چالاكڤان، مووسا خالد / دهوك
ئازادیا ڕادەڕبڕینێ و مافێ مرۆڤ و یان ئازادیا بیروڕا ئانكو بۆچوون مافەكێ سیاسییە د ڕێكا ئاخفتنا بیروڕایا زاراڤێن ئازادیا ڕادەڕبڕینێ هندەك جاران بۆ دویڤچوون لێگەڕایان و وەرگرتن و ڤەگوهاستنا زانیاریان ژ بو دروستكرنا بیروكەیەكێ بكاردئێت. مافێ مرۆڤی و ئازادیا رادەڕبڕینێ بەریا هەر تشتەكی گرێدای ئازادیا سیاسی ڤەیە، گرنگە پیڤەرا ئازادیێ سنووردار بیت و رێز ل تایبەتمەندیێن كولتوورێن مللەتێن جودا بگریت، د پراكتیكێ دا مافێ ئازادیا ڕادەڕبڕینێ ل هیچ وەلاتەكی دا هەبوونا خوە یا دروست نینە، جاران دكەڤیتە بەر رەخنێ و ب كارەك نە درۆست دهێتە وەسفكرن، وەك حالەتەكێ نەگوهداریكرن یان هاندان بۆ ئەنجامدانا تاوانەكێ. مافێ مرۆڤ و ئازادیا بیروڕا و دەڕبڕین زۆر جاران دگەل هندەك جورێ مافان و سنوورداری هەیە، وەك مافێ مرۆڤ و ئازادی پەرستن و ئازادی ڕۆژنامەگەری و ئازادیا خۆنیشادانێ یان ئازادیا ئاشتیخوازانە مافێ ئازادیا ڕادەربڕین ل دویڤ ماددەیا ” ۱۹ ” یا جاڕنامەیا جیهانی مافێن مرۆڤ وەك مافەكێ بنەڕەتی یێ مرۆڤ دهێتە ناسین و ل یاسایا نێڤدەولەتی یا مافێ مرۆڤی دا ل پەیمانا نێڤدەولەتی مافێ مەدەنی و سیاسی دا هاتیە ناسین ل ماددەیا ” ۱۹ “یا ICCPR دا یا هاتی: “هەموو كەسەكێ مافێ ئەوێ چەندێ هەیە دویڤچوونا خوە و ڕاوبۆچوونا خوە بێژیت هەلبگریت ” و “هەموو كەسەكێ مافێ ئازادیا ڕادەربڕینێ هەیە وەكو ماف، ئەڤ مافە ئازادی دویڤدا دهێتە وەرگرتن و وەرگرتن و بێلایەنی زانیاری و بیرو بۆچوونان هەموو جوران بخوەڤە دگریت.
بەرپرسارەتیا تایبەت ب ستویێ خوەڤە دگرێت و “دبیت یان رەنگە ئەڤە دەمێ پێدڤی بۆ ڕێزگرتن ل ماف یان هندەك كەسێن دیتر یان بو پاراستنا ئاسایشا نەتەوەیی، ڕێكخستن گشتی و ساخلەكی بو ڕایا گشتی یان قووناغەكا پێشڤەچوونێ دابیت دیسان (( ئازادیا رادەڕبرینێ دا دڤێت تاكێ جڤاكی پشكداریێ د پێشكەفتنا مەعریفەتی ناڤا جڤاكێ دا بكەت )) .
یا فەرو پێدڤیە ئازادیا رادەربرینێ چو جاران نەكەڤیتە ژێر چ گەفێن پارتێن سیاسی ژبەركو مللەتێ مە و تایبەتی وەكی جڤاكێ مەدەنی ئەم بەردەوام پێدڤی ب تاكەكێ هۆشیارن و بابەتێن ئاڤاكرنا و ھزری و ھشیاركرنێ و پێگەهاندنا مرۆڤێن ساخلەمن، بەرۆڤاژی ئەگەر ب ئازادانە و ب وێرەكانە بابەت نەهێنە گەنگەشەكرن دێ كەڤیتە ژێر رەخنەیا نە راستەوخۆ، دیسان (( ئازادیا رادەڕبڕینێ بەشەكێ گرنگە ژ چەمكێ خۆرتكرنا دیمۆكراسیدا )).
ئازادیا بیروڕا و دەربڕین ل دەستپێكا چەمكێ مۆدێرن ئازادیا مافێ مرۆڤی و بیرو بوچوونان و دەربڕین ڤەدگەڕێت بۆ سەدەیێن ناڤەڕاست ل چەرخێ كەڤن یێ مەلیكە و پاشایەتی ئانكو مەزن و ئێكگرتوویا ل دویڤ شۆڕشا ل سالا ۱٦٨٨ دا سەردەمێ پاشایێ ئینگلترا.
مافێ مرۆڤی وەكو خزمەتكرن بو (( ئازادیا ئەرینی ب شێوەیەكی سەرەكی پێدڤیە ئەم باشتر لایەنێ ئازادیا لایەنێن رەوشتی بەرچاڤ وەرگرین )) دەستكەفتێ هێزو گەشەپێدان بۆ سەرچاوەێن پێدڤی ێن مرۆڤی بۆ دیاركرنا شیانێن تاكی.
