێیندراوەكەی پەكەكە :
پرۆسەیەك كە بە ڕاگەیاندنی عەبدوڵڵا ئۆجالان لە ٢٧ـی شوباتدا دەستی پێكرد، لە ڕۆشنایی كارە فرەلایەنەكانی و ئەو تێڕوانینانەی كە بە شێوازی جیاواز پێشكەشی كردوون، كۆنگرەی ١٢ـی پارتیمان كە لە نێوان رۆژانی ٥-٧ی ئایار بەڕێوەچوو، بە سەركەوتوویی كۆتایی هات.
كۆنگرەكەمان سەرەڕای دۆخی دژوار كە شەڕ و پێكدادان بەردەوام بوون، هێرشەكان لە ئاسمان و زەوییەوە درێژەیان هەبوو، گەمارۆی سەر ناوچەكانمان و گەمارۆی بەردەوام بوو، بە شێوەیەكی پارێزراو بەڕێوەچوو. لەبەر هۆكاری ئەمنی، هاوكات لە دوو ناوچەی جیاواز بەڕێوەبرا. كۆنگرەی ١٢ـی پەكەكە كە بە بەشداری 232 نوێنەر بەڕێوەچوو، بابەتەكانی ڕێبەرایەتی، شەهیدان، بریندارەكان، بوونی ڕێكخراوەیی پەكەكە و شێوازی خەباتی چەكداری لەگەڵ بنیاتنانی كۆمەڵگەی دیموكراتی گفتوگۆ كرد و بڕیاری مێژوویی وەرگرت كە دەستپێكی قۆناخێكی نوێیە بۆ بزووتنەوەی ئازادیمان.
كۆتایی بە چالاكییەكانی ژێر ناوی پەكەكە هێنرا :
كۆنگرەی نائاسایی 12ی پەكەكە، هەڵسەنگاندنی كرد كە خەباتی پەكەكە سیاسەتی نكۆڵی و لەناوبردنی سەر گەلەكەمانی تێكشكاند، كێشەی كوردی گەیاندە ئاستی چارەسەركردن لە رێگای سیاسەتی دیموكراتییەوە، و بەم شێوەیە پەكەكە ئەركی مێژوویی خۆی تەواو كرد. لەسەر ئەم بنەمایە، كۆنگرەی 12ی پەكەكە بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی پێكهاتەی رێكخراوەیی پەكەكە و كۆتاییهێنان بە شێوازی خەباتی چەكداری دا، كە پرۆسەی جێبەجێكردنی لەلایەن رێبەر ئاپۆوە بەڕێوە دەبرێت، و بەم جۆرە كۆتایی بە چالاكییەكانی ژێر ناوی پەكەكە هێنا.
كۆنگرەكەمان سەرەڕای بارودۆخی دژوار كە شەڕ و پێكدادان بەردەوام بوون، هێرشەكان لە ئاسمان و زەوییەوە درێژەیان هەبوو، گەمارۆی سەر ناوچەكانمان و ئابڵوقەی لایەنێك بەردەوام بوو، بە شێوەیەكی پارێزراو بەڕێوەچوو. لەبەر هۆكاری ئەمنی، هاوكات لە دوو ناوچەی جیاواز بەڕێوەبرا. كۆنگرەی ١٢ـی پەكەكە كە بە بەشداری ٢٣٢ نوێنەر بەڕێوەچوو، بابەتەكانی ڕێبەرایەتی، شەهیدان، بریندارەكان، بوونی ڕێكخراوەیی پەكەكە و شێوازی خەباتی چەكداری لەگەڵ بنیاتنانی كۆمەڵگەی دیموكراتی گفتوگۆ كرد و بڕیاری مێژوویی وەرگرت كە دەستپێكی قۆناغێكی نوێیە بۆ بزووتنەوەی ئازادیمان.
