فریاد ئیروانی
لە كۆمەڵگەی ئێمەدا، بەو پێیەی زۆرینە ڕێژە موسڵمان باوەڕە، وەك پابەند بوونێك بە كاری خێرخوازی ساڵانە لە مانگی ڕەمەزاندا، ئەوانەی داهاتەكەیان گەیشتووەتە ئەو ئاستەی زەكاتی لێ دەربكەن، دەی بەخشن بەو خەڵكانەی پێویستیانە، كە تاك ڕابهێندرێت لەسەر دڵخۆشكردنی كەسانی دیكە و بەدابەشكردن و گەیاندنی سەبەتەی خۆراك و هاوكاری دارایی و پێداویستییەكانی دیكە بۆ هاووڵاتییانی كەمدەرامەت و هەژار، ئەمەش لە چوارچێوەی هەڵمەتی كاری خێرخوازی دا دەكرێت، كە بریتییە لە چالاكی بەخشین و هاوكاری لەلایەن تاك یان ڕیكخراوێك یان هەر لایەنێكی تر، بۆ كەسان و لایەنێك كە پێویست و پێویستیان بەو هاوكارییە، ئەو هاوكارییەش بێ بەرامبەر دەكرێت كە ئەوە كاری خێرخوازی جیا دەكاتەوە لە كاری بازرگانی، هاوكارییەكانیش هەمە چەشنن وەكو: هاوكاری خۆراكی، هاوكاری پزیشكی، هاوكاری پارە، هاوكاری جلوبەرگ، ئەوەی جێگای سەرنج و قسەلەسەر كردنە، شێوازی ئەو هەڵمەتەیە، لەرێگای بەكارهێنانی میدیا و تۆرەكۆمەڵایەتییەكانەوە، ڕۆژانە چاومان بەو دیمەنانە دەكەوێت و بەناوی بەرنامە و كاری خێرخوازی كەرامەت و شكۆی كەسانی پێویست بەكاردەهێنن و دەیخەنە سەر شاشەكانیان بۆ جووڵاندنی هەستی خەڵك و كۆكردنەوەی كۆمەكی زیاتر، ئەمەش جۆرێكە لە نیشاندان و دروستكردنی كەلتووری هەژاری، ئەو مۆدێلە لە كاری خێرخوازی كە لە هەرێمی كوردستاندا هەیە بە ڕووكەش زۆر بێ گرفت و چاكەخوازانە دەردەكەوێت، ڕێكخراوێك یان گرووپێك لە خەڵك بە بەكارهێنانی میدیا و تۆرە كۆمەڵایەتییەكان، بڕێك پارە كۆدەكەنەوە و دەیبەخشن بەو خێزانانەی «موحتاجن» و بەبێ ئەو كۆمەكە «ژیانیان ناگوزەرێت». خێزانەكان كۆمەكەكە وەردەگرن و دوای سوپاسگوزاری و دوعای خێر، چاوەڕێ دەكەن كۆمەكی دواتر، دڕەنگ یان زوو، بگات! بەبێ ئەوەی سەیری دیوی دواوەی كاریگەری نیگەتیڤی ئەو كارانەیە بكەن كە دەكرێ، چونكە ئەو مۆدێلە لە كاری خێرخوازی لە قووڵاییدا كێشەی گەورەی هەیە و بەشدارییەكی كارای هەیە لە هێشتنەوەی دۆخی هەنووكە و دروستكردن و بەردەوامیدان بە «كەلتووری هەژاری». لێرەدا كۆمەككارانی كوردستان، یاخود وردتر بڵێین ئەوانەی كۆمەك كۆدەكەنەوە و دەبنە ڕووكاری هەڵمەكەتەكان، بەسەر چەند پۆلێنێكدا دابەش دەبن، هەندێكیان كادری حیزبین و لەڕێی ڕێكخراوە حیزبیەكانەوە هەڵمەتەكانیان ئەنجام دەدەن، ئەمانە پارە و میدیای حیزب بەكاردەهێنن بۆ فراوانكردنی هەڵمەتەكانیان، زۆرجاریش بەدوای دەستكەوتی حیزبییەوەن و كەرامەت و شكۆی كەسانی پێویست بەكاردەهێنن، بەشێكیان لەپێناو ناوبانگ و پێگەی جیاجیا كاری خێرخوازی دەكەن لە تۆرەكۆمەڵایەتییەكان بەدوای ئامانج و دستكەوت و لایەك و كۆمێنتان، هەر چەندە بەشێكی زۆری ئەو كەسانەی لە كوردستان بەشداری لە هەڵمەتەكانی خێرخوازیدا دەكەن بەدڵێكی ساف و نیەتێكی پاكەوە كۆمەكەكانیان