ئێرانێكی خۆڕاگر، ئەمریكا و ئیسڕائیلی پێداگر

د. حەسەن ئەحمەد مستەفا

هیچ نەتەوەیەك لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی هاوچەرخدا بە ئەندازەی كۆماری ئیسلامی ئێران بەرگەی فشاری بەردەوامی جوگرافییە سیاسییەكەی بەلایەنی ئابووری و سەربازییە نەگرتووە، لەوانەیە بتوانین بڵێین ئێران لە شۆڕشی ١٩٧٩ەوە خۆی بۆ ئەم سەردەمە ئامادە دەكات.
بنیاتنانی بناغەیەكی ئایدیۆلۆژی و ستراتیژی كە توانای بەرگەگرتنی دوژمنایەتی دەرەكیی هەبێت، بەڵام ئێران كەموكورتی گەورەی ژێرخانی هەیە.
گرفتەكان لە تەكنەلۆژیای مووشەكی و ڕێگری ستراتیژیدان، ئامێری ئابووری و تەكنەلۆژی ئێران لەڕووی پێكهاتەییەوە زۆر لاوازە.
بەهۆی سزاكان، ناكارایی بەڕێوەبردنی حكومی و گەندەڵی ژیانی تەنیوەتەوە. ئەم پارادۆكسە پێمان دەڵێت، خۆڕاگری ئێران و چۆكدانەدانی ئامادەیی سەربازی نییە، بەڵكو كەلتووری گەلانی ئێرانە كە هەرگیز تەسلیم نابێت.
كاتی خۆی بە “ئیسلام” یشیان گووت، وادینەكەمان وەرگرت، بەڵام داگیركاری وەرناگرین.
دەمێكە گووتوومە “ئێرانییەكان پێش تەسلیمبوون لە برسێتی دەمرن” ئەمە دەگەێنێت كە دەروونێكی نەتەوەیی و نیشتمان ویستی سەیریان هەیە كە لە مێژوودا تەسلیمبوونی ڕەتكردووەتەوە. ئەم هەڵوێستە نەگۆڕە واشنتۆن و تەلئەبیبی بێزار كردووە، چونكە ڕاستەوخۆ كاریگەریی ستراتیژییە ئابووری و سەربازییە زۆرەملێییەكانی تاڕادەیەك لەناوخۆی ئێران بێ ئەنجام كردووە.
ئیسرائیل و تەماحە ستراتیژییەكان و شكستە تاكتیكییەكان
ئامانجی ستراتیژی ئیسرائیل لە دوای حەوتی ئۆكتۆبەری 2023 لە ناوچەكەدا لە دوو ڕووەوە نەهاتە دی، یەكەم: خاكەكەی فراوان نەكرد، مەلیك عەبدوڵڵاو سیسی و بن سەلمان ڕازی نەبوون، كۆچی میلێۆنی غەززە بۆ سیناو و ئوردن دەست پێبكات، ئەمجارە ‌ئەمریكا و ئیسڕائیل دەیانەوێت دەست پێبكات و نەشگەڕێنەوە.
دووەم: گۆڕانكارییەكە لەسەر ئاستی ڕۆژهەڵات بەدینەهات، دواكەوت، لە بەر دوو هۆكار:
أ/دەست پێشخەری توركیا لە سووریاو بەرپابوونی دەسەڵاتێكی سوننی دەمارگیر لە سووریا.
ب/ لاوازی بەڕێوەبەرایەتی بایدن و دواكەوتنی پڕۆسەكان، هەروەها، فشارە ناوخوییەكان لەسەر بونیامین ناتانیاهۆ و فشاری كاتی “ترەمپ” یش بۆ وەستاندنی جەنگەكە.
خودی ئاگربەستەكە لە سێ قۆناغی جیاواز پێكهاتبوو، وەستانی شەڕ و ئاڵوگۆڕی سەرەتایی دیلەكان؛ ئازادكردنی گشتگیرانەی دەستگیركراوەكان و دەستپێكردنی ئاوەدانكردنەوەی غەززە. بەڵام حەماس كە ئامانجەكانی ئیسرائیل بە كاتیی زانی، ئاڵوگۆڕی زیندانییەكانی دواخست لە كۆتاییدا بووە هۆی دەستپێكردنەوەی شەڕەكان.
ئەم چاوشاركییەی نێوانیان، جەخت لەسەر ئەو واقیعە فراوانترە دەكاتەوە كە نە ئیسرائیل و نە حەماس ڕێككەوتنەكانی ئاگربەستیان وەك میكانیزمێك بۆ ئاشتییەكی بەردەوام سەیر نەكردووە، بەڵكو وەك پرسێكی كاتی تاكتیكی لە ململانێیەكی درێژخایەندا سەیریان كردووە.
پەیامی ستراتیژی ئەمریكا، دوكتۆرینی دوو فشار.
مانۆڕی ناوچەیی ئەمەریكا ستراتیژێكی دوولایەنە پەیڕەو دەكات، پەرەسەندنی هێرشەكان دژی حوسییەكان وەك ئامرازێك بۆ گوشاری ناڕاستەوخۆ بۆ سەر ئێرانە، لە كاتێكدا چڕكردنەوەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەكان لە غەززە، بەشێكە لە دەستپێشخەرییەكی فراوانتر بۆ دووپاتكردنەوەی هەژموونی تەواوی ئیسرائیل بەسەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. ئەم كارانە ڕەنگدانەوەی پابەندبوونی واشنتۆنە بۆ بەهێزكردنی پێگەی ئیسرائیل وەك تاكە هێزی ناوەندی بێ هاوتا لە دیزاینە نوێیەكەی ئاسایشی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.
حیساباتی جیۆستراتیژی ئێران و فاكتەری ڕووسیا
توانای ئێران بۆ دەستەبەركردنی پشتیوانی ڕووسیا، بەندە بە توانای ئێران خۆیەوە بۆ گۆڕینی پەرەسەندنی ناوچەیی كە زۆر لە زیانییەتی.
ئەمریكا، لە سەر حسابی زێڵنسكی و گەل و خاكی ئۆكراینا بۆ ماوەیەكی درێژخایەن، لە حساباتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، ڕووسیای ڕازی و بێلایەن كردووە.
كەواتە، ئامانجی سەرەكی ململانێ ناوچەییەكانی ئەم دواییە چەسپاندنی دەسەڵاتی ئیسرائیلە وەك بەرپەرچدەرەوەی ئەو گۆڕانكارییە جیۆستراتیژیانەی كە شۆڕشی ئێران (1979) لە ئێرانەوە بۆ دەریایی سووردرێژ بووە، توركیا لە هەمووان زووتر ئەمەیان زانی بەتایبەتیی دەوڵەت باخچەلی، هەروەها چەسپاندنی دەسەڵاتی ئیسڕائیلە بەرامبەر دەركەوتنی توركیا وەك ئەكتەرێكی ناوچەیی پێداگر لە دوای ساڵی 2002.
توانا سەربازییەكانی ئیسرائیل ئێستا لە ئاستێكدایە دەتوانێت هێز لە دژی هەردوو ئێران و توركیا بەكاربێنێت، ئەمەیە گۆڕانە گەورەكە، ئیسڕائیلیش دەور بەهەندیك هێزی نوێ دەدات.