كۆتایی بە چالاكییەكانی ژێر ناوی پەكەكە هێنرا :
كۆنگرەی نائاسایی ١٢ـی پەكەكە، هەڵسەنگاندنی كرد كە خەباتی پەكەكە سیاسەتی نكۆلی و لەناوبردنی سەر گەلەكەمانی تێكشكاند، كێشەی كوردی گەیاندە ئاستی چارەسەركردن لە ڕێگای سیاسەتی دیموكراتییەوە، و بەم شێوەیە پەكەكە ئەركی مێژوویی خۆی تەواو كرد. لەسەر ئەم بنەمایە، كۆنگرەی ١٢ـی پەكەكە بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی پێكهاتەی ڕێكخراوەیی پەكەكە و كۆتاییهێنان بە شێوازی خەباتی چەكداری دا، كە پرۆسەی جێبەجێكردنی لەلایەن ڕێبەر ئاپۆوە بەڕێوە دەبرێت، و بەم جۆرە كۆتایی بە چالاكییەكانی ژێر ناوی پەكەكە هێنا.
پارتی ئێمە پەكەكە؛ وەك بزووتنەوەی ئازادی گەلەكەمان هاتە سەر شانۆی مێژوو دژی سیاسەتی نكۆلی و لەناوبردنی كورد كە سەرچاوەكەی پەیماننامەی لۆزان و دەستووری ١٩٢٤ بوو. لە سەرەتای دروستبوونیدا كاریگەرییەكانی سۆسیالیزمی واقیعی بەسەرەوە بوو و پرەنسیپی مافی نەتەوەكان بۆ دیاریكردنی چارەنووسی خۆیانی پەسەند كرد، لەسەر بنەمای ستراتیژی خەباتی چەكداری خەباتێكی ڕەوا و بەرهەقی بەڕێوەبرد. پەكەكە لە بارودۆخێكدا شكڵی گرت كە نكۆلیكردنی توندی كورد، سیاسەتی لەناوبردن لەسەر ئەم بنەمایە، سیاسەتەكانی ژینۆساید و توانەوە زاڵ بوون. لە ساڵی ١٩٧٨ـەوە بە خەباتی ئازادی كە بەڕێوەی برد، ئەوەی كردە بنەما كە بوونی كورد بسەلمێنێت و كێشەی كورد وەك ڕاستییەكی بنەڕەتی توركیا ببینرێت. لەسەر ئەم بنەمایە و بە ئەنجامی خەباتی سەركەوتووانە، شۆڕشی زیندووبوونەوەی لە ناوی گەلەكەماندا بەدیهێنا و بووە هێمای هیوای ئازادی و جێگەی گەڕان بۆ ژیانێكی شەرەفمەندانە بۆ گەلانی ناوچەكە
لە بارودۆخی ساڵانی ١٩٩٠ كە شۆڕشی زیندووبوونەوەمان بووە هۆی گەشەكردنی گەورە لە ڕوانگەی گەلەكەمانەوە، گەڕانی تورگوت ئۆزال، سەرۆك كۆماری كۆماری توركیا، بۆ چارەسەركردنی كێشەی كورد لە ڕێگای سیاسەتەوە پەرەی سەند. ڕێبەر ئاپۆ بە ئاگربەستی ١٧ی مارسی ١٩٩٣ وەڵامی ئەم گەڕانەی دایەوە و پرۆسەیەكی نوێی دەستپێكرد. بەڵام كاریگەرییە قورسەكانی سۆسیالیزمی واقیعی، تێگەیشتنە چەتەییەكان كە بەسەر هێڵی شەڕی ئێمەدا سەپێنرا و لەناوبردنی تورگوت ئۆزال و تیمەكەی لەلایەن دەوڵەتی قووڵەوە، پێداگرتن لەسەر سیاسەتی نكۆلی و لەناوبردنی كورد و هەڵكشاندنی شەڕ، بووە هۆی ساباتكردنی ئەم پرۆسە نوێیە. هەزاران گوند چۆڵكران و سووتێنران. ملیۆنان كورد لە شوێنی خۆیان ئاوارە كران، دەیان هەزار كەس توشی ئەشكەنجە بوون و خرانە بەندیخانە و هەزارانیش بە شێوەی نادیاری ئەنجامدەر كوژران. لە بەرامبەر ئەمەدا بزووتنەوەی ئازادی هەم لە ڕووی چەندایەتی و هەم لە ڕووی چۆنایەتییەوە گەشەی كرد، شەڕی گەریلا بڵاو بووەوە بۆ كوردستان و توركیا. لەژێر كاریگەری شەڕی گەریلادا گەلی كورد ڕاپەڕین. بەم شێوەیە شەڕ بووە هەڵبژاردەی سەرەكی لە دیدی هەردوو لایەنەوە. لێكدانی بەرامبەری هەڵكشانی شەڕ نەتوانرا سەرلەنوێ تێپەڕێنرێت. بەم جۆرە هەوڵەكانی ڕێبەر ئاپۆ بۆ چارەسەركردنی كێشەی كورد بە ڕێگای دیموكراتی و ئاشتیانە بێ ئەنجام مایەوە.