دەبەخشن، بەڵام ئەو كارە دەبێتە هۆی دروستكردنی مەینەتییەكی درێژخایەن بۆ ئەو كەسانەی كۆمەك دەكرێن. چونكە لە ئێستادا لە كوردستان هەمووان لەبیریان چۆتەوە كە ئەوە ئیشی دەوڵەت و حكوومەتە ژیانێكی شایستە و بە كەرامەت بۆ هاووڵاتییان دەستەبەر بكات، نەك چەند ڕێكخراوێكی خێرخوازی، ڕەنگە خێرخوازان بتوانن پارەی چارەسەری نەخۆشیی چەند سەد هاووڵاتییەك بۆ یەكجار دابین بكەن، دیارە ئەمەش لەدەرەنجامی ئەوشێوازەی هەڵمەتانەدا، بە چەندین جۆر نمایشی بەرنامەی وێنە و ڤیدیۆیی لە شاشەكانی تیڤی و تۆرە كۆمەڵایەتییەكان دوور لە یاسا و رێسا رۆژنامەوانی و كۆمەڵایەتی گۆنجاو نییە، بە كێبركێی لایەك و كۆمێنت پەرەیان پێداوە، لەم سۆنگەیەشەوە ڕۆژبەڕۆژ كەس و لایەن و ڕێكخراوەكانی خێرخوازیی گەشەیەكی بەرچاویان كردووە و ئەو بۆشایەیان قۆستەوە كە لەلایەن دامەزراوە فەرمییەكانەوە جێهێڵدراون، بە جۆرێك بەشێك لە ڕێكخراوەكان هەمیشە هەوڵ دەدەن خواردنی ژەمێك بخەنە سەر سفرەی ماڵێك و كارێكی وەها بكەن كە خێزانەكان هەژاری وەك چارەنووسێك بڕوانن كە لێی دەرباز نەبن، كورتكردنەوەی كاری خێرخوازی تەنیا لە دایبنكردنی ژەمێك و سەبەتێك خواردندا، گورزێكی كوشندەیە لە خودی چەمكی بەخشین و كاری خێرخوازی هیچ كاریگەرییەكی نابێت بۆ سەر كەمكردنەوەی هەژاری.
هەر چەندە لێرەدا نامەوێت لە كاری خێرخوازی ئەوان كەم بكەمەوە و كارەكانیان نا دیدە بگرین. بێگومان كاری خێرخوازی لە هەندێك دۆخی دیاریكراودا گرنگییەكی ئێجگار زۆری هەیە و دەتوانێت ئەو بۆشاییانە پڕ بكاتەوە كە دەوڵەت و حكوومەت جێی دەهێڵێت. بۆ نموونە لەكاتی كارەساتە مرۆیی و سروشتییەكاندا، لەڕۆژە سەختەكانی ئەم میللەتەدا بەگیانێكی تەوازوع و ڕۆحیەتێكی میهرەبانانە و دەستێكی كراوە هاوكاری ئەوانە بوون كەوا دۆخی ژیان و سەختی ڕۆژگار تەنگی پێهەڵچنی بوون، بەستایشەوە ژمارەیەكی زۆر لەو ڕێكخراو و كەسایەتی و سەرمایەدارانە، زۆر ئازایانە قۆڵی هاوكاری و خێر و چاكەیان لێ هەڵكردوو دڵسۆزانە ئەركی هاوكاریكردنی هاووڵاتییانی خاوەن پێداویستی تایبەت و هەژاران و دامەزراوە كۆمەڵایەتیەكانیان بە پێدانی خواردن جلوبەرگ و پارە و چارەسەری پزیشكی و دابینكردنی شوێنی نیشتەجێبوونیان گرتۆتە ئەستۆ، بەڵام پاش بەدواداچوونی ورد بۆ ئەو كارە مرۆییانە، ئەو مۆدیلەی ئێستا لە كاری خێرخوازی لە هەرێمی كوردستان هەیە، دەركەوت كێشەی گەورە هەیە لە پڕۆسە خێرخوازیەكاندا، بەجۆرێك هەندێك جار لە بایەخی پرۆسەكە كەم دەكاتەوە، كە گرنگترین ئەو هۆكارانەش ئەمانەن،
1- فەوزایەكی زۆر زاڵە بەسەر پرۆسەی دابەشكردنی هاوكارییەكان، بەجۆرێك كە هەندێك خاوەن پێداویستی تایبەت و هاووڵاتی لەو فەوزایەدا توانیویانە زیاتر لە جارێك سوودمەند ببن و هەندێك خاوەن پێداویستی تایبەت و هەژار و خەڵكی شایستە بە هیچ جۆرێك سوودمەند نەبوون.