ڕێكخستنەوەی پەیوەندییەكانی كورد-تورك چارەنووسسازە :
پرۆسەكە بە پیلانگێڕی نێودەوڵەتی ١٥ی شوباتی ١٩٩٩ گوازرایەوە بۆ قۆناغێكی جیاواز. لەم پرۆسەیەدا شەڕی كورد-تورك كە ئامانجێكی گرنگی پیلانگێڕییەكە بوو، بەهۆی قوربانیدان و هەوڵەكانی ڕێبەر ئاپۆوە ڕێگری لێكرا. سەرەڕای ئەوەی كە لە سیستەمی ئەشكەنجە و ژینۆسایدی ئیمرالیدا هێڵدرایەوە، پێداگرتنی لەسەر چارەسەركردنی كێشەی كورد بە ڕێگای دیموكراتی و ئاشتیانە بەردەوام بوو. ڕێبەر ئاپۆ كە بۆ ماوەی ٢٧ ساڵە لەژێر تەریككەوتنی ڕەهادا ڕاگیراوە، بە خەبات دژی سیستەمی ژینۆسایدی ئیمرالی پیلانگێڕی نێودەوڵەتی پووچەڵ كردەوە. لە خەباتی دژی پیلانگێڕی نێودەوڵەتیدا سیستەمی دەسەڵاتخوازی-دەوڵەتی پیاوسالاری شیكردەوە و پارادایمی كۆمەڵگەی دیموكراتی، ئیكۆلۆژی و ئازادیخوازی ژنانی پەرەپێدا. بەم شێوەیە سیستەمی جێگرەوەی ئازادی بۆ گەلەكەمان، ژنان و مرۆڤایەتی چەوساوە بەرجەستە كرد.
ڕێبەر ئاپۆ پێشتری پەیماننامەی لۆزان و دەستووری ١٩٢٤ی وەك سەرچاوە گرت كە لەوێوە پەیوەندییەكانی كورد-تورك كێشەدار بوون، تێڕوانینی نیشتمانی هاوبەش و كۆماری دیموكراتی توركیای قبوڵ كرد كە گەلانی كورد-تورك توخمی دامەزرێنەر بن، و تێگەیشتنی نەتەوەی دیموكراتی وەك چوارچێوەی چارەسەری كێشەی كورد پەسەند كرد. ڕاپەڕینەكانی كوردی لە مێژووی كۆماریدا، دیالێكتیكی پەیوەندی كورد-توركی ١٠٠٠ ساڵ، و خەباتی ڕێبەرایەتی ٥٢ ساڵە نیشانیان داوە كە كێشەی كورد تەنها لەسەر بنەمای نیشتمانی هاوبەش و هاووڵاتی یەكسان چارەسەر دەبێت. پەرەسەندنەكانی ئێستای ناوەڕاستی ڕۆژهەڵات لە چوارچێوەی جەنگی جیهانی سێیەمدا، ڕێكخستنەوەی پەیوەندییەكانی كورد-تورك چارەنووسساز دەكەن.
گەلەكەمان باشتر لە هەمووان هەڵوەشاندنەوەی پەكەكە و كۆتاییهێنان بە خەباتی چەكداری دەزانێت و ئەركەكانی قۆناغەكە جێبەجێ دەكات، گەلی بەشەرەفی ئێمە كە بە نرخی قوربانیدانی گەورە بۆ ٥٢ ساڵە بەشداری پێشڕەوی ڕێبەرایەتی و پەكەكە دەكات و بەرەنگاری سیاسەتی نكۆلیكردن و لەناوبردن، سیاسەتەكانی ژینۆساید و توانەوە دەبێتەوە، پرۆسەی ئاشتی و كۆمەڵگەی دیموكراتی بە شێوەیەكی زیاتر هۆشیارانە و ڕێكخراو دەپارێزێت. بڕوای تەواومان هەیە كە گەلەكەمان باشتر لە هەمووان بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی پەكەكە و كۆتاییهێنان بە شێوازی خەباتی چەكداری تێدەگات و ئەركەكانی قۆناغی خەباتی دیموكراتی لەسەر بنەمای بنیاتنانی كۆمەڵگەی دیموكراتی جێبەجێ دەكات. زۆر گرنگە كە گەلەكەمان بە پێشەنگایەتی ژنان و گەنجان، لە هەموو بوارەكانی ژیاندا خۆڕێكخستنەكانی خۆی پێكبێنێت، لەسەر بنەمای خۆبەسبوون بە زمان، ناسنامە و كەلتووری خۆی ڕێكخراو بێت، لە بەرامبەر هێرشەكاندا خۆی بپارێزێت و بە گیانی سەفەربەری كۆمەڵگەی دیموكراتی كۆمیوناڵ بنیات بنێت. لەسەر ئەم بنەمایە بڕوامان وایە كە پارتە سیاسییەكانی كورد، ڕێكخراوە دیموكراتییەكان، ڕێبەرانی بیر و ڕا لێپرسراوێتیان بۆ پەرەپێدانی دیموكراسی كوردی و دەستەبەركردنی نەتەوەسازی دیموكراتی كوردی جێبەجێ دەكەن.
میراتی مێژووی ئازادیمان كە پڕە لە خەبات و بەرخۆدان، لەگەڵ بڕیارەكانی كۆنگرەی ١٢ی پەكەكە بەهێزتر پەرە دەسەنێت بە ڕێگای سیاسەتی دیموكراتی، و داهاتووی گەلەكانمان لەسەر بنەمای ئازادی و یەكسانی گەشە دەكات. گەلانی هەژار و ڕەنجدەرمان، هەموو گرووپەكانی باوەڕی، ژنان و گەنجان، كرێكاران، جووتیاران و هەموو توێژەكانی دەرەوەی دەسەڵات لە پرۆسەی ئاشتی و كۆمەڵگەی دیموكراتیدا، بە بەرگریكردن لە مافەكانیان، ژیانی هاوبەش لە كەشێكی دیموكراتی و دادپەروەر پەرەپێدەدەن. بانگەوازی هەموو لایەك دەكەین بۆ بەشداریكردن لە پرۆسەی ئاشتی و كۆمەڵگەی دیموكراتی.
بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی پەكەكە و كۆتاییهێنان بە شێوازی خەباتی چەكداری كە كۆنگرەكەمان وەریگرتووە، زەمینەیەكی بەهێز پێشكەش دەكات بۆ ئاشتی بەردەوام و چارەسەری دیموكراتی. جێبەجێكردنی بڕیارەكانی باسكراو، پێویستی بە بەڕێوەبردن و ئاراستەكردنی پرۆسەكە لەلایەن ڕێبەر ئاپۆوە، ناسینی مافی سیاسەتی دیموكراتی و دەستەبەری یاسایی تەواو و پتەو هەیە. لەم قۆناغەدا گرنگە كە پەرلەمانی گەورەی نەتەوەیی توركیا بە لێپرسراوێتی مێژوویی ڕۆڵی خۆی ببینێت. بە هەمان شێوە بانگەوازی هەموو پارتە سیاسییەكانی ناو پەرلەمان، بەتایبەت حكومەت و پارتی سەرەكی ئۆپۆزسیۆن، ڕێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی، كۆمەڵەكانی ئایین و باوەڕی، دەزگاكانی میدیای دیموكراتی، ڕێبەرانی بیروڕا، ڕووناكبیران، ئەكادیمیستەكان، هونەرمەندان، سەندیكاكانی كرێكاران-ڕەنجدەران، ڕێكخراوەكانی ژنان-گەنجان، بزووتنەوە ئیكۆلۆژیستەكان دەكەین كە لێپرسراوێتی هەڵبگرن و بەشداری پرۆسەی ئاشتی و كۆمەڵگەی دیموكراتی بن.