2- شێوازی دابەشكردنی هاوكارییەكان بەجۆرێكە كە هەندێك جار شكاندنی شكۆی مرۆڤ و هاووڵاتییانی تێدایە و لە بەهای هاوكارییەكان كەم دەكاتەوە.
3- زۆرێك لەو كەس و دەزگاو ڕێكخراو و سەرمایەدارانە ناتوانن بگەنە ئەو هەژارە ڕاستەقینانەی كە شایستەی هاوكاریكردنن، یان ناتوانن ئەركی گەیاندنی بگرنە ئەستۆ.
4- ژمارەیەك ڕێكخراو و كەسایەتی و سەرمایەدار ئامادەی هەماهەنگی نین لەگەڵ یەك و هەریەكەیان بە ئاراستەیەكی جیاواز كار دەكەن.
هەربۆیە لەسۆنگەی ڕێكخستنەوەی كاروبارەكان و داڕشتنی میكانیزمێكی گونجاو بۆ كاری خێرخوازی بێتەئاراوە بۆ دابەشكردن و گەیاندنی پێداویستییەكانی دیكە بە هاووڵاتییانی كەمدەرامەت و هەژار و ئەوانەی پێویستیان هەیە، تا بە شێوەیەكی دادپەروەرانە و ڕێكوپێك دابەش بكرێت، پێشنیار دەكەین سەرجەم هاوكارییەكان لە دەزگایەكی پەیوەندیدارەوە سەرپەرشتی بكرێن، ڕێگە لەم فەوزایە بگیرێت، بۆ ئەوەی:
1- سەرجەم داتاكان روون و دیاربێت هەر خێزانێك چەند هاوكاری كراوە و كێ ماوە هاوكاری بكرێت.
2- سیستمێكی وا بێت كە تیایدا هاووڵاتی هەژار هەست بە كەمی نەكات و شكۆی پارێزراوبێت.
3- سەرجەم ئەو لایەن و ڕێكخراو و كەسایەتیانە دیاربن كە بەشداربوون لە پێشكەشكردنی هاوكارییەكان و ئاست و جۆری بەشدارییەكەیان بۆ ڕای گشتی ڕوون بێت.
4- ئەو پاكێجی خواردن و شمەكانەی كە دەدرێنە هاووڵاتی هەژار، جۆریان، بڕەكەیان، شایستەبێت بە لانی كەم یەك مانگ خواردنی خێزانەكە و بەپێی پێویستی و ژمارەی خێزان و دۆخی ژیان و گوزەران بێت.
5- پشت بە زانیاریی و داتایەكی ڕاست و دروست ببەسترێت كە بەشێكی زۆری لە تۆڕەكانی پاراستنی كۆمەڵایەتی بەردەستن.
6- ڕێگە نەدرێت هیچ دەزگایەك سەربەخۆیانە بەو كارە هەستێت، ئەوەش بۆ ئەوەی ڕێگە بگیرێت لە كەسانێك كە بیانەوێت كاری خێرخوازی تێكەڵ بە مەبەستی تر بكرێن، لەگەڵ ڕێزی زۆر بۆ چاكەكار و خێرخوازان لە نیەت باشیان تێدەگەین…..
7- زۆرێك لەو كەس و دەزگاو ڕێكخراو و سەرمایەدارانە ناتوانن بگەنە ئەو هەژارە ڕاستەقینانەی كە شایستەی هاوكاریكردنن، یان ناتوانن ئەركی گەیاندنی بگرنە ئەستۆ.
8- ژمارەیەك ڕێكخراو و كەسایەتی و سەرمایەدار ئامادەی هەماهەنگی نین لەگەڵ یەك و هەریەكەیان بە ئاراستەیەكی جیاواز كار دەكەن.