بە خاوەندارێتی هێزە چەپ-سۆسیالیستەكانی توركیا، پێكهاتە، ڕێكخراو و كەسایەتییە شۆڕشگێڕەكان بۆ پرۆسەی ئاشتی و كۆمەڵگەی دیموكراتی، خەباتی گەلان، ژنان و چەوساوان ئاستێكی نوێ بەدەست دەهێنێت. ئەمەش واتای سەركەوتنی ئامانجەكانی شۆڕشگێڕە مەزنەكان دەگەیەنێت كە دوا وشەكانیان ‘بژی برایەتی گەلانی تورك و كورد و توركیای تەواو سەربەخۆ!’ بوو.
بە سۆسیالیزمی كۆمەڵگەی دیموكراتی كە قۆناغێكی نوێ لە پرۆسەی ئاشتی و كۆمەڵگەی دیموكراتی و خەباتی سۆسیالیزم نوێنەرایەتی دەكات، بزووتنەوەی دیموكراسی جیهانی پەرە دەسەنێت و جیهانێكی دادپەروەر و یەكسان دروست دەبێت. لەسەر ئەم بنەمایە بانگەوازی كۆمەڵگەی دیموكراتی دەكەین، بەتایبەت دۆستانی ئێمە كە پێشەنگایەتی هەڵمەتی ئازادی جیهانی دەكەن، كە لە چوارچێوەی تیۆری مۆدێرنیتەی دیموكراتی هاوپشتی نێونەتەوەیی بەهێز بكەن.
داوا لە هێزە نێودەوڵەتییەكان دەكەین كە بە بینینی بەرپرسیارێتیان لە سیاسەتەكانی ژینۆساید كە بۆ سەد ساڵە دژی گەلەكەمان بەڕێوە دەچێت، ڕێگری لە چارەسەری دیموكراتی نەكەن و بەشداری ئەرێنی لە پرۆسەكەدا بكەن.
شەهیدبوونی هاوڕێیان عەلی حەیدەر كایتان و رەزا ئالتوون رادەگەیەنین :
كۆنگرەی ١٢ی ئێمە كە بە بانگەوازی ڕێبەرایەتیمان كۆبووەتەوە، شەهیدبوونی هاوڕێیان عەلی حەیدەر كایتان، یەكێك لە كادرە پێشەنگەكانی پارتیمان كە لە ٣ی تەمووزی ٢٠١٨ شەهید بوو، و ڕەزا ئالتوون كە لە ٢٥ی سێپتەمبەری ٢٠١٩ شەهید بوو، ڕاگەیاند. لەسەر ئەم بنەمایە كۆنگرە هاوڕێ عەلی حەیدەر كایتان كە یەكێكە لە كادرە دامەزرێنەرە پێشەنگەكانی پەكەكە وەك هێمای ‘پابەندبوون بە ڕێبەرایەتی، حەقیقەت و ژیانی پیرۆز’ و هاوڕێ ڕەزا ئالتوون كە یەكێكە لە یەكەمین هاوڕێیانی ڕێیی ڕێبەر ئاپۆ وەك هێمای ‘هاوڕێیەتی ئازادی’ قبوڵ كرد. كۆنگرەی مێژوویی ١٢ی پارتیمان پێشكەشی ئەم دوو هاوڕێ شەهیدە گەورەیە دەكەین كە لە سەرەتای بزووتنەوەی ئازادیمانەوە بەشدارییان كردووە و تا ئێستا بە خەباتی بەردەوامیان پێشەنگایەتیان كردووین، و لە كەسایەتی ئەواندا بەڵێنی سەركەوتن بۆ هەموو شەهیدانی خەباتەكەمان دووپات دەكەینەوە و جەخت لەسەر ئیدیعامان بۆ بەدیهێنانی خەونەكانی هاوڕێ سڕی سورەیا ئۆندەر، شەهیدی ئاشتی و دیموكراسی، دەكەینەوە.
سۆسیالیزمی دەوڵەت-نەتەوەیی بەرەو شكست دەبات؛ سۆسیالیزمی كۆمەڵگەی دیموكراتی بەرەو سەركەوتن دەبات!
پێداگرتن لەسەر مرۆڤایەتی پێداگرتنە لەسەر سۆسیالیزم!
